TRẦN VĂN GIÀU: NHÀ SỬ HỌC CẦM SÚNG VÀ BẢN HÙNG CA CỦA MỘT TRÍ THỨC CÁCH MẠNG
Giáo sư Trần Văn Giàu không chỉ được biết đến là một nhà sử học, nhà triết học vĩ đại mà ông còn là một nhân chứng lịch sử, một nhà lãnh đạo trực tiếp của cuộc Cách mạng Tháng Tám tại Nam Bộ. Ông là điển hình cho thế hệ trí thức dùng ngòi bút làm vũ khí và dùng cuộc đời mình để viết nên những trang sử sống động nhất cho dân tộc.
Trần Văn Giàu sinh năm 1911 tại Long An, từng du học tại Pháp và tốt nghiệp Đại học Phương Đông tại Liên Xô. Trở về nước, ông mang theo hành trang là trí tuệ đỉnh cao của nhân loại và một ý chí cách mạng kiên cường. Ông chính là người trực tiếp chỉ đạo cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại Sài Gòn vào tháng 8 năm 1945.
Phóng viên: Thưa các học trò và cộng sự của Giáo sư Trần Văn Giàu, tinh thần của một "nhà khoa học chiến sĩ" đã được ông thể hiện như thế nào trong những thời khắc quan trọng nhất của lịch sử Nam Bộ?
Nhân chứng: Giáo sư Trần Văn Giàu có một lối tư duy vô cùng sắc sảo và quyết đoán. Trong những ngày Tháng Tám lịch sử, ông xuất hiện trên các diễn đàn biểu tình ở Sài Gòn với phong thái của một vị tướng tài ba. Ông không chỉ diễn thuyết bằng lý lẽ mà bằng cả niềm tin rực cháy vào độc lập dân tộc. Khi thực dân Pháp quay lại xâm lược, ông là người ra tuyên bố "Nam Bộ kháng chiến", khẳng định ý chí sắt đá của người dân miền Nam. Đối với ông, nghiên cứu sử học không thể tách rời việc bảo vệ lịch sử ấy bằng xương máu.
Sau khi đất nước thống nhất, Giáo sư Trần Văn Giàu đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp giáo dục và nghiên cứu. Ông để lại một kho tàng khổng lồ các tác phẩm sử học, triết học mang tính định hướng cho nền khoa học nước nhà.
Phóng viên: Điều gì khiến Giáo sư Trần Văn Giàu luôn giữ được sự kính trọng tuyệt đối từ mọi tầng lớp nhân dân cho đến những ngày cuối đời?
Nhân chứng: Đó là sự trung thực và lòng tự trọng của một trí thức lớn. Ông luôn nói thẳng, nói thật và luôn đứng về phía chính nghĩa. Ông sống giản dị trong một căn hộ nhỏ, dành toàn bộ số tiền thưởng từ các giải thưởng cao quý để làm quỹ học bổng cho học sinh nghèo. Ông dạy chúng tôi rằng: "Sử gia mà không có tâm thì lịch sử chỉ là những xác khô". Trần Văn Giàu chính là người đã thổi linh hồn vào lịch sử Việt Nam bằng chính cuộc đời tràn đầy nhiệt huyết và sự dấn thân của mình.
