Trần Văn Trà và cuộc ra Việt Bắc năm 1948 – Hành trình hơn nửa năm từ Đồng Tháp Mười tìm đường gặp Bác Hồ

Từ Đồng Tháp Mười lên đường

Đầu năm 1948, cuộc kháng chiến ở Nam Bộ đã phát triển mạnh, nhưng chiến trường vẫn bị chia cắt với Trung ương. Trong điều kiện liên lạc khó khăn, Trung ương yêu cầu Xứ ủy Nam Bộ cử đoàn đại biểu ra Việt Bắc trực tiếp báo cáo tình hình.

Một đoàn quân, dân, chính được thành lập tại Đồng Tháp Mười.

Trần Văn Trà, lúc đó là Ủy viên Xứ ủy Nam Bộ, Khu trưởng Khu 8, được giao làm trưởng đoàn, phụ trách quân sự. Cùng đi có Trần Bửu Kiếm, Nguyễn Đức Thuận, Nguyễn Văn Khung, Kiều Quế Lâm, Linh mục Nguyễn Bá Kình, Lương Văn Trọng và một số đại biểu khác. Đoàn có một trung đội vũ trang làm nhiệm vụ bảo vệ.

Ngày 15/4/1948, đoàn rời Đồng Tháp Mười.

Đó không phải một chuyến công tác thông thường. Từ Nam Bộ ra Việt Bắc lúc ấy không có một tuyến đường an toàn để đi thẳng. Đoàn phải tìm đường qua những vùng còn tranh chấp, vượt Trường Sơn, tránh các vị trí đóng quân của Pháp và dựa vào sự giúp đỡ của cơ sở cách mạng ở từng địa phương.

Hơn năm tháng đi giữa chiến tranh

Trần Văn Trà trực tiếp phụ trách việc trinh sát, mở đường, tổ chức chiến đấu và công tác dân vận trong hành trình. Đoàn vừa hành quân vừa phải xử lý những tình huống bất ngờ trên đường đi.

Có lúc đoàn phải vượt những con suối trong mùa mưa lũ, có lúc đi qua những vùng núi cao, đường rừng dày đặc và thời tiết khắc nghiệt. Có những chặng phải chèo thuyền, có những nơi phải luồn qua khu vực địch kiểm soát.

Đường đi kéo dài hàng nghìn dặm.

Một trung đội vũ trang đi cùng không chỉ để bảo vệ đoàn mà còn phải sẵn sàng chiến đấu khi gặp địch. Chính Trần Văn Trà phải tổ chức việc trinh sát và quyết định cách vượt qua từng khu vực nguy hiểm.

Có thời điểm sức khỏe của nhiều thành viên suy giảm nghiêm trọng. Đoàn từng phải họp để cân nhắc giữa việc tiếp tục hay quay lại.

Trong hoàn cảnh ấy, Linh mục Nguyễn Bá Kình, dù sức khỏe yếu và đôi chân đã bị thương, vẫn quyết định tiếp tục hành trình để có thể trực tiếp báo cáo với Bác Hồ về việc đồng bào Công giáo tham gia kháng chiến. Câu chuyện được Trần Văn Trà ghi nhớ như một trong những thử thách đặc biệt của chuyến đi.

Ngày 5/10/1948, sau gần sáu tháng kể từ ngày rời Đồng Tháp Mười, đoàn tới Chiến khu Việt Bắc.

Cuộc gặp sau hàng nghìn dặm đường

Đối với Trần Văn Trà, đây là lần đầu tiên ông gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trước đó, ông đã biết đến Nguyễn Ái Quốc qua hoạt động cách mạng và những tài liệu bí mật. Nhưng những điều được đọc và nghe về Bác vẫn khác với khoảnh khắc trực tiếp gặp Người tại Việt Bắc.

Đoàn Nam Bộ mang theo nhiều thứ từ chiến trường miền Nam: báo cáo về tình hình kháng chiến, những kinh nghiệm tổ chức lực lượng và cả những món quà mang ý nghĩa đặc biệt.

