TRẦN VĂN ƠN – NGỌN LỬA TUỔI TRẺ SÁNG MÃI TỪ NGÀY 9 THÁNG GIÊNG
TRẦN VĂN ƠN – NGỌN LỬA TUỔI TRẺ SÁNG MÃI TỪ NGÀY 9 THÁNG GIÊNG
Có những người sống một cuộc đời rất ngắn, nhưng lý tưởng và sự hy sinh của họ lại trở thành một phần không thể phai mờ trong lịch sử dân tộc. Trần Văn Ơn là một người như thế.
Anh ra đi khi tuổi đời chưa tròn 19, nhưng sự hy sinh của người học sinh Trường Pétrus Ký trong cuộc biểu tình ngày 9/1/1950 đã trở thành ngọn lửa cổ vũ phong trào học sinh, sinh viên yêu nước. Chính từ sự kiện ấy, ngày 9 tháng 1 hằng năm được chọn làm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam.
TỪ CẬU HỌC TRÒ XỨ DỪA ĐẾN NGƯỜI THANH NIÊN YÊU NƯỚC
Trần Văn Ơn sinh ngày 29/5/1931 trong một gia đình nông dân tại xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Sau những năm học ở quê nhà và Mỹ Tho, anh lên Sài Gòn tiếp tục học tập tại Trường Pétrus Ký.
Trong những năm tháng đất nước chìm trong chiến tranh, Trần Văn Ơn không chỉ là một học sinh chăm chỉ. Từ năm 1947, anh đã tham gia phong trào học sinh yêu nước và trở thành thành viên tích cực của Hội Học sinh Việt Nam – Nam Bộ.
Ở mái trường Pétrus Ký, Trần Văn Ơn được bạn bè biết đến là một học sinh lễ độ, có thành tích học tập tốt và giàu tinh thần trách nhiệm. Nhưng điều đáng quý hơn cả là anh không thờ ơ trước những biến động của đất nước.
Những năm 1947–1949, phong trào học sinh yêu nước ở Sài Gòn ngày càng phát triển. Học sinh tổ chức bãi khóa, xuống đường đấu tranh, yêu cầu chấm dứt việc bắt bớ, đàn áp học sinh và trả tự do cho những người bị bắt. Trần Văn Ơn là một trong những học sinh tích cực tham gia phong trào ấy.
Đối với người thanh niên khi ấy, trường học không chỉ là nơi tiếp nhận kiến thức. Đó còn là nơi những người trẻ bắt đầu nhận thức sâu sắc về trách nhiệm của mình đối với quê hương.
NGÀY 9 THÁNG GIÊNG LỊCH SỬ
Sáng 9/1/1950, tại Sài Gòn diễn ra một cuộc biểu tình lớn của học sinh, sinh viên, giáo viên và đông đảo nhân dân. Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, hơn 2.000 học sinh, sinh viên cùng nhiều giáo viên và khoảng 7.000 người dân Sài Gòn – Chợ Lớn tham gia, với những yêu cầu bảo đảm an ninh cho học sinh, sinh viên, trả tự do cho những người bị bắt và mở lại trường học.
Trần Văn Ơn, khi ấy là học sinh năm thứ nhất Ban Tú tài của Trường Pétrus Ký, cũng có mặt trong đoàn người xuống đường.
Đó là một cuộc đấu tranh mà những người tham gia mang theo sức mạnh của tuổi trẻ và niềm tin vào lẽ phải. Nhưng cuộc biểu tình đã bị đàn áp.
Trong lúc tìm cách bảo vệ những người bạn và những người cùng tham gia, Trần Văn Ơn bị trúng đạn. Anh được đưa vào Bệnh viện Chợ Rẫy nhưng không qua khỏi. Khoảng 15 giờ 30 phút ngày 9/1/1950, người học sinh 18 tuổi ấy đã hy sinh.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Một người trẻ ngã xuống.
Nhưng từ sự hy sinh ấy, một phong trào lớn đã bùng lên.
ĐÁM TANG TRỞ THÀNH CUỘC BIỂU DƯƠNG LÒNG YÊU NƯỚC
Ngày 12/1/1950, tang lễ Trần Văn Ơn được tổ chức tại Sài Gòn. Người dân từ nhiều nơi đổ về. Học sinh, sinh viên, giáo viên và các tầng lớp nhân dân cùng tham dự.
Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, hơn 10 vạn đồng bào đứng dọc hai bên đường khi đoàn tang lễ đi qua; đám tang trở thành một cuộc biểu dương tinh thần đoàn kết và ý chí đấu tranh của nhân dân Sài Gòn.
Những hình ảnh còn lại từ ngày hôm ấy cho thấy một Sài Gòn xúc động trước sự ra đi của người học sinh trẻ tuổi.
Trong biển người ấy, hình ảnh Trần Văn Ơn không còn chỉ thuộc về gia đình hay mái trường Pétrus Ký.
