Trần Văn Ơn – Cái chết của một học sinh làm lay động cả Sài Gòn

Có những người trở thành anh hùng sau hàng chục năm cầm súng nơi chiến trường. Nhưng cũng có những người chỉ sống chưa đầy hai mươi năm, chưa một lần khoác quân phục, song sự hy sinh của họ đã làm bùng lên ngọn lửa đấu tranh trong lòng hàng vạn người. Trần Văn Ơn là một người như thế.

Sinh ngày 29/5/1931 tại xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre, Trần Văn Ơn lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước. Thuở nhỏ, anh theo gia đình lên Sài Gòn sinh sống và học tập tại Trường Pétrus Ký – một trong những ngôi trường danh tiếng nhất Nam Kỳ lúc bấy giờ. Không chỉ học giỏi, lễ phép và sống chan hòa với bạn bè, Ơn còn sớm tham gia phong trào học sinh yêu nước, bí mật hoạt động trong Đoàn học sinh kháng chiến nội thành và Hội Học sinh – Sinh viên Việt Nam Nam Bộ.

Cuối năm 1949, chính quyền thực dân Pháp liên tiếp bắt giữ nhiều học sinh, sinh viên yêu nước tại Sài Gòn. Trước sự đàn áp ấy, phong trào học sinh quyết định tổ chức một cuộc biểu tình lớn, yêu cầu trả tự do cho những người bị bắt và phản đối chính sách khủng bố của chính quyền.

Sáng 9/1/1950, hơn sáu nghìn học sinh, sinh viên và giáo viên từ nhiều trường ở Sài Gòn tập hợp xuống đường. Trần Văn Ơn, khi ấy mới 18 tuổi, có mặt trong đoàn biểu tình với tư cách là một trong những hạt nhân của phong trào học sinh Trường Pétrus Ký. Ban đầu, cuộc tuần hành diễn ra trong trật tự, nhưng khi đoàn người tiến về trung tâm thành phố, cảnh sát và quân đội Pháp đã sử dụng vòi rồng, dùi cui rồi nổ súng để giải tán đám đông.

Giữa khung cảnh hỗn loạn, Trần Văn Ơn vẫn cùng nhiều bạn bè cố gắng bảo vệ những học sinh nhỏ tuổi hơn đang bị xô đẩy. Trong lúc ấy, anh bị trúng đạn vào bụng. Đồng đội nhanh chóng đưa anh đến Bệnh viện Chợ Rẫy cấp cứu, nhưng đến chiều cùng ngày, người học sinh trẻ đã trút hơi thở cuối cùng. Sự hy sinh của anh khiến cả Sài Gòn bàng hoàng.

Tin về cái chết của Trần Văn Ơn lan đi rất nhanh. Những ngày sau đó, học sinh các trường đều đeo băng tang. Hàng trăm vòng hoa được gửi đến viếng. Đặc biệt, lễ tang ngày 12/1/1950 đã trở thành một trong những cuộc biểu dương tinh thần yêu nước lớn nhất ở đô thị miền Nam thời kỳ chống thực dân Pháp. Hàng chục vạn người dân từ nhiều tầng lớp – học sinh, công nhân, trí thức, tiểu thương, nhân sĩ – cùng lặng lẽ tiễn đưa người học sinh trẻ về nơi an nghỉ cuối cùng. Nhiều cửa hiệu tự nguyện đóng cửa, hàng trăm người đạp xích lô tình nguyện chở vòng hoa và người đưa tang mà không nhận tiền công. Đám tang ấy đã biến thành một cuộc biểu thị ý chí đoàn kết chống thực dân, tạo tiếng vang mạnh mẽ trong phong trào yêu nước ở Sài Gòn – Chợ Lớn và cả Nam Bộ.

Năm 2000, Nhà nước truy tặng Trần Văn Ơn danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày 9 tháng 1 hằng năm cũng trở thành Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam, nhắc nhớ các thế hệ trẻ về một người học sinh đã lấy chính tuổi thanh xuân của mình để thắp lên ngọn lửa yêu nước.

Trần Văn Ơn không để lại những chiến công nơi chiến trường, nhưng sự hy sinh của anh đã trở thành biểu tượng cho lòng dũng cảm, tinh thần trách nhiệm và khát vọng độc lập của tuổi trẻ Việt Nam. Đó là minh chứng rằng, đôi khi, sức mạnh của một dân tộc được khơi dậy từ chính sự ngã xuống của một người học sinh bình dị.