Trần Văn Lai- Căn hầm bí mật giữa lòng Sài Gòn

Trần Văn Lai- Căn hầm bí mật giữa lòng Sài Gòn

Ninh Bình28/09/2026Trịnh Thảo Khánh Băng (Đoàn xã Vị Thanh 1)1 lượt xem0 lượt chia sẻ

Trần Văn Lai (Năm Lai) – Căn hầm bí mật giữa lòng Sài Gòn

Thời kỳ: 1968 • Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân

Trần Văn Lai, thường gọi là Năm Lai, bí danh Năm U.SOM, Mai Hồng Quế, là một chiến sĩ biệt động hoạt động bí mật tại Sài Gòn. Hồ sơ phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho biết ông sinh ngày 10/10/1920 tại xã Vũ Đông, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Trong thời kỳ chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, ông hoạt động trong lực lượng biệt động Sài Gòn – Gia Định, xây dựng các cơ sở bí mật và chuẩn bị vũ khí phục vụ những trận đánh vào các mục tiêu quan trọng ở nội thành. (Quân Đội Nhân Dân)

Điều đặc biệt trong câu chuyện của Năm Lai là ông hoạt động ngay giữa nơi đối phương kiểm soát chặt chẽ. Sau năm 1954, ông được giao ở lại Sài Gòn xây dựng cơ sở. Ông tạo cho mình một vỏ bọc hợp pháp là nhà thầu khoán, chuyên thực hiện các công việc xây dựng, trang trí và sửa chữa tại Dinh Độc Lập. Nhờ công việc này, ông có điều kiện đi lại ở những khu vực quan trọng và tìm hiểu địa hình, vị trí các mục tiêu để phục vụ hoạt động cách mạng. (Quân Đội Nhân Dân)

Khoảng năm 1966–1967, ông mua căn nhà số 287/70 đường Phan Đình Phùng, nay là đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3, Thành phố Hồ Chí Minh. Bên ngoài, đó chỉ là một căn nhà bình thường. Nhưng bên dưới căn nhà, Năm Lai âm thầm xây dựng một hầm bí mật để cất giấu vũ khí. Công việc này đòi hỏi sự cẩn thận đặc biệt. Đất đào từ hầm được đưa đi đổ ở nơi khác để tránh sự chú ý. Theo tư liệu được lưu giữ, căn hầm có chiều dài hơn 8 mét, rộng khoảng 2 mét và cao khoảng 2,5 mét. (vnexpress.net)

Trong những năm chuẩn bị cho Mậu Thân, vũ khí từ vùng ven được bí mật đưa vào căn hầm. Những khẩu súng, đạn, lựu đạn và thuốc nổ được che giấu dưới nhiều hình thức để tránh bị phát hiện. Đến cuối năm 1967, căn hầm của Năm Lai đã chứa một lượng vũ khí rất lớn, trong đó có súng AK, B40, B41, lựu đạn, đạn và thuốc nổ. Đây là một trong những cơ sở quan trọng phục vụ kế hoạch tiến công các mục tiêu ở trung tâm Sài Gòn trong Tết Mậu Thân 1968. (vnexpress.net)

Những ngày giáp Tết năm 1968, không khí trong thành phố vẫn giống như những ngày Tết bình thường. Người dân chuẩn bị đón năm mới, đường phố có hoa và hàng hóa. Nhưng bên dưới một căn nhà nhỏ giữa lòng thành phố, những người chiến sĩ đang chuẩn bị cho một trận đánh lớn. Theo tư liệu được ghi lại, vào chiều mùng 1 Tết, Đội 5 biệt động tập trung tại căn nhà của Năm Lai để nhận vũ khí. Mục tiêu của họ là Dinh Độc Lập. (vnexpress.net)

Đêm mùng 1, rạng sáng mùng 2 Tết Mậu Thân, 15 chiến sĩ Đội 5 lên đường. Năm Lai trực tiếp lái xe đưa các chiến sĩ đến gần mục tiêu rồi trở về khu vực căn hầm để tiếp tục nhiệm vụ. Trận đánh vào Dinh Độc Lập diễn ra quyết liệt. Những chiến sĩ biệt động đã tiến công mục tiêu và chiến đấu trong tình thế lực lượng rất chênh lệch. Cuộc chiến kéo dài nhiều giờ và gây tổn thất nặng nề cho Đội 5. (vnexpress.net)

Sau trận đánh, căn hầm của Năm Lai bị phát hiện. Ông phải rời khỏi nơi ở và bắt đầu những ngày tháng trốn tránh sự truy bắt. Toàn bộ nhà cửa, tài sản và xe cộ của ông bị tịch thu. Các nguồn tư liệu cho biết ông bị truy nã với mức tiền thưởng rất lớn. Nhưng điều quan trọng hơn đối với ông lúc ấy là phải bảo vệ những cơ sở và thông tin liên quan đến hoạt động của lực lượng biệt động. (vnexpress.net)

Nhiều năm sau, khi đất nước đã hòa bình, câu chuyện về Năm Lai và căn hầm bí mật dần được biết đến rộng rãi hơn. Căn nhà tại Nguyễn Đình Chiểu được giữ gìn và phục dựng. Căn hầm từng chứa vũ khí phục vụ trận đánh Dinh Độc Lập trở thành một di tích lịch sử – văn hóa, giúp mọi người hình dung phần nào sự chuẩn bị âm thầm của lực lượng biệt động Sài Gòn trước Tết Mậu Thân 1968. (vnexpress.net)

Điều khiến em ấn tượng nhất trong câu chuyện về Trần Văn Lai là ông không trực tiếp xuất hiện trên chiến trường với một đơn vị lớn, nhưng công việc âm thầm của ông lại gắn với một trận đánh quan trọng trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Một căn nhà nhỏ, một căn hầm bí mật và những chuyến vận chuyển vũ khí trong nhiều năm đã trở thành một phần của câu chuyện lịch sử. Qua đó, em hiểu rằng trong chiến tranh, bên cạnh những người trực tiếp cầm súng còn có rất nhiều người làm những công việc thầm lặng nhưng có ý nghĩa quan trọng.

Câu chuyện của Trần Văn Lai giúp em hiểu hơn về sự gian khổ và nguy hiểm mà những người chiến sĩ biệt động phải trải qua trong năm 1968. Họ phải sống giữa lòng thành phố nhưng luôn đối mặt với nguy cơ bị phát hiện, bắt giữ và hy sinh. Ngày nay, khi được sống trong hòa bình và có điều kiện học tập, thế hệ trẻ cần biết trân trọng những gì mình đang có, tìm hiểu lịch sử và ghi nhớ sự đóng góp của những người đi trước. Với học sinh chúng em, học tập tốt, sống có trách nhiệm và biết giữ gìn những giá trị của quê hương cũng là một cách để thể hiện lòng biết ơn đối với thế hệ đã đi qua thời hoa lửa. (Quân Đội Nhân Dân)