TRẦN VĂN ƠN – KHI TUỔI TRẺ BIẾT MÌNH SỐNG VÌ ĐIỀU GÌ?

TRẦN VĂN ƠN – KHI TUỔI TRẺ BIẾT MÌNH SỐNG VÌ ĐIỀU GÌ?

Có những con người đi qua cuộc đời chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, nhưng tên tuổi của họ lại ở lại rất lâu trong ký ức của một dân tộc.Có những tuổi trẻ chưa kịp đi hết những năm tháng đẹp nhất của đời người, chưa kịp thực hiện những ước mơ riêng, chưa kịp nhìn thấy tương lai mà mình từng mong đợi. Nhưng chính sự lựa chọn của họ trong một thời khắc lịch sử đã khiến những năm tháng ngắn ngủi ấy trở nên bất tử. Trần Văn Ơn là một con người như thế. Mỗi khi nhắc đến ngày 9 tháng 1, tôi thường nghĩ đến một ngày truyền thống của học sinh, sinh viên Việt Nam. Nhưng càng tìm hiểu về nguồn gốc của ngày đặc biệt ấy, tôi càng muốn trở về với câu chuyện của một chàng trai đã sống cách chúng ta hơn bảy thập niên – một người trẻ tên Trần Văn Ơn. Anh không phải là một vị tướng, không phải một nhà lãnh đạo, cũng không có một cuộc đời dài để ghi lại thật nhiều chiến công. Anh chỉ là một học sinh, một người trẻ đang học tập tại Sài Gòn. Thế nhưng, ở tuổi 19, anh đã để lại cho các thế hệ sau một câu hỏi mà thời gian càng trôi qua càng trở nên đáng suy ngẫm: Tuổi trẻ của mỗi người rồi sẽ được dùng để làm gì?

Trần Văn Ơn sinh ngày 29 tháng 5 năm 1931 trong một gia đình nông dân ở xã Phước Thạch, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Sau những năm học ở quê nhà và Mỹ Tho, anh lên Sài Gòn học tại trường Pétrus Ký. Năm 1947, khi tuổi đời còn rất trẻ, Trần Văn Ơn đã tham gia phong trào học sinh yêu nước và gia nhập Hội học sinh Việt Nam – Nam Bộ. Đến năm 1950, anh là học sinh năm thứ nhất Ban Tú tài. Nếu đặt Trần Văn Ơn vào tuổi 19 của hôm nay, có lẽ chúng ta sẽ thấy anh rất gần gũi. Mười chín tuổi là tuổi của những dự định đầu tiên. Là những ngày đến trường, những người bạn, những trang sách và những ước mơ còn ở phía trước. Đó cũng là tuổi mà một người trẻ bắt đầu tự hỏi mình muốn trở thành ai, muốn sống một cuộc đời như thế nào. Nhưng Trần Văn Ơn đã sống trong một thời đại khác. Đất nước đang chìm trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp. Trong những năm 1949 – 1950, phong trào học sinh, sinh viên diễn ra mạnh mẽ ở nhiều nơi. Tại Sài Gòn, học sinh, sinh viên không đứng ngoài những vấn đề của đất nước. Họ xuống đường đấu tranh đòi quyền được học tập, đòi bảo đảm an ninh cho học sinh, sinh viên và yêu cầu trả tự do cho những người bị bắt.

