Trần Văn Phú – Người biến bom đạn lép thành vũ khí ở Long Khánh
Từ những quả bom, đầu đạn pháo lép thu gom trên chiến trường, Trần Văn Phú cùng Công binh xưởng Quân giới Long Khánh chế tạo nhiều loại vũ khí phục vụ lực lượng địa phương trong những năm chiến tranh.
Tháng 3-1970, Công binh xưởng Quân giới Long Khánh được thành lập trong điều kiện lực lượng vũ trang địa phương thiếu vũ khí, trong khi việc đưa vũ khí từ nơi khác vào chiến trường gặp nhiều khó khăn. Trần Văn Phú là một trong ba người được Ban Quân giới tỉnh Bà Rịa - Long Khánh cử về xây dựng công binh xưởng, cùng Lâm Hoàng Hải và Phạm Hùng Chiến.
Công việc ban đầu rất thủ công. Những chiếc kiềm, búa, cưa, đục được sử dụng để tháo gỡ bom và đạn pháo lép của đối phương. Nguyên liệu thu được được tận dụng để chế tạo mìn, thủ pháo, lựu đạn và các loại vật liệu nổ cung cấp cho du kích, biệt động, trinh sát và lực lượng hoạt động bí mật ở Long Khánh.
Công binh xưởng hoạt động ngay tại khu vực Bảo Vinh, thường xuyên phải cơ động để tránh các cuộc càn quét. Theo lời kể của Trần Văn Phú, nhân dân địa phương cũng góp sức bằng cách đưa ra rẫy những vật dụng tưởng như rất bình thường: tôn lợp nhà, búa, sắt, ba-ga xe đạp… Những thứ ấy trở thành nguyên liệu cho việc chế tạo vũ khí.
Một trong những sáng kiến đáng chú ý là bệ phóng “bom bay”. Từ tài liệu kỹ thuật nhận được vào tháng 8-1971, công binh xưởng cùng du kích Bảo Vinh thử nghiệm các bệ phóng 105 ly và 155 ly, sử dụng bom, pháo thu gom được trên chiến trường. Sau đó, đơn vị tiếp tục cải tiến bộ phận hẹn giờ để người sử dụng có thể rời khỏi trận địa trước khi bệ phóng hoạt động.
Theo tư liệu của Báo Đồng Nai, từ năm 1971 đến năm 1975, Công binh xưởng Long Khánh đã thu gom hơn 3.000 quả bom, pháo lép, tháo gỡ hơn 5 tấn thuốc nổ; chế tạo hơn 1.200 quả mìn, 215 khối thuốc nổ TNT, hơn 1.000 thủ pháo, lựu đạn và mìn hẹn giờ, cùng 146 bệ phóng 105 ly và 155 ly.
Những sản phẩm của công binh xưởng được sử dụng trong nhiều trận đánh ở vùng Long Khánh. Đến cuối tháng 3-1975, các đồn Bình Lộc, Suối Chồn, cầu 8 Thước, Bảo Vinh A và B lần lượt bị đánh phá, mở rộng cửa ngõ phía Bắc thị xã trước khi chiến dịch Xuân Lộc bước vào giai đoạn quyết liệt.
Câu chuyện của Trần Văn Phú cho thấy phía sau những trận đánh lớn còn có một cuộc chiến thầm lặng về kỹ thuật, hậu cần và sáng tạo tại chỗ. Những người thợ quân giới đã tận dụng chính vật liệu còn sót lại từ chiến trường để tạo ra phương tiện chiến đấu phục vụ lực lượng địa phương.
