Trần Văn Ơn ngã xuống giữa cuộc biểu tình
Trần Văn Ơn ngã xuống giữa cuộc biểu tình
Những ngày cuối năm 1949, phong trào học sinh, sinh viên ở Sài Gòn – Chợ Lớn ngày càng sôi nổi. Học sinh, sinh viên xuống đường đòi bảo đảm an ninh cho việc học tập, yêu cầu trả tự do cho những người bị bắt và phản đối chính sách đàn áp của chính quyền thực dân cùng tay sai. Ngày 9 tháng 1 năm 1950, hơn 2.000 học sinh, sinh viên cùng nhiều giáo viên và hàng nghìn người dân Sài Gòn – Chợ Lớn tập trung biểu tình. Trần Văn Ơn, một học sinh trường Pétrus Ký và là hội viên Hội học sinh – sinh viên Việt Nam Nam Bộ, có mặt trong đoàn người. Đoàn biểu tình kéo đến Nha học sinh rồi tiến về Dinh Thủ hiến để đưa ra yêu sách. Đến khoảng 13 giờ, thực dân Pháp và lực lượng tay sai bao vây đoàn biểu tình. Trần Văn Ơn lúc ấy đứng ở phía trước. Khi cảnh sát và binh lính dùng dùi cui, báng súng đàn áp, anh không bỏ chạy mà tìm cách bảo vệ những học sinh nhỏ tuổi và các nữ sinh đang ở trong đoàn. Đám đông bị dồn ép, tiếng la hét vang lên giữa đường phố. Rồi súng nổ. Trần Văn Ơn trúng đạn và ngã xuống trong vòng tay của bạn bè. Tin anh hy sinh nhanh chóng lan khắp Sài Gòn – Chợ Lớn. Ngày 10 tháng 1, hàng vạn người xuống đường; ngày 12 tháng 1, lễ tang Trần Văn Ơn được tổ chức và biến thành một cuộc biểu tình lớn với hơn 5 vạn người tham dự. Người dân đứng kín hai bên đường, học sinh, sinh viên và các tầng lớp nhân dân đeo băng tang tiễn đưa người học sinh vừa hy sinh. Không chỉ ở Sài Gòn, lễ truy điệu Trần Văn Ơn còn được tổ chức ở nhiều địa phương khác. Ngày 13 tháng 1, học sinh, sinh viên Hà Nội bãi khóa để bày tỏ sự đoàn kết với học sinh, sinh viên Sài Gòn; ngày 14 tháng 1, nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn tổng bãi công, bãi chợ. Chỉ vài ngày sau cái chết của một học sinh, sự kiện đã lan thành một phong trào đấu tranh rộng lớn. Đến tháng 2 năm 1950, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam họp tại Việt Bắc quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hằng năm làm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam. Cái tên Trần Văn Ơn từ đó gắn với ngày 9 tháng 1 và với phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên Việt Nam trong những năm kháng chiến chống Pháp.
