Trần Văn Lâm – Người lính công binh “nhét đá vào áo” và ký ức mở đường Trường Sơn

Trong ký ức của Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Trần Văn Lâm (quê thôn Mậu Tài, xã Nga Sơn, Thanh Hóa), con đường đến với quân ngũ bắt đầu từ khi ông mới 15 tuổi – một độ tuổi còn quá non trẻ nhưng lại mang trong mình chí hướng ra trận. Để được nhập ngũ, cậu thiếu niên năm ấy đã khai tăng tuổi và thậm chí “nhét đá vào quần áo” trong buổi kiểm tra sức khỏe nhằm đủ điều kiện vượt qua vòng tuyển quân, rồi chính thức khoác lên mình màu áo lính. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng, với bố và anh trai từng tham gia kháng chiến chống Pháp, Trần Văn Lâm sớm thấm thía nỗi đau chiến tranh và ý chí bảo vệ Tổ quốc. Năm 1966, ông được biên chế vào Tiểu đoàn 96, Bộ tư lệnh 500, mở đầu hành trình gắn bó với những năm tháng chiến đấu gian khổ. Từ năm 1969 đến 1973, ông được điều động về Trung đoàn 83 Công binh, Quân khu 5, đảm nhiệm nhiệm vụ mở đường và bảo đảm giao thông cho các chiến trường trọng điểm như Trị Thiên, Tây Nguyên, Quảng Nam và Đà Nẵng. Đây là giai đoạn khốc liệt nhất, khi ông cùng đồng đội phải đối mặt với hàng nghìn quả bom, mìn còn sót lại, làm việc trong điều kiện hiểm nguy thường trực. Trong những năm tháng bám đường ở Hướng Hóa (Quảng Trị), ông và đồng đội ngày đêm dò tìm, tháo gỡ từng điểm bom mìn giữa mưa bom bão đạn. Mỗi bước chân trên tuyến đường là một lần đối mặt với ranh giới sinh tử, nhưng nhiệm vụ thông đường vẫn phải được giữ vững để bảo đảm mạch chi viện cho chiến trường miền Nam không bị gián đoạn. Nhớ lại quãng thời gian ấy, ông từng trầm ngâm chia sẻ rằng với người lính công binh, chỉ một sơ suất nhỏ có thể đánh đổi bằng tính mạng của bản thân và đồng đội, nhưng nếu bỏ sót một quả mìn cũng có thể gây nguy hiểm cho cả đoàn quân phía sau. Chính vì vậy, mọi thao tác đều được thực hiện với sự cẩn trọng tuyệt đối, trong điều kiện thiếu thốn trang bị và áp lực chiến đấu liên tục. Không chỉ hoàn thành nhiệm vụ, Trần Văn Lâm còn là người có nhiều sáng kiến thực tiễn. Năm 1972, khi tham gia mở đường ở Quế Sơn (phía Tây Đà Nẵng), ông đề xuất phương án đắp đập ngăn suối để tận dụng dòng chảy tự nhiên, hỗ trợ vận chuyển đất đá và giảm sức lao động cho bộ đội. Cách làm này giúp tăng hiệu quả công việc lên rõ rệt, đồng thời đảm bảo an toàn hơn cho lực lượng thi công. Trong điều kiện thiếu dụng cụ dò gỡ bom mìn, ông còn sáng tạo sử dụng thông nòng súng AK-47 mài nhọn để thay thế thuốn dò mìn, một giải pháp tạm thời nhưng hữu hiệu trong thực tế chiến đấu. Những sáng kiến giản dị ấy nhanh chóng được đồng đội áp dụng, góp phần giữ vững tuyến đường vận tải chiến lược chi viện cho chiến trường miền Nam. Bên cạnh nhiệm vụ công binh, Trần Văn Lâm còn đảm nhiệm công tác hậu cần, nuôi quân trong đơn vị. Giữa điều kiện thiếu thốn lương thực, ông cùng đồng đội tìm kiếm nguồn thực phẩm để đảm bảo bữa ăn đủ đầy, nóng sốt cho bộ đội. Có những thời điểm, ông phải gánh cơm vượt quãng đường vài cây số để đưa đến tận nơi cho đồng đội đang làm nhiệm vụ, rồi lại tranh thủ ban đêm tiếp tục ra đường cùng đơn vị phá bom, mở lối. Ghi nhận những đóng góp bền bỉ trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu, ông được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhì, hạng Ba, cùng nhiều danh hiệu Chiến sĩ thi đua, Chiến sĩ quyết thắng. Năm 1978, ông vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Sau 25 năm quân ngũ, ông nghỉ hưu năm 1991 với quân hàm Thiếu tá, trở về quê hương tiếp tục tham gia công tác xã hội. Ông đảm nhiệm nhiều vị trí như Chủ tịch Hội Cựu chiến binh huyện Nga Sơn, Bí thư Chi bộ, rồi Chủ tịch Hội Người cao tuổi địa phương. Ở mỗi vai trò, ông đều để lại dấu ấn bằng sự tận tâm, trách nhiệm và tinh thần đổi mới. Không dừng lại ở đó, ông còn góp phần xây dựng nhiều mô hình cộng đồng như Câu lạc bộ “Cựu quân nhân”, “đoạn đường tự quản”, hay “Liên thế hệ tự giúp nhau”, tạo sự gắn kết giữa các thế hệ và lan tỏa tinh thần người lính trong đời sống xã hội. Từ một cậu bé 15 tuổi “nhét đá vào áo” để được ra trận, Trần Văn Lâm đã đi qua chiến tranh bằng tất cả sự quả cảm và sáng tạo của mình. Hành trình ấy không chỉ là ký ức của một đời lính, mà còn là minh chứng cho tinh thần kiên cường, trách nhiệm và cống hiến bền bỉ của thế hệ đã làm nên hòa bình hôm nay.