Trần Văn Ơn – Người học sinh bất tử! Đả đảo thực dân Pháp!
Lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc Việt Nam mãi mãi khắc ghi tên Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Ơn – người con ưu tú của quê hương Bến Tre, người học sinh kiên trung, bất khuất, biểu tượng sáng ngời cho chí khí và ý chí đấu tranh của tuổi trẻ Việt Nam.
Anh hùng Trần Văn Ơn sinh vào ngày 29 tháng 5 năm 1931 tại xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre, trong một gia đình công chức có truyền thống cách mạng. Cha anh là ông Trần Văn Nghĩa – một nhân sĩ yêu nước, mẹ anh là bà Huỳnh Thị Tữu. Gia đình anh có nhiều anh chị em đều tham gia phong trào cách mạng, trong đó chị ruột là liệt sĩ Trần Thị Lễ đã hy sinh năm 1948. Thuở nhỏ, anh học tiểu học ở thị xã Mỹ Tho, sau đó cùng gia đình chuyển lên Sài Gòn sinh sống tại số nhà 322/10, đường Verolun (nay là đường Nguyễn Trãi, Quận 1). Tháng 8 năm 1945, anh thi đậu vào Trường Pétrus Ký (nay là Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, TP. Hồ Chí Minh) – một trong những ngôi trường danh tiếng bậc nhất của Sài Gòn thời bấy giờ. Năm học 1948 – 1949, anh học xong năm thứ ba bậc cao tiểu và thi vượt lớp đỗ bằng đệ nhất cấp Pháp. Đến năm học 1949 – 1950, anh được đặc cách lên lớp Ban tú tài vì đã có bằng đệ nhất cấp. Trần Văn Ơn được thầy cô và bạn bè nhận xét là một học sinh chăm ngoan, hiếu nghĩa, lễ độ với cha mẹ, thầy cô, bên cạnh học tập còn rất ham hoạt động xã hội.
Từ năm 1947, dưới sự giác ngộ của tổ chức cách mạng, anh hăng hái tham gia phong trào học sinh yêu nước của trường, tham gia Hội học sinh sinh viên Việt Nam – Nam Bộ. Anh trở thành hội viên mật của Đoàn học sinh kháng chiến nội thành, đồng thời nhận nhiệm vụ tuyên truyền, vận động học sinh trong trường tham gia vào các hoạt động chống thực dân Pháp và chính quyền thân Pháp. Với sự nhiệt huyết và khả năng tổ chức của mình, Trần Văn Ơn đã nhanh chóng trở thành một cột trụ của phong trào học sinh yêu nước tại Trường Pétrus Ký. Anh đã đứng ra tổ chức nhiều cuộc bãi khóa, vận động đông đảo học sinh các trường tại Sài Gòn cùng tham gia đấu tranh đòi quyền lợi học tập, phản đối những chính sách hà khắc, bất công của chính quyền tay sai thực dân đối với học sinh, sinh viên yêu nước.
Cuối năm 1949, trước ngày kỷ niệm 9 năm Nam Kỳ Khởi Nghĩa (23/11/1940 – 23/11/1949), chính quyền Pháp đã bắt cóc một số học sinh của trường Pétrus Ký. Sự kiện này đã làm nổ ra cuộc bãi khóa của học sinh 10 trường ở Sài Gòn vào ngày 23 tháng 11 năm 1949. Lúc này, Trần Văn Ơn đang chuẩn bị thi tú tài, nhưng anh vẫn tích cực tham gia cuộc bãi khóa, đứng đầu nhóm học sinh của trường Pétrus Ký đi biểu tình. Đầu năm 1950, phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên miền Nam diễn ra hết sức sôi nổi, phản đối việc chính quyền thực dân bắt bớ, khủng bố những học sinh, sinh viên và trí thức yêu nước.
