TRẦN VĂN TRÀ – TỪ CẬU HỌC TRÒ QUẢNG NGÃI ĐẾN VỊ TƯỚNG CỦA THÀNH ĐỒNG TỔ QUỐC

TRẦN VĂN TRÀ – TỪ CẬU HỌC TRÒ QUẢNG NGÃI ĐẾN VỊ TƯỚNG CỦA THÀNH ĐỒNG TỔ QUỐC

Có những con người đi rất xa khỏi quê hương.

Nhưng dù đi đến đâu, họ vẫn mang theo trong mình hình bóng của nơi đã sinh ra họ.

Thượng tướng Trần Văn Trà, tên thật là Nguyễn Chấn, là một người như thế.

Ông sinh ngày 15/9/1919 tại Tịnh Long, Quảng Ngãi, trong một gia đình nghèo. Cha làm thợ xây, mẹ buôn bán nhỏ để nuôi các con ăn học. Quê hương giàu truyền thống yêu nước đã sớm ảnh hưởng đến người thanh niên Nguyễn Chấn.

Từ một cậu học trò,

ông bước vào con đường cách mạng.

Từ một người hoạt động bí mật,

ông trở thành người chỉ huy.

Và từ quê hương Quảng Ngãi,

ông đi vào những chiến trường lớn của đất nước.

CẬU HỌC TRÒ SỚM ĐI THEO CON ĐƯỜNG CÁCH MẠNG

Tuổi thơ của Nguyễn Chấn gắn với một gia đình không giàu có nhưng có truyền thống yêu nước.

Theo các tư liệu về cuộc đời ông, khi mới khoảng 11 tuổi, Nguyễn Chấn đã tham gia rải truyền đơn, dán khẩu hiệu phản đối chính quyền thực dân.

Năm 1936, khi đang học tại Huế, ông tham gia phong trào học sinh yêu nước.

Hai năm sau, năm 1938, ở tuổi 19, ông gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương.

Con đường phía trước từ đó không còn là con đường của một học sinh bình thường.

Đó là con đường của những cuộc truy bắt, tù đày và hoạt động bí mật.

Năm 1939, ông bị thực dân Pháp bắt.

Sau khi được thả, ông tiếp tục hoạt động.

Đến năm 1944, ông lại bị bắt và giam tại Khám Lớn Sài Gòn.

Những nhà tù không làm con đường ấy dừng lại.

Ngược lại, sau mỗi lần trở về với phong trào, Nguyễn Chấn lại tiếp tục tiến về phía trước.

TỪ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM ĐẾN CHIẾN TRƯỜNG NAM BỘ

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Chấn bước vào quân đội và nhanh chóng đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng.

Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông hoạt động tại Nam Bộ, từng giữ các cương vị như Khu trưởng Khu 8, Tư lệnh Khu Sài Gòn – Chợ Lớn, Tư lệnh Khu 7 và Phó Tư lệnh Nam Bộ.

Đây cũng là giai đoạn hình thành phong cách của một người chỉ huy luôn gắn mình với thực tế chiến trường.

Không chỉ nhìn chiến trường từ bản đồ.

Ông đi đến những nơi đang diễn ra chiến đấu.

Nắm tình hình.

Nghe cán bộ, chiến sĩ.

Và tìm cách tổ chức lực lượng phù hợp với từng địa bàn.

Nam Bộ trở thành vùng đất gắn bó với phần lớn cuộc đời quân ngũ của Trần Văn Trà.

Có lẽ vì vậy mà sau này ông được nhắc đến như “vị tướng của Thành đồng Tổ quốc”.

TRỞ LẠI MIỀN NAM SAU NĂM 1962

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Trần Văn Trà tập kết ra miền Bắc.

Ông đảm nhiệm các nhiệm vụ như Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam và Giám đốc Học viện Quân sự.

Nhưng chiến trường miền Nam vẫn luôn là nơi ông hướng về.

Năm 1963, ông trở lại miền Nam và đảm nhiệm cương vị Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam.

Từ đây, tên tuổi Trần Văn Trà gắn với một loạt chiến dịch lớn trên chiến trường B2.

Đó là một chiến trường rộng lớn, phức tạp và vô cùng ác liệt.

