Trần Văn Phương - người cha phía đảo Gạc Ma

Người cha ở phía chân trời Gạc Ma

36 năm sau ngày thiếu úy Trần Văn Phương ngã xuống ở Gạc Ma, người con gái ông chưa một lần được cha bế trên tay nay đã trở thành người lính Hải quân. Trong ký ức của chị, người cha chỉ hiện lên qua một tấm ảnh cũ, những câu chuyện của mẹ và bà ngoại, cùng một vùng biển mà chị đã nhiều lần tìm về.

Người cha chưa kịp biết mặt con

Ngày 6.5.1988, một bé gái chào đời ở Quảng Bình.

Đó là ngày Trần Thị Thủy được sinh ra. Cũng là ngày mà người cha của em đã nằm lại ở phía chân trời Trường Sa, cách quê nhà hàng trăm hải lý.

Thủy là con gái duy nhất của thiếu úy Trần Văn Phương, Phó chỉ huy trưởng đảo Gạc Ma, người hy sinh ngày 14.3.1988 trong cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền biển đảo. Khi Phương ngã xuống, ông chưa biết rằng trong chuyến về phép cuối cùng trước khi trở lại đơn vị, người vợ trẻ Mai Thị Hoa đã mang thai đứa con đầu lòng.

“Ba hy sinh khi em chưa ra đời”, Thủy từng kể với Thanh Niên.

Câu nói ngắn ấy chứa đựng cả một khoảng trống dài của cuộc đời.

Một người con lớn lên mà không có ký ức về tiếng gọi cha.

Một người cha ra đi khi chưa từng biết con mình là trai hay gái.

Và một người mẹ trẻ phải bắt đầu cuộc đời làm mẹ đơn thân bằng nỗi đau mất chồng.

Thủy lớn lên ở quê nhà trong sự chăm sóc của mẹ và bà ngoại. Tuổi thơ của chị, như bao đứa trẻ khác, từng có những câu hỏi rất giản dị.

“Ba con mô rồi?”

Mẹ chị không thể nói với đứa trẻ rằng ba đã hy sinh.

Rồi theo năm tháng, câu chuyện về người cha được ghép lại từ những lời kể của người thân, đồng đội và một tấm ảnh cũ.

Một người lính trẻ.

Một khuôn mặt hiền.

Một ngôi sao trên vành mũ.

Và một vùng biển mang tên Gạc Ma.

Người lính từ làng biển Quảng Bình

Trần Văn Phương sinh năm 1965 tại xã Quảng Phúc, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình, nay thuộc TX.Ba Đồn.

Tháng 3.1983, sau khi học xong lớp 10, chàng trai trẻ nhập ngũ, được cử đi học lớp kế toán pháo binh. Sau đó ông lần lượt đảm nhiệm các vị trí trong đơn vị, được đào tạo tại Trường Quân chính Quân khu 7 và trở thành sĩ quan thuộc Lữ đoàn 146, đơn vị làm nhiệm vụ bảo vệ các đảo ở Trường Sa.

Đầu tháng 3.1988, khi tình hình ở Trường Sa căng thẳng, Trần Văn Phương được giao nhiệm vụ Phó chỉ huy trưởng đảo Gạc Ma.

Ngày 11.3.1988, tàu HQ-604 cùng các lực lượng công binh, hải quân và đoàn đo đạc rời Cam Ranh ra Trường Sa thực hiện nhiệm vụ xây dựng, đóng giữ các điểm đảo. Phương có mặt trong đội hình ấy.

Đêm 13.3, lực lượng công binh đưa vật liệu xây dựng lên Gạc Ma.

Lá cờ đỏ sao vàng được cắm trên đảo.

Những người lính ở đó hiểu rằng họ đang đứng trước một nhiệm vụ đặc biệt: giữ đảo, giữ từng vị trí, giữ từng dấu hiệu khẳng định chủ quyền.

Rạng sáng hôm sau, tình hình trở nên căng thẳng.