Trong số đó có bức tranh lụa vẽ Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng ba thiếu nhi Bắc – Trung – Nam bằng máu của họa sĩ Diệp Minh Châu.

Bức tranh được Diệp Minh Châu thực hiện tại Đồng Tháp Mười ngày 2/9/1947. Ông dùng máu của mình để vẽ hình Bác cùng ba em nhỏ tượng trưng cho ba miền đất nước. Trần Văn Trà mang bức tranh ra Việt Bắc trao tận tay Bác. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện vẫn lưu giữ tư liệu về tác phẩm đặc biệt này.

Đoàn còn mang theo một khẩu súng tiểu liên do quân giới Nam Bộ sản xuất để báo cáo với Bác về khả năng tự chế tạo vũ khí của chiến trường.

Cuộc gặp không chỉ là một nghi thức.

Đó là lần Trung ương trực tiếp nghe những người từ chiến trường xa xôi nhất của đất nước báo cáo về tình hình Nam Bộ; đồng thời những người từ Nam Bộ cũng được tiếp nhận chỉ đạo, kinh nghiệm và sự động viên từ Trung ương. Theo hồi ức của thành viên đoàn, Bác căn dặn họ giữ gìn sức khỏe, học hỏi những kinh nghiệm tốt ở Việt Bắc để trở về phục vụ đồng bào miền Nam.

Thanh gươm mang về Nam Bộ

Sau những ngày làm việc tại Việt Bắc, đoàn chuẩn bị trở về Nam.

Nếu lúc đi, mục tiêu lớn nhất là đến được Việt Bắc và gặp Bác, thì khi trở về, trước mắt họ lại là một hành trình đầy nguy hiểm khác. Đường về đã bị địch cảnh giác hơn.

Trước lúc đoàn lên đường, Bác trao cho Trần Văn Trà một thanh gươm để đưa về Nam Bộ. Theo hồi ức được Báo Quân đội nhân dân đăng lại, Bác dặn ông báo cáo với đồng bào rằng Đảng và Bác luôn ở bên cạnh đồng bào miền Nam, đồng thời gửi gắm niềm tin vào sự đoàn kết và quyết tâm kháng chiến.

Khoảng tháng 2/1949, những thành viên còn lại của đoàn trở về Nam. Họ mang theo những báo cáo, những kinh nghiệm từ Việt Bắc và đặc biệt là lời nhắn của Bác gửi đồng bào, chiến sĩ miền Nam.

Với Trần Văn Trà, chuyến đi ấy để lại dấu ấn lâu dài.

Ông không chỉ đưa một đoàn đại biểu từ chiến trường Nam Bộ ra Trung ương. Ông còn đưa theo tiếng nói của một chiến trường đang chiến đấu trong điều kiện bị chia cắt, mang theo những sản phẩm của quân giới Nam Bộ, một tác phẩm nghệ thuật đặc biệt và tình cảm của đồng bào miền Nam đối với Bác.

Sau gần sáu tháng vượt núi, băng rừng, qua vùng địch kiểm soát, cuộc gặp tại Việt Bắc trở thành một điểm nối trực tiếp giữa Trung ương và chiến trường Nam Bộ.

Lời kết

Năm 1948, con đường từ Đồng Tháp Mười ra Việt Bắc không được đo bằng những cung đường bình thường. Đó là con đường của những người vừa đi vừa tránh địch, vừa mở đường vừa bảo vệ nhau, mang theo những báo cáo của một chiến trường xa Trung ương hàng nghìn cây số.

Trần Văn Trà đã đi trên con đường ấy với tư cách trưởng đoàn.

Ngày 5/10/1948, khi đoàn tới Việt Bắc, phía sau họ là gần sáu tháng hành quân. Phía trước là cuộc gặp với Bác Hồ và Trung ương.

Và khi trở về Nam Bộ, họ mang theo một điều còn quan trọng hơn cả những món quà vật chất: sự kết nối trực tiếp giữa chiến trường miền Nam với Trung ương trong những năm đầu của cuộc kháng chiến lâu dài.