Ở đó, người chỉ huy phải đối mặt không chỉ với hỏa lực mạnh của đối phương mà còn với địa hình, hậu cần, thông tin và bài toán xây dựng lực lượng lâu dài.

Trần Văn Trà dành nhiều năm nghiên cứu chính chiến trường ấy.

MẬU THÂN 1968 – NGƯỜI CHỈ HUY Ở SÀI GÒN – GIA ĐỊNH

Năm 1968, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân diễn ra trên nhiều chiến trường miền Nam.

Tại khu vực trọng điểm Sài Gòn – Gia Định, Trần Văn Trà giữ cương vị Phó Bí thư Khu ủy Khu trọng điểm kiêm Tư lệnh Bộ Tư lệnh Khu trọng điểm Sài Gòn – Gia Định.

Đây là một trong những thời điểm ông phải đối mặt với những quyết định quân sự khó khăn nhất trong cuộc đời.

Sài Gòn khi ấy là trung tâm đầu não của chính quyền Việt Nam Cộng hòa và có sự hiện diện quân sự lớn của Mỹ.

Các lực lượng phải tiến hành tác chiến trong một đô thị rộng lớn, nơi từng con đường, từng cây cầu, từng cơ sở bí mật đều có thể quyết định sự thành bại của một nhiệm vụ.

Trần Văn Trà cùng bộ chỉ huy tổ chức lực lượng và chỉ đạo các hoạt động chiến đấu tại khu vực trọng điểm.

Mậu Thân 1968 trở thành một dấu mốc lớn trong cuộc đời vị tướng quê Quảng Ngãi.

NGƯỜI CHỈ HUY LUÔN MUỐN ĐẾN TẬN NƠI ĐỂ HIỂU CHIẾN TRƯỜNG

Một nét nổi bật trong phong cách của Trần Văn Trà được thể hiện rất rõ trong những năm cuối cuộc chiến.

Ông không thích chỉ nghe báo cáo từ xa.

Khi chiến trường có vấn đề, ông muốn đến tận nơi.

Điều đó thể hiện rõ trong Chiến dịch Xuân Lộc năm 1975.

Xuân Lộc là một vị trí quan trọng ở phía Đông Sài Gòn.

Sau những ngày chiến đấu quyết liệt, có ý kiến đề nghị rút lực lượng khỏi thị xã.

Trần Văn Trà trực tiếp xuống Sở chỉ huy Quân đoàn 4 để nắm tình hình và cùng cán bộ nghiên cứu cách đánh mới.

Sau đó, ông chỉ đạo chuyển hướng tác chiến: đưa lực lượng ra ngoài, đánh chiếm khu vực Dầu Giây, cắt các tuyến đường quan trọng và cô lập Xuân Lộc.

Những quyết định ấy diễn ra trong những ngày cuối cùng của cuộc chiến.

Khoảng cách giữa chiến thắng và thất bại đôi khi chỉ là một quyết định được đưa ra đúng lúc.

TRÊN ĐƯỜNG VÀO CHIẾN DỊCH HỒ CHÍ MINH

Cuối tháng 4 năm 1975.

Chiến dịch Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn quyết định.

Sở chỉ huy chiến dịch được chuyển về căn cứ tiền phương tại Căm Xe.

Ngày 26/4/1975, Đại tướng Văn Tiến Dũng – Tư lệnh Chiến dịch – cùng Trần Văn Trà, Phó Tư lệnh, và một số cán bộ tham mưu xuống căn cứ tiền phương để trực tiếp bám sát chiến trường.

Đó là những ngày mà từng giờ đều có ý nghĩa.

Các cánh quân từ nhiều hướng tiến về Sài Gòn.

Các tuyến phòng thủ cuối cùng của đối phương lần lượt bị phá vỡ.

Ở phía sau những mũi tiến công ấy là một hệ thống chỉ huy phải liên tục theo dõi tình hình, điều chỉnh kế hoạch và bảo đảm cho các lực lượng tiến vào mục tiêu cuối cùng.

Trần Văn Trà là một trong những người ở trung tâm của quá trình đó.

NGÀY 30 THÁNG 4

Ngày 30/4/1975, Sài Gòn được giải phóng.

Chiến tranh kết thúc.

Đất nước bước sang một trang mới.

Đối với Trần Văn Trà, đó cũng là thời điểm khép lại một chặng đường dài gắn với chiến trường miền Nam.