Lá cờ giữa biển

Sáng 14.3.1988, lực lượng Trung Quốc đổ bộ lên Gạc Ma và tìm cách giật quốc kỳ Việt Nam.

Trần Văn Phương tổ chức lực lượng, động viên chiến sĩ bình tĩnh, quyết tâm bảo vệ lá cờ Tổ quốc. Những người lính Việt Nam tạo thành một vòng bảo vệ quanh lá cờ.

Từ những lời kể của nhân chứng được Thanh Niên ghi lại, khi xảy ra giằng co, Trần Văn Phương giữ chặt lá cờ. Ông bị bắn và ngã xuống.

Nguyễn Văn Lanh, một chiến sĩ trẻ có mặt tại đó, tiếp tục chiến đấu và bị thương nặng. Những người còn lại vẫn cố giữ vị trí của mình.

Trận chiến diễn ra trong thời gian ngắn nhưng để lại một mất mát lớn.

64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân Việt Nam hy sinh.

Những con tàu HQ-604, HQ-605 và HQ-505 cũng chịu tổn thất nặng nề trong cuộc chiến đấu bảo vệ các điểm đảo.

Ở quê nhà Quảng Bình, không ai biết rằng một người con của làng biển vừa nằm lại giữa Trường Sa.

Ở đó cũng không ai biết người vợ trẻ của ông đang mang trong mình một sinh linh bé nhỏ.

Bức thư từ Cam Ranh

Vài ngày trước khi lên đường, Trần Văn Phương viết thư về cho gia đình.

Bức thư đề ngày 8.3.1988, mở đầu bằng những lời rất đỗi thân thuộc:

“Ba má kính quý! 3 em thương nhớ!”

Rồi người lính trẻ kể về tình hình ngoài biển, về nhiệm vụ sắp tới.

Trong bức thư ấy có một câu khiến người đọc hôm nay đặc biệt ám ảnh: “Dù có hy sinh con cũng không sợ.”

Đó không phải lời của một người đang tìm kiếm cái chết.

Đó là lời của một người lính hiểu rằng phía trước có thể là hiểm nguy nhưng nhiệm vụ vẫn phải hoàn thành.

Một người con viết thư cho cha mẹ.

Một người chồng viết cho gia đình.

Và một người lính chuẩn bị lên đường.

Không ai biết đó là bức thư cuối cùng.

Bức thư không đến tay gia đình trước khi anh hy sinh. Nhiều năm sau, nó trở thành một trong những kỷ vật đặc biệt còn lại của người lính Gạc Ma.

Người con đi tìm cha

Có một điều đặc biệt trong câu chuyện của Trần Văn Phương.

Người cha đã hy sinh để bảo vệ biển đảo.

Người con gái lớn lên lại chọn Hải quân làm nơi công tác.

Sau khi tốt nghiệp đại học, Trần Thị Thủy vào Khánh Hòa với mong muốn được làm việc và có cơ hội ra Trường Sa, nơi cha mình đã ngã xuống.

Năm 2010, mong muốn ấy thành hiện thực. Thủy hai lần ra Trường Sa trong năm đó.

Từ trên tàu nhìn về phía Gạc Ma, người con gái chưa từng gặp cha đứng giữa biển, nơi 22 năm trước người cha của mình đã không trở về. Chị tham gia lễ tưởng niệm và thả hoa xuống biển.

Có những cuộc trở về không có người để gặp.

Có những cuộc tìm kiếm không cần câu trả lời.

Bởi người con biết cha mình đã nằm lại ở đâu.

Điều chị tìm kiếm có lẽ không phải một cuộc gặp.

Mà là một sự gần gũi.

Một cách để được đứng ở nơi cha từng đứng.

Để nhìn thấy vùng biển mà suốt tuổi thơ chị chỉ biết qua những câu chuyện.

Để hiểu vì sao cha mình đã không trở về.

Cha và con cùng một màu áo

Cuối năm 2010, Trần Thị Thủy được tuyển vào làm việc tại Lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân. Đây chính là đơn vị gắn với nhiệm vụ bảo vệ Trường Sa mà cha chị từng phục vụ.

