TRẦN VĂN GIÀU – NGƯỜI GIEO LỬA TRÊN ĐẤT NAM BỘ

Sài Gòn, những ngày tháng Tám năm 1945.

Không khí trong thành phố khác thường.

Trên những con đường, người dân chuyền tay nhau những tin tức về cuộc Tổng khởi nghĩa đang lan rộng. Sau nhiều năm sống dưới ách áp bức, người dân Nam Bộ bắt đầu cảm nhận rõ một điều: một thời khắc lớn của lịch sử đang đến gần.

Giữa dòng người ấy có một người đàn ông ngoài ba mươi tuổi, dáng người gầy, ánh mắt cương nghị. Ông không phải là một vị tướng cầm quân ngoài mặt trận, nhưng trong tay ông là một thứ vũ khí khác – niềm tin và khả năng tập hợp quần chúng.

Đó là Trần Văn Giàu.

Những năm tháng tuổi trẻ

Trần Văn Giàu sinh năm 1911 tại Long An, trong một gia đình có truyền thống. Từ khi còn trẻ, ông đã chứng kiến cảnh người dân Nam Bộ phải sống dưới chế độ thuộc địa.

Ông sớm đặt câu hỏi:

“Tại sao một dân tộc có lịch sử lâu đời lại không thể tự quyết định vận mệnh của mình?”

Câu hỏi ấy đưa ông đến với con đường cách mạng.

Ông sang Pháp học tập. Tại đây, thay vì chỉ quan tâm đến sách vở và tương lai cá nhân, ông tìm hiểu về phong trào công nhân và những tư tưởng cách mạng đang lan rộng ở châu Âu.

Ông gia nhập Đảng Cộng sản Pháp và tiếp xúc với chủ nghĩa Mác – Lênin.

Nhưng con đường cách mạng không bao giờ là con đường bằng phẳng.

Trở về Đông Dương, Trần Văn Giàu tích cực hoạt động và bị thực dân Pháp bắt giữ.

Những năm tháng trong nhà tù là khoảng thời gian khắc nghiệt.

Nhưng chính trong bóng tối của nhà tù, ý chí của người chiến sĩ trẻ lại càng được tôi luyện.

Ông đọc sách.

Ông học tập.

Ông tranh luận với các đồng chí.

Và quan trọng nhất, ông không từ bỏ niềm tin.

Trở lại Nam Bộ

Sau khi được trả tự do, Trần Văn Giàu tiếp tục hoạt động cách mạng.

Ông từng đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng và trở thành một trong những cán bộ có ảnh hưởng lớn ở Nam Bộ.

Đầu năm 1945, tình hình thế giới và trong nước thay đổi nhanh chóng.

Phát xít Nhật đảo chính Pháp.

Chiến tranh thế giới thứ hai đi đến hồi kết.

Rồi ngày 15 tháng 8 năm 1945, Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng minh.

Thời cơ đã đến.

Trong cả nước, phong trào cách mạng dâng lên mạnh mẽ.

Ở Nam Bộ, Trần Văn Giàu cùng các đồng chí khẩn trương chuẩn bị lực lượng.

Các cuộc họp diễn ra.

Những cán bộ tỏa đi các địa phương.

Công nhân, nông dân, thanh niên và các tầng lớp nhân dân được vận động.

Mọi người chờ đợi một mệnh lệnh.

Một ngày lịch sử đang đến gần.

Sài Gòn trong mùa thu lịch sử

Tháng Tám năm 1945.

Sài Gòn – Gia Định như một biển người.

Cờ đỏ sao vàng xuất hiện trên nhiều tuyến đường.

Người dân từ các vùng ngoại thành kéo về.

Công nhân, thanh niên, trí thức và người lao động cùng đứng trong hàng ngũ cách mạng.

Trần Văn Giàu và các đồng chí phải đưa ra những quyết định quan trọng.

Không có nhiều thời gian.

Không có điều kiện hoàn hảo.

Nhưng họ hiểu rằng:

Nếu không hành động, thời cơ có thể trôi qua.

Ngày 25 tháng 8 năm 1945, nhân dân Sài Gòn – Gia Định tiến hành giành chính quyền.

