TRẦN VĂN ƠN – KHI TUỔI TRẺ HÓA THÀNH MỘT NGÀY TRUYỀN THỐNG

TRẦN VĂN ƠN – KHI TUỔI TRẺ HÓA THÀNH MỘT NGÀY TRUYỀN THỐNG

Có những con người đi qua cuộc đời trong một khoảng thời gian rất ngắn, nhưng dấu ấn họ để lại lại vượt xa giới hạn của một đời người. Trần Văn Ơn là một trong những người trẻ như thế. Anh sinh ngày 29 tháng 5 năm 1931 tại xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre, trong một gia đình có truyền thống yêu nước; tuổi thơ và những năm tháng học tập của anh gắn với Mỹ Tho rồi Sài Gòn, nơi anh theo học tại Trường Pétrus Ký. Chưa đầy mười chín tuổi, Trần Văn Ơn đã trở thành một gương mặt tiêu biểu của phong trào học sinh yêu nước tại Sài Gòn. Ngày 9 tháng 1 năm 1950, trong cuộc xuống đường của đông đảo học sinh, sinh viên và nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn, anh đã hy sinh. Từ sự hy sinh của một người học trò, ngày 9 tháng 1 về sau trở thành Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam – một dấu mốc gắn với tinh thần dấn thân, trách nhiệm và khát vọng của tuổi trẻ. (Trần Văn Ong HCM)

1. Từ cậu học trò Bến Tre đến mái trường Pétrus Ký

Trần Văn Ơn sinh ra ở Bến Tre nhưng những năm tháng trưởng thành của anh gắn nhiều với môi trường học tập ở Mỹ Tho và Sài Gòn. Tháng 8 năm 1945, anh thi đỗ vào bậc cao đẳng tiểu học của Trường Pétrus Ký; đến năm học 1948–1949, anh hoàn thành chương trình năm thứ ba và đỗ bằng đệ nhất cấp Pháp. Sang năm học 1949–1950, nhờ kết quả học tập, anh được đặc cách lên Ban tú tài của trường. Những tư liệu được lưu lại cho thấy Trần Văn Ơn không chỉ là một học sinh có năng lực học tập mà còn được biết đến bởi sự lễ độ, hiếu nghĩa và tinh thần tích cực với các hoạt động xã hội. Chính môi trường học đường trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động đã giúp ở anh hình thành ý thức rõ hơn về trách nhiệm của người trẻ trước thời cuộc. Từ năm 1947, Trần Văn Ơn đã tham gia phong trào học sinh yêu nước, hoạt động trong Hội Học sinh – Sinh viên Việt Nam – Nam Bộ và tham gia Đoàn học sinh kháng chiến nội thành; tại Pétrus Ký, anh đảm nhận việc tuyên truyền, vận động học sinh tham gia các hoạt động đấu tranh. Vì thế, hình ảnh Trần Văn Ơn không chỉ gắn với một người học trò giỏi mà còn với một thế hệ học sinh đã bước ra khỏi phạm vi của sách vở để ý thức về cộng đồng và vận mệnh của đất nước. (Trần Văn Ong HCM)

2. Khi mái trường trở thành nơi nuôi dưỡng lòng yêu nước

Những năm cuối thập niên 1940, phong trào học sinh, sinh viên ở Sài Gòn phát triển trong bối cảnh xã hội nhiều biến động. Các hoạt động bắt bớ, gây sức ép đối với học sinh yêu nước đã khiến phong trào đấu tranh trong các trường học ngày càng mạnh mẽ. Cuối tháng 11 năm 1949, sau việc một số học sinh Pétrus Ký bị bắt, học sinh nhiều trường ở Sài Gòn đã tổ chức bãi khóa; Trần Văn Ơn, dù đang chuẩn bị cho kỳ thi tú tài, vẫn tích cực tham gia và dẫn đầu nhóm học sinh của trường trong cuộc biểu tình. Điều đáng chú ý ở câu chuyện của anh không nằm ở một hành động đơn lẻ, mà ở quá trình một người trẻ từng bước hình thành trách nhiệm với tập thể: học tập vẫn là nhiệm vụ của một học sinh, nhưng trước những vấn đề liên quan đến quyền được học tập, quyền được bảo vệ và số phận của bạn bè, anh đã lựa chọn không đứng ngoài. Từ mái trường Pétrus Ký, tinh thần ấy hòa vào phong trào chung của học sinh, sinh viên Sài Gòn – Chợ Lớn, tạo nên một lực lượng tuổi trẻ ngày càng có tiếng nói trong đời sống xã hội lúc bấy giờ. (Trần Văn Ong HCM)

