TRẦN VĂN ƠN: TIẾNG NỔ CỦA PHONG TRÀO HỌC SINH - SINH VIÊN VÀ NGỌN LỬA BẤT TỬ NĂM 1950

Người thanh niên Nam Bộ và ngọn lửa đấu tranh phong trào

Trần Văn Ơn sinh ngày 14 tháng 4 năm 1931 tại xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre — vùng đất địa linh nhân kiệt giàu truyền thống yêu nước. Sinh ra trong một gia đình công chức nhỏ, ngay từ thời niên thiếu, anh đã bộc lộ tư chất thông minh, tính cách hiền hòa, khiêm tốn nhưng ẩn chứa một nội tâm vô cùng kiên định.

Sau khi thi đậu vào Trường Trắc địa Nha Lộ bốt Sài Gòn rồi chuyển sang học tại Trường Trung học Pétrus Ký (nay là Trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong, TP. Hồ Chí Minh), Trần Văn Ơn nhanh chóng nhận thức được nỗi đau đớn của người dân mất nước. Giữa lòng Sài Gòn khi ấy—sào huyệt kiểm soát gắt gao của chính quyền thực dân Pháp và tay sai—anh không chọn con đường học tập an thân để cầu danh lợi. Anh lựa chọn dấn thân vào phong trào yêu nước của học sinh, sinh viên.

Từ năm 1947, anh tham gia Đoàn học sinh cứu quốc Sài Gòn - Chợ Lớn. Với vai trò là Trưởng ban Báo chí của Hội học sinh Pétrus Ký, anh tích cực tuyên truyền lý tưởng cách mạng, vận động bạn bè quyên góp tiền bạc, thuốc men hỗ trợ kháng chiến, đồng thời tổ chức các cuộc bãi khóa chống lại chính sách đàn áp, bắt bớ học sinh của chính quyền colonial. Anh trở thành linh hồn của phong trào đấu tranh học sinh toàn thành phố, là gạch nối vững chắc giữa nội thành bị chiếm đóng với chiến khu kháng chiến.

Ngày 9 tháng 1 năm 1950 và sự hy sinh lẫy lừng ở tuổi 19

Chiến công rực rỡ nhất và cũng là trang bi hùng nhất trong cuộc đời Trần Văn Ơn gắn liền với cuộc đấu tranh lịch sử ngày 9 tháng 1 năm 1950 tại Sài Gòn.

Thời điểm đó, trước làn sóng bắt bớ, vô cớ giam cầm hàng loạt học sinh, sinh viên cùng chính sách đàn áp dã man của thực dân Pháp, làn sóng phẫn nộ trong tầng lớp tri thức trẻ đã lên tới đỉnh điểm. Sáng ngày 9 tháng 1 năm 1950, hơn 3.000 học sinh, sinh viên từ các trường Pétrus Ký, Gia Long, Huỳnh Khương Ninh, Kỹ thuật... cùng đông đảo nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn đã rầm rộ kéo đến Nha Giáo dục Pháp biểu tình đòi thả học sinh bị bắt, đòi mở cửa lại các trường học và bảo vệ quyền lợi chính đáng cho thanh thiếu niên.

Trần Văn Ơn là một trong những người trực tiếp đứng ở đầu hàng ngũ, hiên ngang dẫn đầu đoàn biểu tình. Anh tích cực giữ nhịp hô khẩu hiệu, phân phát truyền đơn và đứng ra thương lượng với đại diện chính quyền Pháp.

Đến chiều cùng ngày, chính quyền thực dân không những không giải quyết yêu sách mà còn điều động lực lượng cảnh sát dã chiến, quân lính armed trang bị dùi guốc, súng đạn khép chặt vòng vây, tàn bạo xông vào đàn áp đoàn người tay không bắt giặc. Trước mưa dùi đục và đòn thù tàn bạo, Trần Văn Ơn cùng các bạn học sinh đã dũng cảm che chắn cho các nữ sinh và em nhỏ rút lui an toàn.

Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, anh đã anh dũng gieo mình bảo vệ đồng đội và bị một viên đạn tàn bạo của kẻ thù bắn trúng ngực. Trần Văn Ơn trút hơi thở cuối cùng trên đường đi cấp cứu khi mới vừa tròn 19 tuổi xuân.

Ngọn đuốc soi đường và di sản bất tử

Sự hy sinh của Trần Văn Ơn như một ngọn lửa châm vào kho thuốc súng phẫn nộ của nhân dân toàn quốc. Ngày 12 tháng 1 năm 1950, đám táng của anh tại Sài Gòn đã biến thành một cuộc biểu tình khổng lồ với sự tham gia của hơn 300.000 người dân thành phố — một cuộc xuống đường lịch sử chưa từng có tại Nam Bộ lúc bấy giờ.

Máu của Trần Văn Ơn trút xuống đã thức tỉnh hàng triệu trái tim tuổi trẻ. Tháng 2 năm 1950, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam đã quyết định lấy ngày 9 tháng 1 hàng năm làm Ngày truyền thống Học sinh - Sinh viên Việt Nam và Hội Sinh viên Việt Nam.

Năm 2000, Anh hùng Liệt sĩ Trần Văn Ơn đã được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.

Hôm nay, tên tuổi của anh được trân trọng đặt cho các tuyến đường, trường học trên khắp mọi miền Tổ quốc. "Câu chuyện thời hoa lửa" của Trần Văn Ơn là bài học vô giá về lý tưởng dấn thân của tri thức trẻ. Anh nhắc nhở thế hệ học sinh, sinh viên hôm nay rằng: Tuổi trẻ không chỉ là học tập cho bản thân, mà còn phải biết nhịp đập của trái tim mình cùng chung tần số với vận mệnh đất nước. Ngọn lửa 9 tháng 1 của Trần Văn Ơn mãi soi đường cho các thế hệ học sinh, sinh viên Việt Nam nỗ lực làm chủ tri thức, sáng tạo và cống hiến để đưa dân tộc vươn tầm thế giới.