Ngày 9 tháng 1 năm 1950, hưởng ứng lời kêu gọi của Ủy ban Khởi nghĩa Sài Gòn – Gia Định, hơn 2.000 học sinh, sinh viên cùng nhiều giáo viên và nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn xuống đường biểu tình đòi đảm bảo an ninh cho học sinh, sinh viên học tập, trả tự do cho những học sinh, sinh viên bị bắt và mở lại trường học. Trần Văn Ơn cùng các bạn học sinh trường Pétrus Ký tham gia đoàn biểu tình, anh dẫn đầu đoàn người xuống đường. Khi đoàn biểu tình đi đến khu vực trung tâm Sài Gòn, thực dân Pháp đã ra lệnh nổ súng đàn áp dã man. Trần Văn Ơn đã dũng cảm che chở cho các bạn học nhỏ tuổi hơn và bị trúng đạn. Anh được đưa đi cấp cứu nhưng vì vết thương quá nặng, anh đã anh dũng hy sinh vào chiều ngày 9 tháng 1 năm 1950, khi chưa tròn 19 tuổi.
Trước cơn thập tử nhất sinh, anh vẫn cố gắng nói với đồng đội lời cuối cùng:
“Anh em kết chặt hàng ngũ, cố gắng lên!”.
Câu nói ấy đã trở thành ngọn lửa thôi thúc hàng vạn học sinh, sinh viên tiếp tục đứng lên đấu tranh.
Tin Trần Văn Ơn hy sinh đã ngay lập tức gây náo động trong giới học sinh, sinh viên Sài Gòn, trở thành tâm điểm và được đưa lên đồng loạt trên các tờ báo lớn. Ngày 12 tháng 1 năm 1950, lễ tang của anh được tổ chức trọng thể, thu hút trên 5 vạn người đứng trên các hè phố tiễn đưa anh, biến tang lễ thành một cuộc biểu tình thị uy chính trị lớn chống thực dân Pháp. Trước linh cữu anh là hương án có hai câu viết bằng máu của học sinh: “Chết vì Tổ quốc, chết mà vẫn sống, Sống kiếp Việt gian, ô nhục muôn đời” . Không chỉ tại Sài Gòn, lễ tang anh Trần Văn Ơn cũng đã được cử hành trên khắp các tỉnh thành trong cả nước. Hàng triệu lượt học sinh, sinh viên và đồng bào các giới đã đeo băng tang truy điệu với lòng thương tiếc và xuống đường tuần hành bày tỏ ý chí căm thù, quyết chí đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược và bè lũ tay sai. Trong điếu văn của đại biểu các học sinh, sinh viên có đoạn: “Chúng ta sẽ không bao giờ quên được ngày 9/1 – ngày mà anh Trần Văn Ơn và các bạn học sinh, sinh viên đã sẵn sàng đem xương máu, sinh mạng của mình đổi lấy tự do cho các bạn bị giam cầm. Tinh thần Trần Văn Ơn bất diệt!”
Sự hy sinh oanh liệt của anh hùng Trần Văn Ơn là một mất mát lớn lao nhưng đã thắp lên ngọn lửa đấu tranh sục sôi khắp mọi miền Tổ quốc. Một Trần Văn Ơn ngã xuống, hàng vạn lớp thanh niên Việt Nam đã đứng lên tiếp bước, biến đau thương thành hành động cách mạng để dấn thân ra trận, góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại mùa Xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
Ghi nhận tinh thần đấu tranh bất khuất của anh Trần Văn Ơn và học sinh, sinh viên trong những ngày đầu kháng chiến, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất diễn ra tháng 2 năm 1950 tại Việt Bắc đã quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hàng năm làm Ngày truyền thống Học sinh, Sinh viên Việt Nam. Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ V (22–23/11/1993) tại Thủ đô Hà Nội đã quyết định đồng thời lấy ngày 9 tháng 1 làm Ngày truyền thống của Hội Sinh viên Việt Nam. Năm 2000, Nhà nước đã truy tặng anh danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi của anh sống mãi qua những trang sử vẻ vang của phong trào học sinh, sinh viên, qua những ngôi trường, con đường mang tên Trần Văn Ơn trên khắp mọi miền Tổ quốc. Một cuộc đời chưa đầy 19 năm nhưng sự hy sinh của Trần Văn Ơn đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử đấu tranh của tuổi trẻ Việt Nam, trở thành ngọn đuốc soi đường cho các thế hệ học sinh, sinh viên hôm nay và mai sau.
