Trần Văn Lai – Nhà thầu khoán và nhiệm vụ vận chuyển vũ khí

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Trần Văn Lai được tổ chức giao nhiệm vụ ở lại Sài Gòn hoạt động bí mật. Ông mang vỏ bọc Mai Hồng Quế, một nhà thầu khoán chuyên nhận các công trình xây dựng và trang trí nội thất. Chính nghề nghiệp này tạo điều kiện để ông đi lại, giao tiếp và ra vào nhiều khu vực mà người hoạt động bí mật khó tiếp cận.

Đến giữa những năm 1960, nhiệm vụ của Năm Lai ngày càng gắn với việc chuẩn bị cơ sở và hậu cần cho lực lượng Biệt động Sài Gòn. Ông mua và xây dựng nhiều căn nhà, đồng thời bí mật đào hầm ngay dưới những ngôi nhà do mình đứng tên. Riêng hệ thống hầm tại khu vực 287/68-70-72 Nguyễn Đình Chiểu từng được sử dụng để cất giấu một lượng vũ khí rất lớn.

Từ năm 1966 đến trước Tết Mậu Thân 1968, ông nhiều lần tự lái xe với danh nghĩa nhà thầu Mai Hồng Quế, đưa cán bộ từ căn cứ vào nội thành và trở ra an toàn. Đồng thời, ông tiếp nhận vũ khí từ căn cứ rồi vận chuyển vào các kho bí mật. Một nguồn của Nhân Dân cho biết hàng tấn vũ khí đã được đưa trót lọt vào nội thành; một tư liệu khác ghi hệ thống hầm do ông xây dựng chứa trên 2,5 tấn vũ khí các loại.

Những chuyến vận chuyển ấy diễn ra dưới một lớp vỏ tưởng như hoàn toàn đời thường. Chiếc xe của một nhà thầu xây dựng, những chuyến đi lấy vật liệu hay phục vụ công trình đã che giấu một nhiệm vụ đặc biệt: đưa vũ khí vào những căn hầm bí mật, chờ ngày lực lượng biệt động xuất kích.

Đến Tết Mậu Thân 1968, các kho vũ khí ấy trở thành một phần quan trọng trong công tác chuẩn bị cho những trận đánh của Biệt động Sài Gòn, trong đó có mũi tiến công vào Dinh Độc Lập. Sau cuộc tổng tiến công, thân phận Mai Hồng Quế bị phát hiện và Trần Văn Lai bị chính quyền Sài Gòn truy nã.

Năm 2015, sau khi ông đã qua đời, Trần Văn Lai được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.