Trần Văn Lai

Giữa Sài Gòn hoa lệ của những năm chiến tranh, có một người đàn ông xuất hiện với dáng vẻ của một nhà thầu khoán thành đạt. Ông có thể ra vào những nơi quan trọng, quen biết nhiều người và sở hữu những căn nhà giữa thành phố. Nhưng đằng sau cái tên Mai Hồng Quế lại là một người chiến sĩ biệt động đang âm thầm thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt.

Người đàn ông ấy là Trần Văn Lai, bí danh Năm Lai. Ông sinh ra tại vùng quê Vũ Đông, Kiến Xương, Thái Bình. Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia hoạt động cách mạng. Những năm kháng chiến chống Pháp, ông từng thực hiện nhiều nhiệm vụ nguy hiểm, từ vận chuyển quân nhu đến phá hoại cơ sở của đối phương.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông được giao nhiệm vụ ở lại Sài Gòn hoạt động bí mật. Để có thể tồn tại lâu dài giữa lòng địch, ông mang một thân phận mới: Mai Hồng Quế, một nhà thầu khoán chuyên nhận các công trình xây dựng và trang trí nội thất.

Vỏ bọc ấy dần trở nên hoàn hảo. Công việc giúp ông có thể đi lại nhiều nơi mà không gây nghi ngờ. Đặc biệt, ông có điều kiện ra vào Dinh Độc Lập và tiếp xúc với nhiều người thuộc chính quyền Sài Gòn. Nhưng phía sau những công trình tưởng như chỉ phục vụ kinh doanh, ông đang âm thầm chuẩn bị cho những nhiệm vụ khác.

Khoảng năm 1965, Trần Văn Lai bắt đầu xây dựng những căn hầm bí mật ngay trong các căn nhà ở Sài Gòn. Công việc này phải được tiến hành hết sức kín đáo. Ban ngày, ông vẫn xuất hiện như một nhà thầu bình thường; còn phía dưới những căn nhà, từng khoảng đất được đào lên để tạo thành nơi cất giấu vũ khí.

Một trong những căn hầm quan trọng nằm tại số 287/70 đường Phan Đình Phùng, nay là đường Nguyễn Đình Chiểu, Thành phố Hồ Chí Minh. Căn hầm được sử dụng để cất giấu một lượng lớn vũ khí chuẩn bị cho các lực lượng biệt động.

Điều nguy hiểm nhất không chỉ là việc đào hầm, mà còn là vận chuyển vũ khí giữa một thành phố luôn có sự kiểm soát của đối phương. Với chiếc xe Volkswagen và vỏ bọc nhà thầu khoán, ông có thể đưa hàng hóa qua nhiều tuyến đường. Từng chuyến đi đều phải được tính toán cẩn thận, bởi chỉ một lần bị kiểm tra kỹ cũng có thể khiến cả mạng lưới bị lộ.

Đến Tết Mậu Thân năm 1968, những căn hầm và số vũ khí mà Trần Văn Lai cùng đồng đội chuẩn bị đã được sử dụng phục vụ các lực lượng biệt động đánh vào những mục tiêu quan trọng ở Sài Gòn. Công việc âm thầm suốt nhiều năm cuối cùng đã bước vào thời điểm quyết định.

Sau cuộc Tổng tiến công, hoạt động của ông dần bị đối phương phát hiện. Vỏ bọc Mai Hồng Quế không còn an toàn như trước. Ông phải rời Sài Gòn và tiếp tục hoạt động trong điều kiện bị truy lùng. Những năm sau đó, ông còn bị bắt và chịu nhiều cuộc tra hỏi, nhưng vẫn giữ bí mật về những hoạt động của mình.

Sau ngày đất nước thống nhất, Trần Văn Lai tiếp tục công tác trong quân đội rồi nghỉ hưu với quân hàm Thượng úy. Ông qua đời năm 2002. Đến năm 2015, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Câu chuyện về Trần Văn Lai cho thấy thời hoa lửa không chỉ có những chiến trường với tiếng súng vang lên. Ngay giữa một thành phố đông đúc, vẫn có những cuộc chiến âm thầm diễn ra trong từng căn nhà, từng con hẻm. Với vỏ bọc Mai Hồng Quế, Trần Văn Lai đã sống nhiều năm giữa lòng đối phương, lặng lẽ hoàn thành nhiệm vụ và để lại một câu chuyện đặc biệt về người chiến sĩ biệt động Sài Gòn.