Trần Văn Ơn: Ngọn đuốc sáng của phong trào học sinh sinh viên (1931 - 1950)
Nếu như trên chiến trường có những chiến sĩ bám trụ chiến hào, thì tại đô thị miền Nam trong thời kỳ chống Pháp, mặt trận lại chính là đường phố và trường học. Trần Văn Ơn, một học sinh trường trung học Petrus Ký (nay là trường Lê Hồng Phong, TP.HCM), đã trở thành biểu tượng bất tử của tầng lớp trí thức trẻ yêu nước. Sống giữa Sài Gòn bị giặc chiếm đóng, anh sớm giác ngộ cách mạng và trở thành một trong những hạt nhân nòng cốt lãnh đạo phong trào học sinh bãi khóa, chống lại nền giáo dục thực dân và đòi quyền tự do dân chủ.
Sáng ngày 9 tháng 1 năm 1950, đoàn biểu tình gồm hàng ngàn học sinh, sinh viên và giáo viên kéo đến dinh thủ hiến bù nhìn để đòi trả tự do cho những học sinh bị bắt trước đó. Bất lực trước làn sóng phẫn nộ của tuổi trẻ, thực dân Pháp và chính quyền tay sai đã hèn hạ điều cảnh sát, lính lê dương mang theo súng đạn, dùi cui xông vào đàn áp dã man. Giữa vòng vây bạo lực, Trần Văn Ơn dũng cảm xông lên phía trước, dùng thân mình che chở cho các học sinh nhỏ tuổi hơn rút lui.
Những phát đạn oan nghiệt của kẻ thù đã cướp đi sinh mệnh của Trần Văn Ơn khi anh chưa tròn 19 tuổi. Sự hy sinh của anh không làm phong trào chùn bước mà ngược lại, đã thổi bùng lên một ngọn lửa căm phẫn khổng lồ. Đám tang của anh ba ngày sau đó đã trở thành một cuộc biểu dương lực lượng chính trị vĩ đại với sự tham gia của hơn nửa triệu người Sài Gòn - Chợ Lớn. Ngày anh ngã xuống (9/1) đã vĩnh viễn đi vào lịch sử, trở thành Ngày truyền thống Học sinh - Sinh viên Việt Nam.
