TRẦN VĂN ƠN – NGƯỜI HỌC SINH TUỔI 18 VÀ NGÀY 9/1 ĐI VÀO LỊCH SỬ

Người học sinh Pétrus Ký

Trần Văn Ơn sinh năm 1931, quê Bến Tre. Thuở nhỏ, anh học tiểu học tại Mỹ Tho, sau đó cùng gia đình chuyển lên Sài Gòn sinh sống.

Tháng 8/1945, Trần Văn Ơn thi đỗ vào Trường Pétrus Ký – một trong những trường trung học lớn tại Sài Gòn lúc bấy giờ.

Trong học tập, anh được biết đến là một học sinh chăm chỉ, học khá và có tinh thần trách nhiệm. Năm học 1948–1949, anh thi đỗ bằng đệ nhất cấp Pháp. Sang năm học 1949–1950, anh được đặc cách lên Ban tú tài.

Nhưng những năm tháng học đường của Trần Văn Ơn cũng diễn ra trong một giai đoạn đặc biệt.

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang diễn ra. Tại các đô thị, phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên ngày càng phát triển với nhiều hoạt động đòi quyền học tập, phản đối bắt bớ học sinh và phản đối chính sách đàn áp.

Từ năm 1947, Trần Văn Ơn tham gia phong trào học sinh yêu nước tại Trường Pétrus Ký. Anh trở thành hội viên mật của Đoàn học sinh kháng chiến nội thành và tích cực tham gia các hoạt động của học sinh Sài Gòn.

Khi ấy, Trần Văn Ơn mới 16 tuổi.

Cuộc xuống đường ngày 9/1/1950

Đầu năm 1950, phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên Sài Gòn - Chợ Lớn trở nên mạnh mẽ sau khi nhiều học sinh, sinh viên bị bắt và một số trường học bị đóng cửa.

Ngày 9/1/1950, đông đảo học sinh, sinh viên các trường Pétrus Ký, Gia Long, Nguyễn Văn Khuê, Huỳnh Khương Ninh cùng sinh viên các trường chuyên nghiệp xuống đường.

Nhiều giáo viên và người dân cũng tham gia, ủng hộ cuộc đấu tranh.

Những người biểu tình đưa ra các yêu cầu: bảo đảm an ninh để học sinh, sinh viên được học tập; mở lại trường học và trả tự do cho những học sinh, sinh viên bị bắt.

Đoàn người kéo đến Nha Học chính rồi Dinh Thủ hiến để đưa kiến nghị.

Trần Văn Ơn có mặt trong đoàn học sinh ấy.

Ban đầu là một cuộc đấu tranh nhằm đưa ra những yêu cầu liên quan trực tiếp đến việc học tập và an toàn của học sinh, nhưng tình hình nhanh chóng trở nên căng thẳng.

Đến buổi chiều, lực lượng cảnh sát và binh lính được huy động để giải tán đoàn biểu tình.

Xô xát xảy ra.

Dùi cui, vòi rồng và súng được sử dụng để đàn áp những người đang tập trung.

Nhiều học sinh bị thương.

Viên đạn giữa đoàn biểu tình

Khi lực lượng đàn áp tiến vào đám đông, những học sinh lớn tuổi tìm cách bảo vệ các em nhỏ hơn.

Trần Văn Ơn là một trong số đó.

Theo các tư liệu về sự kiện ngày 9/1/1950, giữa lúc tình hình hỗn loạn, anh cùng một người bạn tìm cách đưa nữ sinh Tạ Thị Thâu của Trường Gia Long – người đã bị đánh ngất – ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Chính lúc ấy, Trần Văn Ơn trúng đạn.

Anh bị thương nặng và được đưa đến Bệnh viện Chợ Rẫy cấp cứu.

Khoảng 15 giờ 30 phút ngày 9/1/1950, Trần Văn Ơn qua đời.

Anh chưa đầy 19 tuổi.

Tin người học sinh Pétrus Ký hy sinh nhanh chóng lan truyền trong giới học sinh, sinh viên và người dân Sài Gòn.

Thi thể anh được giữ tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Học sinh cùng các y, bác sĩ và công nhân bệnh viện thay nhau túc trực.

Tại Trường Pétrus Ký, bàn thờ Trần Văn Ơn được lập. Học sinh và người dân liên tục đến viếng.

Từ một cuộc đấu tranh đòi quyền học tập, sự kiện ngày 9/1 đã trở thành một sự kiện có ảnh hưởng rộng lớn trong phong trào học sinh, sinh viên.

Đám tang trở thành cuộc xuống đường

Ngày 12/1/1950, lễ tang Trần Văn Ơn được tổ chức tại Sài Gòn.

Hàng vạn học sinh, sinh viên và người dân có mặt trên các tuyến đường để tiễn đưa anh.

Một đám tang dành cho người học sinh chưa đầy 19 tuổi đã trở thành một cuộc biểu dương lực lượng lớn của người dân Sài Gòn - Chợ Lớn.

Sự kiện cũng gây tiếng vang tại nhiều địa phương. Các hoạt động tưởng niệm Trần Văn Ơn được tổ chức, phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên tiếp tục lan rộng.

Cái tên Trần Văn Ơn từ đó vượt ra khỏi phạm vi một ngôi trường.

Anh trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào học sinh yêu nước tại các đô thị trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp.

Từ ngày mất của một học sinh đến ngày truyền thống của nhiều thế hệ

Sau sự kiện tại Sài Gòn, tháng 2/1950, tại Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất ở Việt Bắc, ngày 9/1 được quyết định chọn làm Ngày truyền thống học sinh, sinh viên Việt Nam.

Từ đó, mỗi năm khi ngày 9/1 trở lại, câu chuyện về Trần Văn Ơn lại được nhắc đến.

Tháng 3/2000, sau 50 năm ngày hy sinh, Trần Văn Ơn được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên anh được đặt cho trường học, đường phố và nhiều công trình trên cả nước.

Nhưng có lẽ điều đặc biệt nhất khi nhìn lại cuộc đời Trần Văn Ơn nằm ở chính tuổi đời của anh.

Anh không phải một người lính đã trải qua nhiều chiến trường.

Không phải một cán bộ cách mạng có hàng chục năm hoạt động.

Anh chỉ là một học sinh.

Khi tham gia phong trào học sinh yêu nước, Trần Văn Ơn khoảng 16 tuổi. Khi bước xuống đường ngày 9/1/1950, anh mới 18 tuổi.

Và khi ngã xuống, anh vẫn chưa kịp bước qua tuổi 19.

Cuộc đời ngắn ngủi ấy gắn với một trong những giai đoạn sôi nổi của phong trào học sinh, sinh viên Sài Gòn. Trong buổi chiều 9/1/1950, giữa lúc đoàn biểu tình bị đàn áp, người học sinh Pétrus Ký đã lựa chọn ở lại cùng bạn bè, che chở cho những học sinh nhỏ tuổi hơn và giúp một nữ sinh bị thương.

Trần Văn Ơn ra đi ở tuổi 18. Nhưng ngày anh hy sinh – 9/1 – đã trở thành ngày truyền thống của nhiều thế hệ học sinh, sinh viên Việt Nam.

Đó có lẽ cũng là cách đặc biệt nhất để tên của một người học sinh còn mãi trong lịch sử phong trào tuổi trẻ Việt Nam.