3. Ngày 9 tháng 1 năm 1950 và người học trò đứng giữa dòng người

Ngày 9 tháng 1 năm 1950 trở thành bước ngoặt trong cuộc đời Trần Văn Ơn và cũng là một dấu mốc quan trọng của phong trào học sinh, sinh viên Việt Nam. Hôm ấy, Đoàn Thanh niên Cứu quốc và Đoàn học sinh Sài Gòn – Chợ Lớn vận động đông đảo học sinh, sinh viên, giáo viên và nhân dân xuống đường, yêu cầu trả tự do cho những học sinh, sinh viên bị bắt, bảo đảm điều kiện học tập và mở lại trường học. Khi đoàn biểu tình bị đàn áp, Trần Văn Ơn cùng những học sinh khác đã đứng về phía các bạn nhỏ hơn để che chở, và anh bị trúng đạn trong cuộc đàn áp. Anh được đưa đến Bệnh viện Chợ Rẫy nhưng đã qua đời vào khoảng 15 giờ 30 phút cùng ngày, khi chưa đầy mười chín tuổi. Cái chết của Trần Văn Ơn nhanh chóng gây chấn động trong giới học sinh, sinh viên và nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn; lễ tang sau đó trở thành một sự kiện lớn, với sự tham dự và tưởng niệm của đông đảo các tầng lớp nhân dân. Những con số về quy mô đoàn người tham dự được các nguồn tư liệu ghi nhận có khác nhau, nhưng các nguồn đều thống nhất rằng sự kiện đã tạo tiếng vang rất lớn và trở thành một biểu tượng của phong trào học sinh, sinh viên thời kỳ ấy. (Trần Văn Ong HCM)

4. Từ một người học sinh đến biểu tượng của tuổi trẻ

Điều làm nên sức sống lâu dài của Trần Văn Ơn không chỉ là sự kiện ngày 9 tháng 1, mà còn là cách hình ảnh của một người học sinh trẻ tuổi được cộng đồng ghi nhớ và tiếp nối. Sau khi anh hy sinh, nhiều tầng lớp nhân dân đã tham gia các hoạt động tưởng niệm; phong trào học sinh, sinh viên ở nhiều nơi cũng thể hiện sự đồng cảm và hưởng ứng. Tại Hà Nội, học sinh đã tổ chức bãi khóa và để tang Trần Văn Ơn; ở Việt Bắc, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất vào tháng 2 năm 1950 quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hằng năm làm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên. Về sau, Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ V năm 1993 tiếp tục xác định ngày 9 tháng 1 là Ngày truyền thống của Hội Sinh viên Việt Nam. Như vậy, từ một sự kiện diễn ra ở Sài Gòn, tên tuổi Trần Văn Ơn đã gắn với một ngày có ý nghĩa rộng lớn đối với nhiều thế hệ học sinh, sinh viên Việt Nam. Đó cũng là minh chứng cho việc một hành động của tuổi trẻ, khi đặt trong dòng chảy của cộng đồng và lịch sử, có thể vượt khỏi giới hạn của một cá nhân để trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ. (THCS Nguyễn Trung Trực)

5. Khi tuổi mười chín trở thành lời nhắc với những người đang lớn

Trần Văn Ơn ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng câu chuyện của anh vẫn được nhắc lại trong đời sống giáo dục và phong trào học sinh, sinh viên như một biểu tượng của tinh thần trách nhiệm với cộng đồng. Năm 2000, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. (Trần Văn Ong HCM) Nhưng có lẽ giá trị lớn nhất của câu chuyện Trần Văn Ơn không nằm ở một danh hiệu, mà ở câu hỏi mà lịch sử để lại cho mỗi thế hệ học sinh: tuổi trẻ sẽ được sử dụng như thế nào để trở nên có ý nghĩa? Ngày nay, học sinh không còn sống trong hoàn cảnh của những năm tháng chiến tranh và đấu tranh xã hội năm xưa; vì thế, việc tiếp nối tinh thần Trần Văn Ơn không phải là lặp lại một hoàn cảnh lịch sử, mà là biết trân trọng cơ hội học tập, có trách nhiệm với tập thể, dám lên tiếng trước điều đúng đắn, biết sẻ chia với bạn bè và chủ động đóng góp cho cộng đồng bằng những việc làm phù hợp với thời đại. Từ một người học trò chưa đầy mười chín tuổi, Trần Văn Ơn đã để lại một cái tên gắn với ngày 9 tháng 1 – ngày mà nhiều thế hệ học sinh, sinh viên nhìn lại truyền thống của mình và tự hỏi mình có thể làm gì để những năm tháng tuổi trẻ không trôi qua vô nghĩa.