Trần Văn Lai – Người chiến sĩ đứng sau cái tên Mai Hồng Quế

Trần Văn Lai (1920–2002), tự Mai Hồng Quế, bí danh Năm Lai, Năm USOM, là một cán bộ biệt động thuộc Đơn vị 159 Biệt động Quân khu Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, nhiệm vụ của ông là hoạt động bí mật giữa lòng Sài Gòn, xây dựng cơ sở, thu thập tin tức và chuẩn bị hậu cần cho lực lượng cách mạng.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông được giao ở lại Sài Gòn hoạt động. Ông xây dựng cho mình một vỏ bọc rất đặc biệt: nhà thầu khoán Mai Hồng Quế, chuyên nhận các công trình xây dựng và trang trí nội thất. Chính nghề nghiệp này tạo điều kiện để ông tiếp cận nhiều cơ quan, công trình quan trọng của chính quyền Sài Gòn. Trong đó có Dinh Độc Lập và cơ quan viện trợ U.S.O.M của Mỹ.

Đằng sau công việc tưởng như hoàn toàn dân sự ấy là một nhiệm vụ khác. Từ vị trí của mình, Trần Văn Lai có điều kiện quan sát, nắm tình hình và xây dựng những mối liên hệ phục vụ cách mạng. Đặc biệt, ông cùng vợ là bà Đặng Thị Thiệp xây dựng căn hầm bí mật tại số 287/70 Nguyễn Đình Chiểu. Căn hầm được sử dụng để cất giấu vũ khí phục vụ lực lượng Biệt động Sài Gòn trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Điều đáng nói ở Trần Văn Lai không chỉ là khả năng tạo dựng một thân phận giữa lòng đô thị, mà còn là sự kiên trì trong nhiều năm chuẩn bị cơ sở, phương tiện và hậu cần cho nhiệm vụ chiến đấu.

Ông qua đời năm 2002. Đến năm 2015, Nhà nước truy tặng Trần Văn Lai danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những đóng góp đặc biệt của người chiến sĩ biệt động đã dành nhiều năm hoạt động bí mật giữa lòng Sài Gòn.