TRẦN VĂN LAI – NGƯỜI BIỆT ĐỘNG CÀI M.Ì.N GIỮA LÒNG DINH ĐỘC LẬP

Trần Văn Lai (bí danh Năm U.SOM, tên giao dịch Mai Hồng Quế) sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình. Sinh ra trong một gia đình nông dân yêu nước, ông sớm tham gia cách mạng và trở thành một trong những chiến sĩ biệt động đặc biệt nhất của chiến trường Sài Gòn - Gia Định.Trong kháng chiến chống Mỹ, ông được giao nhiệm vụ hoạt động bí mật ngay giữa trung tâm đầu não của chính quyền Sài Gòn và quân đội Mỹ. Đây là nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm bởi chỉ cần một sơ suất nhỏ cũng đồng nghĩa với tra tấn hoặc cái chết. Để thực hiện nhiệm vụ, Trần Văn Lai được lệnh thực hiện chiến thuật "ba hóa": Nghề nghiệp hóa. Quần chúng hóa. Hợp pháp hóa. Dưới vỏ bọc nhà thầu khoán giàu có mang tên Mai Hồng Quế, ông từng làm việc ngay trong Dinh Độc Lập, cơ quan viện trợ U.S.O.M (Mỹ) và nhiều cơ quan đầu não khác của chính quyền Sài Gòn.Nhờ vị trí đặc biệt này, ông có thể ra vào những khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt nhất mà không gây nghi ngờ.Không chỉ là một nhà thầu khoán đơn thuần, ông còn là "tai mắt" của lực lượng Biệt động Sài Gòn giữa lòng địch.Trong nhiều năm hoạt động bí mật, Trần Văn Lai đã thu thập được nhiều tài liệu quân sự, sơ đồ công trình và thông tin quan trọng phục vụ cách mạng. Một trong những chiến công nổi tiếng nhất của ông là lấy được toàn bộ bản đồ hệ thống cống ngầm Sài Gòn. Để vận chuyển tài liệu ra ngoài, ông cắt nhỏ bản đồ thành nhiều mảnh, đánh dấu ký hiệu rồi bí mật giấu dưới đệm xe và bánh sơ cua trước khi chuyển ra căn cứ.Chính hệ thống bản đồ này đã giúp lực lượng biệt động luồn sâu vào nội đô, trú ém an toàn và tổ chức nhiều trận đánh táo bạo trong những năm sau đó. Không chỉ làm công tác tình báo, Trần Văn Lai còn trực tiếp xây dựng những cơ sở bí mật phục vụ chiến đấu. Đầu những năm 1960, theo yêu cầu của tổ chức, ông đã bán nhiều tài sản có giá trị của gia đình để gây dựng các cơ sở cách mạng giữa nội thành Sài Gòn. Đó là quyết định không hề dễ dàng bởi những tài sản ấy là thành quả tích góp của cả gia đình nhưng với ông, thắng lợi của cách mạng quan trọng hơn tất cả. Năm 1962, ông mua nhiều căn nhà trên đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3 để xây dựng cơ sở bí mật. Điều đặc biệt là phần lớn công việc đào hầm đều do chính ông trực tiếp thực hiện, ban ngày là nhà thầu khoán được giới thượng lưu Sài Gòn biết đến, ban đêm lại lặng lẽ đào hầm, xây kho v.ũ k.h.í ngay dưới chân địch.Hàng chục tấn đất đá được bí mật vận chuyển ra ngoài mà không làm lộ tung tích.Sau đó, ông nhiều lần tự lái xe vận chuyển v.ũ k.h.í từ căn cứ vào nội thành.Tổng cộng hơn 2,5 tấn v.ũ k.h.í đã được cất giấu an toàn trong hệ thống hầm bí mật này. Kho v.ũ k.h.í ấy trở thành một trong những căn cứ quan trọng nhất của lực lượng Biệt động Sài Gòn trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968. Từ những căn hầm do ông xây dựng, các chiến sĩ biệt động đã xuất phát tấn công: Dinh Độc Lập. Tòa Đại sứ Mỹ. Đài Phát thanh Sài Gòn. Bộ Tư lệnh Hải quân Việt Nam Cộng hòa.Những trận đánh ấy đã gây chấn động thế giới, làm thay đổi cách nhìn của dư luận quốc tế về cuộc chiến tranh tại Việt Nam. Ngoài căn hầm ở Nguyễn Đình Chiểu, ông còn xây dựng nhiều cơ sở bí mật khác để làm nơi trú ém cán bộ và cất giấu phương tiện hoạt động. Sau Tết Mậu Thân 1968, mạng lưới biệt động bị địch truy lùng ráo riết. Trần Văn Lai trở thành một trong những mục tiêu truy bắt hàng đầu. Chính quyền Việt Nam Cộng hòa từng treo thưởng tới 2 triệu đồng cho ai cung cấp thông tin hoặc bắt được ông.Để bảo toàn lực lượng, ông được tổ chức điều động về Quảng Ngãi tiếp tục hoạt động bí mật. Trong giai đoạn 1970–1974, ông hai lần bị địch bắt giữ. Ông bị t.r.a t.ấ.n dã man nhưng vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng. Dù chịu nhiều cực hình, ông không khai báo bất kỳ thông tin nào về tổ chức.Nhờ vậy, nhiều cơ sở cách mạng và đồng đội của ông vẫn được bảo toàn an toàn. Sau ngày giải phóng miền Nam năm 1975, Trần Văn Lai tham gia tiếp quản Sài Gòn và làm công tác quân quản. Ông công tác tại đơn vị Tiền phương B.12 của Bộ Tư lệnh Thành đội Sài Gòn - Gia Định, tham gia tiếp quản nhiều cơ sở quan trọng của chính quyền cũ. Sau đó ông tiếp tục công tác tại Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh trước khi nghỉ hưu với quân hàm Thượng úy. Những năm tháng bị giam cầm và t.r.a t.ấ.n đã để lại nhiều di chứng nặng nề. Ngày 9/11/2002, Trần Văn Lai qua đời, hưởng thọ 82 tuổi. Ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho cách mạng, năm 2015 Đảng và Nhà nước đã truy tặng ông danh hiệu:Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Căn hầm chứa v.ũ k.h.í tại số 287/70 Nguyễn Đình Chiểu hiện đã trở thành Di tích lịch sử cấp quốc gia. Chiếc xe ông từng sử dụng trong những chuyến vận chuyển tài liệu và vũ khí bí mật hiện được lưu giữ như một hiện vật lịch sử quý giá. Trần Văn Lai là hình ảnh tiêu biểu của lực lượng Biệt động Sài Gòn:Một người thợ khoán giữa lòng địch, một chiến sĩ tình báo ngay trong Dinh Độc Lập, một người đã bán tài sản, hy sinh cuộc sống riêng để xây dựng những căn hầm bí mật giữa Sài Gòn và là người âm thầm chuẩn bị những kho v.ũ k.h.í góp phần làm nên những trận đánh vang dội nhất trong lịch sử kháng chiến Việt Nam.