TRẦN VĂN LAI – HUYỀN THOẠI BIỆT ĐỘNG GIỮA LÒNG SÀI GÒN

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình. Sinh ra trong một gia đình nông dân giàu lòng yêu nước, ông sớm tham gia cách mạng và trở thành chiến sĩ hoạt động bí mật tại chiến trường Sài Gòn – Gia Định.

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, ông được giao thực hiện nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm: hoạt động ngay giữa trung tâm quyền lực của chính quyền Sài Gòn và các cơ quan đầu não của Mỹ.

Để hoàn thành nhiệm vụ, Trần Văn Lai được tổ chức chỉ đạo thực hiện chiến thuật “ba hóa” gồm nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Dưới vỏ bọc doanh nhân mang tên Mai Hồng Quế, ông từng trở thành nhà thầu khoán có tiếng, được giao thi công, sửa chữa tại nhiều cơ quan quan trọng như Dinh Độc Lập, cơ quan viện trợ Mỹ U.S.O.M cùng nhiều công trình trọng yếu khác.

Vị trí đặc biệt ấy giúp ông có thể ra vào những khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt mà không gây sự nghi ngờ. Trong mắt đối phương, ông là một doanh nhân thành đạt. Nhưng phía sau lớp vỏ bọc ấy lại là một chiến sĩ tình báo kiên trung đang ngày đêm phục vụ cách mạng.

Trong nhiều năm hoạt động bí mật, Trần Văn Lai đã thu thập được nhiều tài liệu quân sự có giá trị. Một trong những chiến công nổi bật nhất là việc lấy được bản đồ hệ thống cống ngầm Sài Gòn.

Để đưa tài liệu ra khỏi khu vực kiểm soát của đối phương, ông đã cắt nhỏ từng phần bản đồ, đánh dấu ký hiệu rồi bí mật cất giấu dưới đệm xe và bánh xe dự phòng trước khi chuyển về căn cứ.

Những tài liệu quý giá ấy sau này trở thành cơ sở quan trọng giúp lực lượng biệt động luồn sâu vào nội đô, tổ chức nhiều trận đánh bất ngờ và xây dựng hệ thống hoạt động bí mật ngay giữa lòng Sài Gòn.

Không chỉ làm công tác tình báo, Trần Văn Lai còn là người trực tiếp xây dựng nhiều cơ sở cách mạng quan trọng.

Đầu những năm 1960, theo yêu cầu của tổ chức, ông đã bán nhiều tài sản có giá trị của gia đình để mua nhà, xây dựng cơ sở hoạt động bí mật. Đó là sự hy sinh thầm lặng nhưng vô cùng lớn lao, bởi những tài sản ấy là thành quả tích góp của cả gia đình qua nhiều năm lao động.

Năm 1962, ông mua một số căn nhà tại khu vực đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3, Sài Gòn để xây dựng hầm bí mật phục vụ cách mạng.

Điều đặc biệt là phần lớn công việc đào hầm đều do chính ông trực tiếp thực hiện.

Ban ngày, ông là nhà thầu khoán được giới thượng lưu Sài Gòn biết đến. Ban đêm, ông lặng lẽ đào hầm, xây dựng kho chứa vũ khí ngay dưới chân đối phương.

Hàng chục tấn đất đá được vận chuyển ra ngoài một cách bí mật mà không làm lộ tung tích. Sau đó, ông nhiều lần tự lái xe vận chuyển vũ khí từ căn cứ vào nội thành.

Tổng cộng hơn 2,5 tấn vũ khí đã được cất giấu an toàn trong hệ thống hầm bí mật do ông xây dựng.

Chính từ những kho vũ khí này, các chiến sĩ Biệt động Sài Gòn đã xuất phát thực hiện các trận đánh nổi tiếng trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 vào Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài Phát thanh Sài Gòn và nhiều mục tiêu chiến lược khác.

Những trận đánh táo bạo ấy đã gây tiếng vang lớn trên thế giới, làm thay đổi cách nhìn của dư luận quốc tế về cuộc chiến tranh tại Việt Nam.

Sau Tết Mậu Thân 1968, mạng lưới biệt động bị đối phương truy lùng ráo riết. Trần Văn Lai trở thành một trong những mục tiêu bị truy bắt gắt gao nhất. Chính quyền Sài Gòn từng treo thưởng số tiền rất lớn cho bất kỳ ai cung cấp thông tin về ông.

Để bảo toàn lực lượng, ông được tổ chức điều động rời nội thành tiếp tục hoạt động tại chiến trường miền Trung.

Trong giai đoạn từ năm 1970 đến năm 1974, ông hai lần bị bắt giam. Dù phải chịu nhiều cực hình và tra tấn dã man, Trần Văn Lai vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng, tuyệt đối không khai báo về tổ chức hay đồng đội.

Sự kiên trung ấy đã góp phần bảo vệ nhiều cơ sở cách mạng quan trọng giữa thời điểm cuộc đấu tranh đang diễn ra vô cùng cam go.

Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, Trần Văn Lai tham gia công tác quân quản và tiếp quản nhiều cơ sở quan trọng tại Sài Gòn. Ông tiếp tục phục vụ trong lực lượng vũ trang trước khi nghỉ hưu với quân hàm Thượng úy.

Những năm tháng hoạt động bí mật, tù đày và tra tấn đã để lại nhiều di chứng nặng nề đối với sức khỏe của ông. Ngày 9/11/2002, Trần Văn Lai từ trần, hưởng thọ 82 tuổi.

Để ghi nhận những đóng góp đặc biệt xuất sắc đối với sự nghiệp cách mạng, năm 2015, Đảng và Nhà nước đã truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.

Ngày nay, căn hầm chứa vũ khí tại số 287/70 Nguyễn Đình Chiểu đã trở thành Di tích lịch sử cấp quốc gia. Chiếc xe từng được ông sử dụng để vận chuyển tài liệu và vũ khí bí mật cũng được lưu giữ như một chứng tích đặc biệt của lịch sử.

Cuộc đời Trần Văn Lai là câu chuyện về lòng dũng cảm, sự mưu trí và đức hy sinh thầm lặng. Từ một người thợ khoán giữa lòng địch, ông đã trở thành một trong những nhân vật quan trọng góp phần tạo nên sức mạnh của lực lượng Biệt động Sài Gòn, viết nên những trang sử hào hùng trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Chu Nhân (tổng hợp)