Thành phố rung chuyển trong tiếng reo hò.

Những lá cờ cách mạng tung bay.

Những người từng sống trong sợ hãi giờ đây bước ra đường với niềm vui chiến thắng.

Trần Văn Giàu đứng giữa dòng người.

Ông hiểu rằng đây không phải là kết thúc.

Đây mới chỉ là sự khởi đầu.

Khi tiếng súng lại vang lên

Niềm vui độc lập không kéo dài lâu.

Chỉ ít ngày sau, Nam Bộ lại phải đối mặt với nguy cơ chiến tranh.

Thực dân Pháp tìm cách quay trở lại.

Ngày 23 tháng 9 năm 1945, quân Pháp nổ súng đánh chiếm Sài Gòn.

Nam Bộ bước vào cuộc kháng chiến.

Những con đường vừa ngập cờ hoa giờ lại xuất hiện chướng ngại vật.

Những thanh niên vừa vui ngày độc lập nay cầm súng lên đường.

Những người mẹ tiễn con.

Những người vợ tiễn chồng.

Và Trần Văn Giàu tiếp tục đứng giữa cuộc chiến.

Ông cùng các đồng chí tổ chức lực lượng, vận động nhân dân và lãnh đạo cuộc kháng chiến ở Nam Bộ.

Trong những ngày đầu gian khổ ấy, ông hiểu rằng sức mạnh lớn nhất không chỉ nằm ở vũ khí.

Đó là lòng dân.

Người gieo lửa

Sau những năm tháng hoạt động cách mạng, Trần Văn Giàu dần chuyển sang một mặt trận khác: giáo dục và nghiên cứu lịch sử.

Nếu trong chiến tranh, ông dùng lời nói và tổ chức để tập hợp con người, thì trong thời bình, ông dùng tri thức để truyền lại những bài học của lịch sử cho thế hệ sau.

Ông trở thành một nhà giáo, nhà nghiên cứu và nhà sử học có ảnh hưởng lớn.

Ông dành nhiều năm nghiên cứu lịch sử Việt Nam, đặc biệt là lịch sử phong trào công nhân, phong trào yêu nước và cách mạng Nam Bộ.

Có người từng cầm súng ngoài chiến trường.

Có người cầm bút trong những năm tháng hòa bình.

Trần Văn Giàu đã làm cả hai.

Ông từng chiến đấu để giành độc lập, rồi dành phần đời còn lại để giúp các thế hệ sau hiểu hơn về con đường mà dân tộc đã đi qua.

Một cuộc đời dài hơn một thế kỷ

Trần Văn Giàu qua đời năm 2010, hưởng thọ 99 tuổi.

Gần một thế kỷ cuộc đời của ông cũng gần như trải dài qua những biến động lớn nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại.

Ông đã chứng kiến đất nước dưới ách thuộc địa.

Chứng kiến phong trào cách mạng phát triển.

Chứng kiến Cách mạng Tháng Tám thành công.

Chứng kiến những ngày Nam Bộ kháng chiến.

Chứng kiến hai cuộc kháng chiến đi đến thắng lợi.

Và chứng kiến đất nước bước vào thời kỳ hòa bình, xây dựng.

Nếu phải kể về Trần Văn Giàu bằng một câu, có lẽ đó là:

Một đời đi qua lịch sử và dành cả đời để kể lại lịch sử cho các thế hệ mai sau.

Ông không chỉ là một nhà cách mạng.

Ông còn là một người thầy.

Một nhà sử học.

Một trí thức luôn trăn trở về vận mệnh dân tộc.

Và giữa những năm tháng “thời hoa lửa”, ông là một trong những người đã góp phần thắp lên ngọn lửa cách mạng ở Nam Bộ.

Ngọn lửa ấy có lúc bùng cháy giữa những ngày tháng Tám.

Có lúc âm ỉ trong những năm tháng chiến tranh.

Nhưng chưa bao giờ tắt.

Trần Văn Giàu – một cuộc đời của người cách mạng, người thầy và người viết sử; một cuộc đời đã dành cho đất nước gần trọn một thế kỷ.