Ngày 9 tháng 1 năm 1950, hơn 2.000 học sinh, sinh viên cùng nhiều giáo viên và khoảng 7.000 người dân Sài Gòn – Chợ Lớn đã tham gia cuộc biểu tình. Đoàn người kéo đến Nha học sinh và Dinh Thủ hiến để đưa ra những yêu sách. Nhưng cuộc biểu tình đã bị đàn áp. Trong dòng người đông đảo ngày hôm ấy có Trần Văn Ơn. Anh không đứng ở đó để tìm kiếm một danh tiếng cho riêng mình. Anh đứng giữa những người bạn, những học sinh, sinh viên cùng thế hệ – những người cũng đang mong muốn được sống, được học tập và được bảo vệ. Và rồi thời khắc nghiệt ngã đã đến. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, khi cuộc đàn áp diễn ra, Trần Văn Ơn đã dũng cảm đương đầu với dùi cui, báng súng của đối phương để bảo vệ những học sinh nhỏ tuổi và nữ sinh thoát hiểm. Sau đó, anh trúng đạn và hy sinh trong vòng tay của bạn bè. Một người trẻ đã ngã xuống. Không phải trên một chiến trường xa xôi. Mà giữa những người bạn cùng trường, giữa một cuộc đấu tranh của học sinh, sinh viên. Có lẽ chính điều đó khiến câu chuyện về Trần Văn Ơn trở nên đặc biệt. Bởi khi đọc về anh, tôi không chỉ nhìn thấy một người anh hùng trong lịch sử. Tôi nhìn thấy một người trẻ. Một người từng có những ngày đến lớp. Từng có những người bạn. Từng có một tương lai phía trước. Và cũng chính vì thế, sự hy sinh của anh khiến tôi tự hỏi: Điều gì đã khiến một người trẻ sẵn sàng đặt lợi ích của cộng đồng và vận mệnh đất nước lên trên sự an toàn của chính mình? Câu trả lời có lẽ nằm ở lý tưởng. Nhưng lý tưởng không phải là một điều gì quá xa xôi. Với Trần Văn Ơn, lý tưởng được thể hiện bằng hành động. Khi những người xung quanh cần được bảo vệ, anh đã bước lên. Khi hoàn cảnh buộc con người phải lựa chọn, anh đã lựa chọn đứng về phía những người yếu thế hơn. Chính khoảnh khắc ấy đã làm nên giá trị của một tuổi trẻ.

Ngày 12 tháng 1 năm 1950, lễ truy điệu Trần Văn Ơn được tổ chức tại Sài Gòn – Chợ Lớn và trở thành một cuộc biểu tình lớn với hơn 5 vạn người tham dự. Lễ tang của anh cũng được tổ chức ở nhiều địa phương trên cả nước; đông đảo học sinh, sinh viên và nhân dân đeo băng tang, xuống đường tưởng niệm và thể hiện ý chí đấu tranh. Từ sự hy sinh của một người trẻ, một ngọn lửa đã được thắp lên trong cả một thế hệ. Tháng 2 năm 1950, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất tại Việt Bắc quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hằng năm làm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam. Đến dịp kỷ niệm 50 năm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam, Trần Văn Ơn được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Từ một ngày đau thương, lịch sử đã tạo nên một ngày truyền thống. Từ sự hy sinh của một người trẻ, các thế hệ sau nhận được một di sản tinh thần. Đó là tinh thần dấn thân. Đó là lòng yêu nước. Đó là trách nhiệm của tuổi trẻ trước cộng đồng và đất nước.

Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc ngợi ca Trần Văn Ơn, có lẽ chúng ta chưa thật sự hiểu hết ý nghĩa câu chuyện của anh. Điều lịch sử muốn nói với thế hệ hôm nay không phải là tất cả chúng ta phải sống giống như những người trẻ của năm 1950. Mỗi thời đại có một hoàn cảnh khác nhau. Trần Văn Ơn đã sống và hy sinh trong một thời kỳ đất nước còn chiến tranh. Còn chúng ta đang được sống trong hòa bình. Chúng ta không phải đối mặt với bom đạn trên đường đến trường. Không phải lựa chọn giữa sự sống và cái chết trong một cuộc biểu tình. Nhưng điều đó không có nghĩa tuổi trẻ hôm nay không cần lý tưởng. Ngược lại, khi đất nước hòa bình, câu hỏi về trách nhiệm của người trẻ càng cần được đặt ra theo một cách khác. Nếu thế hệ của Trần Văn Ơn đã dùng tuổi trẻ để đấu tranh giành lại độc lập, thì thế hệ hôm nay phải dùng tuổi trẻ để xây dựng và bảo vệ những thành quả mà cha anh đã đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu xương. Là một đoàn viên, tôi nghĩ về điều ấy từ chính công việc và cuộc sống của mình. Yêu nước hôm nay có thể bắt đầu từ việc làm tốt công việc được giao. Là không ngừng học hỏi để hoàn thiện bản thân. Là có trách nhiệm với học sinh, với đồng nghiệp, với gia đình và cộng đồng. Là không thờ ơ trước những điều chưa tốt xung quanh mình. Là biết chia sẻ với người khó khăn. Là dám nhận một nhiệm vụ khi tập thể cần. Là sống tử tế ngay cả khi không ai nhìn thấy. Và quan trọng hơn, là không để tuổi trẻ trôi qua trong sự vô nghĩa. Bởi tôi tin rằng, mỗi thế hệ đều có một “ngày 9 tháng 1” của riêng mình – một thời điểm mà chúng ta phải trả lời câu hỏi mình sẽ làm gì cho cộng đồng, cho quê hương, cho đất nước.