Từ đó, câu chuyện của Trần Văn Phương không còn chỉ là câu chuyện của một người đã hy sinh.

Nó trở thành câu chuyện của hai thế hệ.

Một người cha đã nằm lại ở Trường Sa.

Một người con tiếp tục đứng trong hàng ngũ những người lính làm nhiệm vụ nơi biển đảo.

Năm 2026, tại lễ tưởng niệm 64 chiến sĩ Gạc Ma, hình ảnh thiếu tá Trần Thị Thủy, con gái duy nhất của Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Phương, tiếp tục xuất hiện bên những người tưởng niệm cha và đồng đội của cha. Thanh Niên ghi nhận đây là năm thứ 15 chị có mặt tại khu tưởng niệm trong ngày giỗ của cha.

Thời gian đã đi qua 38 năm kể từ ngày Gạc Ma.

Nhưng với Thủy, ngày 14.3 vẫn là ngày của cha.

Một con đường mang tên người lính

Ở Quảng Phúc, nơi Trần Văn Phương sinh ra, tên ông nay được đặt cho một con đường.

Điều đó có ý nghĩa đặc biệt.

Bởi những con đường thường mang tên những người mà một cộng đồng muốn ghi nhớ.

Với gia đình, đó là tên người con trai, người chồng, người cha đã mất.

Với quê hương, đó là tên một người lính đã làm nhiệm vụ và không trở về.

Còn với những người biết câu chuyện Gạc Ma, đó là cái tên gắn với hình ảnh một người lính đứng bên lá cờ Tổ quốc giữa biển.

Năm 1989, Trần Văn Phương được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng những danh hiệu, bằng khen hay những dòng chữ trên bia tưởng niệm không thể thay thế được người đã mất.

Với bà Mai Thị Hoa, đó vẫn là người chồng trẻ.

Với Trần Thị Thủy, đó vẫn là người cha mà chị chưa từng được gọi một tiếng “ba” khi còn bé.

Và với quê hương Quảng Phúc, đó vẫn là người con đã đi từ một làng biển ra Trường Sa rồi nằm lại giữa biển.

Phía chân trời ấy

Chiến tranh luôn để lại những khoảng trống mà thời gian không thể lấp đầy.

Gạc Ma cũng vậy.

Những người lính đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Phía sau mỗi cái tên trong danh sách 64 liệt sĩ là một gia đình, một người mẹ, một người vợ, một đứa con và những năm tháng chờ đợi. Chính vì thế, tưởng niệm về họ không chỉ là nhớ một trận chiến.

Đó còn là nhớ những con người.

Trần Văn Phương là một trong những con người ấy.

Nếu chỉ nhìn vào ngày 14.3.1988, người ta thấy một người lính ngã xuống.

Nhưng nhìn rộng hơn, phía sau khoảnh khắc ấy là cả một cuộc đời: một chàng trai Quảng Bình nhập ngũ khi vừa qua tuổi học trò; một người lính trưởng thành trong quân ngũ; một người chồng trẻ; một người cha chưa biết mặt con; và một người con của quê hương đã không trở lại.

36 năm sau ngày ông hy sinh, con gái ông khoác lên mình màu áo Hải quân.

Chị đi đến Trường Sa.

Đứng trước biển.

Nhìn về phía Gạc Ma.

Ở nơi ấy, không còn dấu chân của người lính năm xưa.

Nhưng có lẽ với người con gái ấy, biển vẫn giữ lại một điều mà thời gian không thể lấy đi:

ký ức về một người cha.

Và ở phía chân trời Gạc Ma, cái tên Trần Văn Phương vẫn còn được nhắc đến như một lời nhắc nhở giản dị mà nghiêm trang về những người đã chọn đứng lại khi Tổ quốc cần họ.

Họ không trở về. Nhưng câu chuyện của họ vẫn trở về với những thế hệ sau.