Trần Văn Ơn: Ngọn đuốc sống của học sinh, sinh viên miền Nam
Trong những trang sử hào hùng của dân tộc Việt Nam, có những cái tên đã trở thành biểu tượng cho lòng yêu nước và ý chí bất khuất của thế hệ trẻ. Nếu miền Bắc có những người lính sinh viên xếp bút nghiên ra chiến trường, thì tại miền Nam rực lửa, có một người thanh niên đã dùng chính mạng sống của mình để thắp lên ngọn lửa đấu tranh cho hàng triệu học sinh, sinh viên lúc bấy giờ. Đó chính là Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Ơn – người học trò nhỏ của trường Petrus Ký (nay là trường chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM).
Trần Văn Ơn sinh ra tại tỉnh Bến Tre, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, anh đã sớm bộc lộ tinh thần yêu nước và ý chí chống lại sự áp bức của thực dân Pháp. Anh không chỉ là một học sinh xuất sắc mà còn là một thủ lĩnh thanh niên đầy nhiệt huyết, luôn đi đầu trong các phong trào bãi khóa, biểu tình đòi quyền lợi cho học sinh và phản đối sự can thiệp của ngoại xâm vào nền giáo dục nước nhà.
Câu chuyện xúc động nhất về anh diễn ra vào ngày 9 tháng 1 năm 1950. Đó là một ngày đại tang của học sinh, sinh viên Sài Gòn – Chợ Lớn. Giữa lúc cuộc biểu tình của hơn 2.000 học sinh đang diễn ra ôn hòa trước dinh Thủ hiến Nam phần để đòi thả những học sinh bị bắt, thực dân Pháp đã huy động cảnh sát và lính dù đàn áp dã man. Tiếng súng vang lên, khói lửa mịt mù, những người lính thực dân đã không ngần ngại dùng bạo lực với những người học trò tay không tấc sắt.
Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, tình đồng chí và tinh thần "thanh niên xung phong" của Trần Văn Ơn đã tỏa sáng rực rỡ. Khi thấy các bạn học của mình bị lính Pháp vây đánh và xịt vòi rồng, anh đã không màng nguy hiểm, xông lên phía trước để che chắn cho những người bạn nhỏ tuổi hơn và các bạn nữ. Anh dùng chính thân mình làm tấm lá chắn, vừa hô vang khẩu hiệu, vừa dìu đồng đội thoát khỏi vòng vây. Chính trong lúc ấy, một viên đạn của kẻ thù đã găm vào ngực anh. Trần Văn Ơn ngã xuống ngay trên đường phố Sài Gòn, khi trên tay vẫn còn cầm chặt biểu ngữ đòi hòa bình.
Sự ra đi của anh ở tuổi 19 đã tạo nên một làn sóng căm phẫn và xúc động chưa từng có. Đám tang của anh sau đó đã biến thành một cuộc biểu tình khổng lồ với hơn hàng chục ngàn người tham gia, phủ kín các ngả đường Sài Gòn. Tình người trong chiến tranh hiện lên thật cao cả qua hình ảnh những người dân lao động, những tiểu thương và trí thức cùng nhau xuống đường, bảo vệ linh cữu của người học trò trẻ tuổi trước họng súng của kẻ thù. Họ không quen biết anh, nhưng họ yêu anh vì lý tưởng và sự hy sinh mà anh đã chọn.
Đối với một học sinh lớp 11 như tôi, câu chuyện về anh Trần Văn Ơn mang đến một niềm xúc động nghẹn ngào. Anh chỉ lớn hơn tôi vài tuổi, nhưng anh đã mang trong mình một ý chí sắt đá và một trái tim nhân hậu vô ngần. Anh dạy cho chúng tôi biết rằng, thanh niên không chỉ sống cho riêng mình, mà phải biết trăn trở trước nỗi đau của dân tộc. Sự hy sinh của anh không phải là sự kết thúc, mà là sự bắt đầu của một phong trào đấu tranh rầm rộ, dẫn đến việc ngày 9/1 hàng năm được chọn làm Ngày truyền thống Học sinh - Sinh viên Việt Nam.
Học tập gương sáng của anh, tôi hiểu rằng trách nhiệm của người trẻ ngày nay trong thời bình là phải "xung phong" trên mặt trận trí thức và đạo đức. "Tình người" ngày nay chính là sự đoàn kết, giúp đỡ bạn bè cùng tiến bộ, là ý thức gìn giữ truyền thống hiếu học của cha ông. Mỗi khi nhìn lên lá cờ Tổ quốc, tôi lại nhớ đến hình ảnh người học sinh trường Petrus Ký hiên ngang trước họng súng, để tự nhắc nhở mình phải sống sao cho xứng đáng với dòng máu anh hùng đang chảy trong huyết quản.
Chiến tranh đã lùi xa, nhưng tên tuổi của Trần Văn Ơn sẽ mãi mãi là ngọn đuốc soi đường cho thế hệ trẻ. Anh chính là minh chứng hùng hồn nhất cho câu nói: "Cái chết của những người anh hùng không phải là sự mất mát, mà là sự gieo mầm cho những mùa xuân độc lập".
