TRẦN VĨNH MIÊNG NGƯỜI GIEO HẠT GIỐNG ĐỎ TRONG VÙNG TAM GIÁC " SỔ BÌA ĐEN "
Nếu xem bản đồ Vĩnh Long - Trà Vinh, kẻ đường từ thị trấn huyện Cầu Kè, Tam Bình, Trà Ôn người ta hình dung tam giác mà ngày xưa địch cho là " vùng cộng sản ". Ba xã Vĩnh Xuân thuộc Cầu Kè (nay thuộc huyện Trà Ôn), có xóm La Ghì; xã Trà Côn (Trà Ôn) có xóm Trà Ngoa và xã Tường Lộc (Tam Bình) có xóm Ba Chùa. Xa hơn nữa, những năm đầu thế kỉ XX, trong phong trào Đông Du, Duy Tân…Ở đó có các nhà nho yêu nước nổi tiếng hưởng ứng tích cực tham gia phong trào, hoặc cho con Đông Du cầu học cứu nước. Trần Phước Định (Ba Chùa) cho con du học, Nguyễn Ngươn Hanh (La Ghì) bán hết ba mẫu đất cho con đóng học phí ở Nhật. Đặng Văn Ngươn (Trà Côn) hết lòng ủng hộ bằng tiền bạc cho phong trào, con trai Đặng Bỉnh Thành (Đặng Duy Phương) hết lòng vận động và quản lí gần 100 lưu học sinh sang Nhật khổ công cầu học. Pháp cấu kết chính phủ Nhật thẳng tay khủng bố lưu học sinh, và bắt bớ gia đình tù đày man rợ. Những người từ phong trào Đông Du vào những năm 1930 sớm tiếp thu đường lối cách mạng do Đảng giai cấp vô sản lãnh đạo, tiếp tục đoàn kết đứng lên chống đế quốc, chống địa chủ phong kiến quyết giành mục tiêu giải phóng cho dân tộc.
Trần Vĩnh Miêng sinh năm 1893, ở xã Vĩnh Xuân, nhưng chính quê ở Trà Ngoa xã Trà Côn, con thứ hai của nhà nho Trần Văn Trượng (gốc xã Tường Lộc) và bà Đặng Thị Hườn. Trần Vĩnh Miêng kêu Đặng Bỉnh Thành là cậu ruột thứ sáu. Thuở nhỏ được bên ngoại nuôi dưỡng cho học chữ Nho, rồi vào La Ghì (Vĩnh Xuân) học chữ quốc ngữ, được người cậu giúp đỡ học hết lớp ba, Trần Vĩnh Miêng sau đó lập gia đình với người thôn nữ cùng quê là Nguyễn Thị Tố. Trần Vĩnh Miêng sống nghề làm ruộng và làm vườn.
Được ông Nguyễn Ngươn Hanh và Nguyễn Văn Thiệt giáo dục lòng yêu nước, vạch rõ tội ác đế quốc hà khắc làm cho nhân dân, nhất là nông dân bị khổ cực, cuộc sống bị áp bức lầm than. Trần Vĩnh Miêng giác ngộ tham gia vào tổ chức Hội Ái hữu, Hội Nông dân cốt để đoàn kết đấu tranh bảo vệ quyền lợi cho nông dân lao động, chống sưu cao thuế nặng, chống đàn áp bất công. Hội còn bênh vực quyền lợi cho nhau, giúp đỡ người nghèo khó, bệnh hoạn, cuộc sống bất hạnh, cơ nhỡ. Đó là hình thức bên ngoài, thực chất bên trong tuyên truyền thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười ở Nga, dân làm chủ, cuộc sống phải đấu tranh để không còn bị áp bức nô lệ. Trong các năm 1929-1930, Trần Vĩnh Miêng tuyên truyền tổ chức được gần 100 hội viên, chia ra thành tổ gắn với tổ phát, tổ cấy, gặt mà sinh hoạt. Người khá đóng nguyệt phí một đồng, nghèo thì năm cắc để giúp đỡ lẫn nhau trong hội. Trần Vĩnh Miêng làm Hội trưởng Nông hội đỏ xã Trà Côn.
Tháng 3/1930, tại Vàm Giồng- vùng xung yếu giáp bốn xã Hựu Thành, Thới Hoà, Vĩnh Xuân, Trà Côn, Trần Vĩnh Miêng huy động lực lượng xã Trà Côn phối hợp với các xã trên có hơn 800 người, ra giữa đồng mít tinh mừng Đảng cộng sản ra đời. Ông Nguyễn Ngươn Hanh (người đảng viên tiên phong) và ông Phan Văn Bảy (xứ uỷ viên) tham gia dự mít tinh nói lên ý nghĩa thành lập Đảng, nội dung Đảng hoạt động, bênh vực quyền lợi cho giai cấp, kêu gọi nông dân lao động hãy đoàn kết đứng lên chống áp bức, chống kẻ thù. Qua các cuộc biểu tình và mít tinh rầm rộ, khí thế quần chúng rất phấn khởi. Từ đó việc phát triển Hội nông dân, Hội ái hữu càng thuận lợi. Các cuộc biểu tình , mít tinh thu hút đồng bào đi dự ngày càng đông hơn.