Có một điều khiến tôi xúc động khi đọc lại câu chuyện Trần Văn Ơn. Đó là anh hy sinh khi mới 19 tuổi. Tuổi 19 của anh đã khép lại. Nhưng từ ngày ấy đến hôm nay, hàng triệu học sinh, sinh viên Việt Nam đã bước qua cánh cổng trường, tiếp tục học tập, rèn luyện và trưởng thành. Ngày 9 tháng 1 trở thành một dấu mốc để mỗi thế hệ học sinh, sinh viên nhìn lại truyền thống của mình. Có nghĩa là Trần Văn Ơn chưa bao giờ thật sự rời khỏi tuổi trẻ Việt Nam. Anh vẫn hiện diện trong một ngày truyền thống. Trong những câu chuyện được kể lại. Trong những lễ tưởng niệm. Và sâu xa hơn, trong câu hỏi mà mỗi người trẻ tự đặt ra cho chính mình: Mình sẽ sống như thế nào để những năm tháng tuổi trẻ không trôi qua vô nghĩa? Tôi nghĩ, đó mới là điều đáng quý nhất mà lịch sử để lại. Không phải để chúng ta chỉ nhớ một cái tên. Mà để chúng ta hiểu rằng phía sau một cái tên là một con người, phía sau một sự hy sinh là một lý tưởng, và phía sau một trang lịch sử là trách nhiệm của những người đang sống.

Trần Văn Ơn đã không có cơ hội nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Anh cũng không có cơ hội chứng kiến những thế hệ học sinh, sinh viên sau này trưởng thành. Anh không biết rằng ngày mình hy sinh sẽ trở thành một ngày truyền thống. Có lẽ khi bước xuống đường ngày 9 tháng 1 năm 1950, anh cũng không nghĩ rằng tên mình sẽ được nhắc đến nhiều thập kỷ sau. Anh chỉ là một người trẻ làm điều mà anh tin là đúng. Và chính điều đó làm cho câu chuyện của anh trở nên lớn lao. Bởi đôi khi, lịch sử không được tạo nên từ những con người nghĩ rằng mình sẽ trở thành lịch sử. Lịch sử được tạo nên từ những con người, trong một thời khắc quan trọng, dám làm điều mình tin là đúng.

Hôm nay, tôi viết những dòng này với tư cách một đoàn viên. Tôi không sống trong thời đại của Trần Văn Ơn. Tôi không thể làm lại những gì anh đã làm. Nhưng tôi có thể lựa chọn cách sống của mình hôm nay. Tôi có thể sống có trách nhiệm hơn với công việc. Có ích hơn với tập thể. Tử tế hơn với những người xung quanh.

Không ngừng học tập, rèn luyện và cống hiến. Và khi đất nước cần, tôi muốn mình là một người trẻ biết bước lên chứ không đứng ngoài. Bảy mươi sáu năm đã đi qua kể từ ngày 9 tháng 1 năm 1950. Thời gian có thể làm phai màu những bức ảnh cũ, những con đường có thể thay đổi, những thế hệ học sinh, sinh viên mới có thể tiếp tục bước vào giảng đường. Nhưng một điều sẽ không thay đổi:

Tuổi trẻ chỉ thật sự có ý nghĩa khi nó được đặt vào những điều có ý nghĩa.

Trần Văn Ơn đã trao cho lịch sử tuổi 19 của mình. Còn chúng ta, những người trẻ đang sống trong hòa bình, sẽ trao cho quê hương mình điều gì? Câu hỏi ấy không chỉ dành cho một cuộc thi. Đó là câu hỏi dành cho cả tuổi trẻ. Và có lẽ, đó cũng chính là lời nhắn mà một người trẻ của 76 năm trước vẫn đang gửi lại cho chúng ta hôm nay: Hãy sống một tuổi trẻ mà khi nhìn lại, chúng ta có thể tự hào rằng mình đã không sống hoài, sống phí.