Anh đã trở thành biểu tượng của cả một thế hệ học sinh, sinh viên đang khao khát tự do và độc lập cho đất nước.
Tin về đám tang và sự hy sinh của Trần Văn Ơn nhanh chóng lan rộng. Ngày 13/1/1950, nhiều học sinh, sinh viên tại Hà Nội tổ chức bãi khóa để bày tỏ tình đoàn kết với học sinh, sinh viên Sài Gòn; ngày 14/1, nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn tiếp tục tổng bãi công, bãi chợ.
Một sự hy sinh đã tạo nên một làn sóng đấu tranh vượt khỏi phạm vi của một thành phố.
TỪ SỰ HY SINH CỦA TRẦN VĂN ƠN ĐẾN NGÀY TRUYỀN THỐNG 9/1
Tháng 2/1950, tại Việt Bắc, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất đã quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hằng năm làm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam, noi gương tinh thần đấu tranh của Trần Văn Ơn và các thế hệ học sinh, sinh viên yêu nước.
Sau này, tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ V vào tháng 11/1993, ngày 9/1 tiếp tục được xác định là Ngày truyền thống của Hội Sinh viên Việt Nam.
Như vậy, từ một người học sinh trẻ tuổi, Trần Văn Ơn đã để lại một dấu ấn vượt xa cuộc đời ngắn ngủi của mình.
Mỗi khi tháng Giêng trở về, khi những thế hệ học sinh, sinh viên cùng nhắc đến ngày 9/1, câu chuyện về người học trò Trần Văn Ơn lại được nhắc lại như một phần của truyền thống tuổi trẻ Việt Nam.
MỘT NGƯỜI TRẺ, MỘT LỰA CHỌN LỚN
Điều khiến câu chuyện Trần Văn Ơn vẫn có sức lay động sau nhiều thập niên không chỉ nằm ở sự hy sinh của anh.
Đó còn là câu chuyện về sự lựa chọn của một người trẻ.
Trước những biến động của đất nước, Trần Văn Ơn đã không chọn sự thờ ơ. Anh tham gia phong trào học sinh yêu nước, cùng bạn bè đấu tranh cho những điều mình tin là đúng.
Anh vẫn là một người học trò.
Anh vẫn có những ước mơ của tuổi trẻ.
Nhưng trong thời điểm lịch sử đầy thử thách, anh đã đặt trách nhiệm với cộng đồng và quê hương lên trên sự an toàn của bản thân.
Chính điều ấy làm cho câu chuyện về Trần Văn Ơn không bị giới hạn trong năm 1950.
NGỌN LỬA VẪN ĐƯỢC TRAO LẠI
Năm 2000, nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam, Trần Văn Ơn được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Hơn nửa thế kỷ sau ngày anh hy sinh, hình ảnh người học sinh Trần Văn Ơn vẫn xuất hiện trong các hoạt động giáo dục truyền thống dành cho học sinh, sinh viên. Năm 2025, nhân kỷ niệm 75 năm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam, nhiều hoạt động tưởng niệm, triển lãm và chương trình mang tên “Sáng mãi ngọn lửa Trần Văn Ơn” đã được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Điều đó cho thấy lịch sử không chỉ tồn tại trong những trang sách.
Lịch sử sống trong ký ức của cộng đồng, trong những ngày kỷ niệm, trong những câu chuyện được kể lại và trong cách thế hệ hôm nay lựa chọn để sống.
TRẦN VĂN ƠN – MỘT CÂU CHUYỆN DÀNH CHO TUỔI TRẺ HÔM NAY
Trần Văn Ơn ra đi khi chưa tròn 19 tuổi.
Tuổi đời của anh ngắn ngủi, nhưng lý tưởng và tinh thần của anh đã vượt qua giới hạn của thời gian.
Ngày nay, học sinh, sinh viên Việt Nam không còn phải sống trong hoàn cảnh chiến tranh như thế hệ Trần Văn Ơn. Những thử thách của tuổi trẻ hôm nay mang một hình thức khác: học tập, rèn luyện, làm chủ tri thức, sống có trách nhiệm, biết quan tâm đến cộng đồng và sẵn sàng cống hiến cho quê hương.
Vì thế, tưởng nhớ Trần Văn Ơn không phải chỉ là nhớ về một người đã hy sinh.
Đó còn là dịp để mỗi người trẻ tự hỏi:
Mình đang có tuổi trẻ. Mình sẽ làm gì để tuổi trẻ ấy trở nên có ý nghĩa?
Từ một người học sinh của Sài Gòn năm 1950, Trần Văn Ơn đã trở thành biểu tượng của một thế hệ thanh niên biết sống vì điều lớn lao hơn bản thân mình.
Ngọn lửa ấy đã được thắp lên từ ngày 9 tháng Giêng năm 1950 và vẫn tiếp tục được trao lại cho những thế hệ học sinh, sinh viên Việt Nam hôm nay.