Năm 1931 có hai cuộc biểu tình lớn tuần hành qua các xã Trà Côn, Vĩnh Xuân, Hựu Thành, Thới Hoà kéo vào trụ sở xã treo cờ búa liềm, rồi rãi truyền đơn cảnh cáo bọn gian ác. Lực lượng biểu tình lớp đi bộ, lớp chạy xe đạp trương băng cờ kéo vào Cầu Kè đòi bãi bỏ thuế thân, thuế đuôi chuột đã lôi cuốn hàng ngàn nông dân lao động tham gia, đã có ảnh hưởng lớn buộc địch từ đó giảm thuế. Ông Nguyễn Ngươn Hanh chỉ đạo, Trần Vĩnh Miêng và Đặng Thị Niệm (em bà con cô cậu) vận động lực lượng. Địch theo dõi tìm đầu mối, bắt trên 50 người, đánh đập tàn nhẫn. Nhưng được nhân dân che chở, cuối cùng chúng giam bảy ngày rồi buộc thả hết. Cuộc biểu tình đấu tranh này tạo tiếng vang mà báo Lao Động ở Pháp có đăng tin, bọn địch cho đây là vùng tam giác " lập sổ bìa đen " vì có cộng sản nổi dậy. Còn bọn tề làng Hựu Thành, Trà Côn, Thới Hoà, Vĩnh Xuân, và tên quận trưởng Cầu Kè Hoàng Văn Điệu xuống thế.
HẠT GIỐNG ĐỎ
Năm 1935 do hoạt động tích cực, Trần Vĩnh Miêng được đồng chí Lưu Hiêu (Hồng Tâm) Bí thư chi bộ xã Trà Côn giới thiệu phát triển Đảng. Chi bộ xã Trà Côn có bảy đồng chí, đồng chí Lưu Hiêu làm Bí thư. Nhiệm vụ chi bộ là phân công các Đảng viên đi xây dựng các cơ sở trong xã và có điều kiện quen biết móc nối chỗ khác. Trần Vĩnh Miêng tổ chức nhiều cơ sở có uy tín rộng ở các xã Trà Côn, Vĩnh Xuân, An Phú Tân và Tam Ngãi. Nhiều người hoạt động tích cực, được Trần Vĩnh Miêng giới thiệu kết nạp Đảng.
Trần Vĩnh Miêng được giới thiệu làm Bí thư chi bộ Trà Côn (1937). Để có điều kiện hoạt động hợp pháp, tránh địch theo dõi, với tư cách Hội trưởng Hội Aí Hữu xã, có danh nghĩa vận động giúp người nghèo khó, neo đơn, bất hạnh, vận động nhân dân giúp nhau làm ruộng, làm nhà tổ chức quyên góp tiền lo việc mai táng, Trần Vĩnh Miêng phát triển 200 hội viên Hội Ái Hữu xã Trà Côn, mở rộng ra phạm vi các xã Vĩnh Xuân, Hựu Thành.
Đầu năm 1939, bốn xã trong huyện Cầu Kè gồm bảy đồng chí do đồng chí Nguyễn Phong Lưu (Hồng Tâm , Lưu Hiêu) làm Bí thư huyện uỷ, đồng chí Trần Vĩnh Miêng huyện uỷ viên.
Từ năm 1939 - 1940 có những cuộc đấu tranh nổi bật. Đó là vụ đấu tranh chống địa chủ Nguyễn Văn Yên (Hàm Yên) dùng giạ 44 lít rưỡi bắt tá điền đóng tô. Với kiểu gian lận này, ngoài lúa thuế, còn tước đoạt của nông dân mỗi năm 11.000 giạ lúa. Cuộc đấu tranh lan rộng, tên Hàm Yên bị báo chí Sài Gòn vạch mặt và buộc chính quyền phạt vạ 15 quan tiền. Huyện uỷ chỉ đạo phát huy kết quả, tuyên truyền vạch mặt một số địa chủ khác, làm cho khí thế quần chúng lên cao.
Trong khi đó ở Trà Côn, địa chủ dùng tầm đo dài 3m để bắt dân làm mướn đo gặt, cấy; còn cho mướn ruộng thu tô thì dùng tầm 2,5m. Trần Vĩnh Miêng vận động nhân dân đấu tranh chống lại bọn địa chủ Trà Côn bòn rút kiểu gian lận bủn xỉn. Bọn địa chủ bị vạch mặt bằng biểu tình, bằng bài hát lên án buộc một số địa chủ phải xuống nước.
