Trần Văn Ơn - Ngọn đuốc sống của phong trào học sinh, sinh viên Việt Nam

Trong dòng chảy lịch sử đấu tranh của dân tộc, cái tên Trần Văn Ơn đã trở thành biểu tượng cho ý chí quật cường và lòng yêu nước nồng nàn của tuổi trẻ học đường.

Trần Văn Ơn sinh ngày 29 tháng 5 năm 1931 tại làng Phước Thạnh, tổng Hòa Qưới, quận An Hóa, tỉnh Mỹ Tho (nay thuộc phường Phú Tân, tỉnh Vĩnh Long). Anh là con trai của ông Trần Văn Nghĩa, một công chức bậc thấp, và bà Huỳnh Thị Tữu. Sau những năm tháng học tiểu học tại thị xã Mỹ Tho, anh cùng gia đình chuyển lên Sài Gòn, cư trú tại số nhà 322/10 đường Verolun. Lớn lên trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng khi hầu hết anh chị đều tham gia kháng chiến — tiêu biểu là chị gái Trần Thị Lễ đã hy sinh năm 1948 — tinh thần yêu nước đã sớm thấm sâu vào máu thịt của chàng thiếu niên họ Trần.

Tháng 8/1945, Trần Văn Ơn thi đỗ vào Trường Pétrus Ký (nay là trường Lê Hồng Phong). Với tư chất thông minh, anh liên tục gặt hái thành tích học tập xuất sắc: Năm học 1948-1949: Đỗ bằng đệ nhất cấp Pháp (Brevet du 1er cycle) sớm hơn độ tuổi; Năm học 1949-1950: Được đặc cách lên lớp Ban tú tài (lớp seconde) nhờ học lực vượt trội. Không chỉ là một học sinh chăm ngoan, hiếu nghĩa với cha mẹ và thầy cô, Trần Văn Ơn còn sớm bộc lộ vai trò thủ lĩnh. Từ năm 1947, anh gia nhập Hội học sinh sinh viên Việt Nam - Nam Bộ và trở thành hội viên mật của Đoàn học sinh kháng chiến nội thành. Anh được coi là "trụ cột" của phong trào yêu nước tại trường Pétrus Ký, chuyên vận động học sinh tham gia chống thực dân Pháp.

Cuối năm 1949, thực dân Pháp bắt cóc một số học sinh trường Pétrus Ký, châm ngòi cho làn sóng bãi khóa mạnh mẽ của 10 trường học tại Sài Gòn vào ngày 23/11/1949. Dù đang trong giai đoạn chuẩn bị thi tú tài bận rộn, Trần Văn Ơn vẫn không đứng ngoài cuộc, anh hiên ngang đứng đầu nhóm học sinh của trường đi biểu tình đòi công lý.

Đỉnh điểm của phong trào diễn ra vào ngày 9/1/1950. Hơn 6.000 học sinh, sinh viên và giáo viên đã rầm rộ xuống đường kéo đến dinh Thủ hiến Nam phần, yêu cầu chính quyền Trần Văn Hữu thả những người bị bắt trái phép. Đến 13 giờ chiều, chính quyền huy động lực lượng cảnh sát khổng lồ cùng vòi rồng và dùi cui đàn áp dã man đoàn người tay không tấc sắt. Trước sự tàn độc của kẻ thù, Trần Văn Ơn không hề lùi bước. Anh cùng các bạn tiến lên phía trước, lớn tiếng tố cáo tội ác và che chở cho các em nhỏ phía sau. Trong khoảnh khắc sinh tử, khi anh đang cùng bạn bè khiêng nữ sinh Tạ Thị Thâu (trường Gia Long) bị đánh ngất, hoặc theo một nguồn tin khác là lúc anh đang đỡ các bạn trèo tường vượt rào, kẻ thù đã xả súng. Một viên đạn nghiệt ngã đã trúng vào bụng anh. Dù được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Chợ Rẫy, nhưng do vết thương quá nặng, anh đã hy sinh vào lúc 15 giờ 30 phút cùng ngày, khi chưa đầy 19 tuổi.

Sự hy sinh của Trần Văn Ơn đã thổi bùng ngọn lửa đấu tranh khắp cả nước. Đám tang của anh sau đó đã trở thành một cuộc biểu tình khổng lồ của nhân dân Sài Gòn. Để vinh danh người anh hùng trẻ tuổi, ngày 9/1 đã được chọn làm Ngày truyền thống Học sinh - Sinh viên Việt Nam. Năm 2000, anh đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.