Trần Văn Ơn: Tấm áo trắng học trò và "Ngọn đuốc" thức tỉnh linh hồn đô thị

Trong dòng chảy của lịch sử, có những người anh hùng bước ra từ khói lửa chiến trường với súng đạn trên tay, nhưng cũng có những người anh hùng bước ra từ giảng đường với tấm áo trắng và những trang sách còn thơm mùi mực. Họ là những "đóa hoa" thanh khiết nhất, nở rộ giữa lòng đô thị rực lửa, dùng chính sức trẻ và nhiệt huyết để đối đầu với cường quyền. Người anh hùng được nhắc đến chính là anh “Trần Văn Ơn”

Trần Văn Ơn sinh ra tại xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Mỹ Tho (nay là Tiền Giang). Tuy nhiên, tên tuổi của anh lại gắn liền với Sài Gòn và ngôi trường trung học Petrus Ký (nay là Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Hồng Phong, TP.HCM).

Trong mắt bạn bè đương thời, Ơn là một "soái ca" đúng nghĩa của thập niên 40: học giỏi, điềm đạm, thường xuyên giúp đỡ những bạn học yếu và đặc biệt là rất có uy tín trong các phong trào văn thể mỹ. Anh mang vẻ đẹp thư sinh, thanh lịch đặc trưng của học sinh trường công lập lớn nhất Nam Kỳ thời bấy giờ. Nhưng đằng sau nụ cười hiền hậu ấy là một tâm hồn sục sôi lý tưởng, một "linh hồn" bí mật của các phong trào bãi khóa chống lại sự nô dịch của thực dân Pháp.

Đầu năm 1950, bầu không khí tại Sài Gòn căng thẳng như một sợi dây đàn sắp đứt. Thực dân Pháp tăng cường đàn áp, bắt bớ học sinh, sinh viên yêu nước. Để đáp trả, ngày 9/1/1950, một cuộc biểu tình quy mô lớn đã nổ ra. Hơn 2.000 học sinh, sinh viên từ các trường Petrus Ký, Gia Long, Taberd... đã kéo đến dinh Thủ hiến Nam phần. Giữa đám đông ấy, Trần Văn Ơn nổi bật trong vai trò là người điều phối. Anh không chỉ hô vang khẩu hiệu, mà còn là người đứng ra dàn xếp, bảo vệ các bạn nữ và những em nhỏ ở các lớp dưới. Anh dùng sự điềm tĩnh của một người anh lớn để giữ cho đoàn biểu tình không bị rối loạn trước sự hung hãn của cảnh sát và lính lê dương.

Khi thực dân Pháp ra lệnh dùng vũ lực để giải tán đám đông, cảnh tượng trở nên vô cùng hỗn loạn. Vòi rồng phun xối xả, dùi cui quật xuống không thương tiếc, và rồi... những tiếng súng vang lên.

Chứng kiến cảnh bạn bè bị đánh đập, bị dồn vào góc tường, Trần Văn Ơn đã có một hành động phi thường. Anh không chạy tìm nơi trú ẩn mà lao thẳng ra phía trước, dang rộng hai tay để làm "tấm khiên" sống ngăn cản họng súng của tên cảnh sát Pháp đang nhắm vào nhóm nữ sinh phía sau.

Viên đạn xuyên qua ngực trái. Tấm áo trắng thư sinh nhuộm đỏ máu. Anh ngã xuống ngay trên đường phố Sài Gòn, đôi mắt vẫn nhìn đau đáu về phía những người bạn đang gào khóc tên mình. Anh hy sinh khi chỉ còn 3 ngày nữa là tròn 19 tuổi - cái tuổi đẹp nhất của đời người, cái tuổi của những hoài bão và dự định cho kỳ thi tú tài sắp tới.

Cái chết của Trần Văn Ơn không làm phong trào lụi tàn, mà ngược lại, nó như một mồi lửa ném vào kho xăng. Đám tang của anh vào ngày 12/1/1950 đã biến thành cuộc biểu tình lớn chưa từng có trong lịch sử Sài Gòn với hơn 300.000 người xuống đường. Cả thành phố đình công, các cửa hiệu đóng cửa, mọi tầng lớp nhân dân đều xuống đường tiễn đưa người học trò dũng cảm.

Sự hy sinh của anh đã chứng minh sức mạnh của khối đại đoàn kết và tinh thần bất khuất của giới trí thức trẻ. Ngày nay, ngày 9 tháng 1 đã trở thành Ngày truyền thống Học sinh - Sinh viên Việt Nam. Mỗi khi nhìn thấy những tấm áo trắng trên sân trường, chúng ta lại nhớ về người anh hùng năm ấy - người đã chọn cách dừng lại tuổi thanh xuân của mình để giữ vững niềm tin cho cả một thế hệ.