Một người con Quảng Ngãi đã dành phần lớn tuổi trưởng thành của mình ở Nam Bộ.

Từ những ngày đầu kháng chiến chống Pháp,

qua những năm tháng chiến tranh,

đến Mậu Thân 1968,

Xuân Lộc,

và Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Sau ngày thống nhất, ông được giao nhiều trọng trách trong công cuộc xây dựng đất nước và quân đội.

Ông từng giữ cương vị Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy Trung ương, đồng thời tham gia công tác quản lý tại Thành phố Hồ Chí Minh trong những năm đầu sau giải phóng.

NGƯỜI TƯỚNG VẪN NHỚ QUÊ NHÀ

Điều đặc biệt trong câu chuyện về Trần Văn Trà là dù cuộc đời hoạt động cách mạng gắn bó sâu sắc với Nam Bộ, ông vẫn luôn dành tình cảm cho quê hương Quảng Ngãi.

Báo Quảng Ngãi từng ghi lại rằng sau ngày thống nhất, ông có những lần trở về quê.

Lần đầu tiên là năm 1976.

Quê hương khi ấy vẫn còn nghèo và mang nặng những hậu quả của chiến tranh.

Ông trở về thăm nhà cũ, thắp hương cho tổ tiên và cha mẹ.

Một người đã đi qua những chiến trường lớn,

khi trở về quê vẫn chỉ là một người con đứng trước bàn thờ gia đình.

Không có khoảng cách giữa vị tướng và người con của làng quê.

Chỉ có ký ức.

Và tình quê.

NHỮNG TRANG VIẾT SAU CHIẾN TRANH

Sau chiến tranh, Trần Văn Trà không chỉ làm công tác lãnh đạo.

Ông còn dành nhiều thời gian viết và nghiên cứu.

Ông để lại hàng nghìn trang bản thảo, trong đó có những tác phẩm như “Kết thúc cuộc chiến tranh 30 năm”, “Mùa thu lịch sử”, “Cảm nhận về Xuân Mậu Thân 1968”.

Đó không đơn thuần là hồi ký của một người từng cầm quân.

Đó còn là những suy ngẫm của một người đã trực tiếp đi qua chiến tranh.

Bởi với ông, chiến tranh không chỉ được nhìn bằng những con số về chiến dịch và trận đánh.

Phía sau mỗi chiến dịch là con người.

Là người lính.

Là gia đình.

Là những vùng quê.

Và là cái giá mà cả một dân tộc phải trải qua để đi đến ngày hòa bình.

NGƯỜI CON ĐẤT QUẢNG

Ngày 20/4/1996, Thượng tướng Trần Văn Trà qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ông hưởng thọ 76 tuổi.

Ông được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có hai Huân chương Hồ Chí Minh và hai Huân chương Quân công hạng Nhất và hạng Ba.

Ngày nay, tên Trần Văn Trà được đặt cho nhiều con đường, trường học ở nhiều địa phương.

Ngay tại quê hương Quảng Ngãi, những ngôi trường mang tên ông vẫn nhắc các thế hệ học sinh về một người con đã đi rất xa nhưng chưa bao giờ rời khỏi ký ức quê nhà.

Từ Tịnh Long, Quảng Ngãi, Nguyễn Chấn đã bước vào lịch sử với cái tên Trần Văn Trà.

Ông đi qua nhà tù.

Đi qua chiến trường.

Đi qua Mậu Thân.

Đi qua những ngày tháng cuối cùng của cuộc chiến.

Và đi đến ngày đất nước thống nhất.

Có lẽ câu chuyện về ông không chỉ là câu chuyện của một vị tướng.

Đó còn là câu chuyện về một người con quê hương đã dành phần lớn cuộc đời mình cho một thời đại đầy biến động của dân tộc.

Từ một cậu học trò nghèo bên dòng quê Quảng Ngãi đến người chỉ huy trên những chiến trường lớn của miền Nam – hành trình ấy đã trở thành một phần ký ức của lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.

Và mỗi khi nhắc đến Trần Văn Trà, người ta có thể nhớ đến rất nhiều chiến trường.

Nhưng phía sau tất cả những chiến trường ấy,

vẫn là hình ảnh một người con đất Quảng.

Người đã đi rất xa – nhưng trong ký ức luôn mang theo quê nhà.