Nhân lễ kỷ niệm 150 năm ngày Quốc khánh Pháp 17/4 (1789 - 1939), Liên tỉnh uỷ Hậu Giang chỉ đạo, huy động Casinô (nay là Thanh Bình - Cần Thơ). Cuộc mít tinh lên án vạch trần tội ác đế quốc Pháp hô hào tự do, bình đẳng, bác ái nhưng đi xâm lược nước Việt Nam . Có cả ông Nguyễn Ngươn Hanh, bà Hồng Hoa (Nguyễn Thị Hồng) và nhiều đảng viên khác làm cho bọn địch lúng túng đối phó. Quần chúng đấu tranh bằng kiến nghị, được Chủ tịch danh dự mít tinh đấu tranh luôn theo sát lực lượng. Ông có nhiều kinh nghiệm vận động quần chúng, hướng dẫn lí lẽ cho nông dân chủ động đối phó với mọi tình huống, nêu yêu sách đấu tranh bao giờ cũng thiết thực gắn với quyền lợi người nông dân lao động. Vì thế, ông được nông dân tín nhiệm, che chở, bọn địch hằn học theo dõi nhưng không thể phát hiện, từ đó tổ chức càng có điều kiện hoạt động.
Trần Vĩnh Miêng lúc là nông dân đi làm mướn nhổ mạ, gặt lúa, qua mắt địch để đi sâu vào dân gây dựng cơ sở. Nhiều đồng chí bị địch bắt đày đi Côn Đảo. Riêng Trần Vĩnh Miêng 3 lần địch tìm cách vây bắt , ông đều tránh né trót lọt.
Một đêm đi liên lạc móc nối gây dựng cơ sở, về đến nhà lúc trời hừng sáng, gà gáy rộ, Hai Miêng vừa bước đến cửa thì địch phục kích sẵn. Hai Miêng dùng cây đoản đao trong tay thục vào cổ chúng. Bị bất ngờ, bọn chúng té ngửa. Hai Miêng đá chúng mấy cái rồi chạy mất. Chạy một đỗi tới ngã ba ông ném áo, ném khăn đánh tráo một hướng khác. Bọn địch lần theo dấu vết truy nã, kêu dân đánh trống mõ rùm beng trong khi Hai Miêng chạy bọc hậu phía sau lưng vọt thẳng về đến Ba Chùa (Tường Lộc) an toàn.
TIẾP TỤC VỠ HOANG, PHỤC HOÁ
Hai Miêng nói chuyện làm cách mạng giống y hệt người nông dân nói về chuyện làm ruộng, làm rẫy. " Nông dân được Đảng dìu dắt làm cách mạng mỗi người phải kiên trì. Làm ruộng có năm trúng năm thất, cách mạng cũng có lúc khó khăn. Dân với cách mạng như nông dân bám ruộng mới sống. Phải đánh đuổi thằng Tây, quan làng thì mới thoát cảnh bị áp bức! ". Ở Ba Chùa, Hai Miêng bắt liên hệ với Đặng Văn Phố (em rể bà con bên ngoại) gắn tại cơ sở hoạt động, giáo dục động viên thanh niên ở đây luyện tập nghề võ, thao tác tập sử dụng vũ khí thô sơ chuẩn bị khởi nghĩa. Địch cho bọn tay chân bố ráp vây bắt những người yêu nước, những người tình nghi hoạt động cách mạng. Hai Miêng bị địch tầm nã gắt gao, không về liên hệ được Huyện uỷ Cầu Kè. Hai Miêng móc nối về xã Phú Hữu (Châu Thành) bắt liên hệ với Tỉnh uỷ Cần Thơ. Sau đó ông được phân công về Huyện uỷ Cầu Kè phổ biến lệnh khởi nghĩa đêm 23 rạng 24/11/1940, trễ hơn các nơi một ngày do bị giặc truy lùng ngăn chặn nhiều nơi; mặt khác do các nơi khởi nghĩa sớm hơn một ngày như Vũng Liêm, Tam Bình làm địch tập trung lực lượng phòng thủ nghiêm ngặt.
Đoàn khởi nghĩa do Hai Miêng tổ chức gồm 12 người thanh niên với giáo mác, gậy gộc đi chưa tới dinh quận Cầu Kè thì bị chúng phát hiện , nổ súng. Đoàn người rút lui và mấy ngày sau đó địch bắt dân căng hàng ngang như giậm cù bắt chuột. Huyện uỷ Cầu Kè hầu hết bị bắt, bị đánh đập rồi đày ra Côn Đảo, tính chung cả huyện Cầu Kè có 140 người bị bắt.
Đồng chí Nguyễn Phong Lưu, Trần Vĩnh Miêng lánh khỏi. Địch treo giải năm trăm ngàn đồng cho ai chỉ điểm bắt được Hai Miêng. Tình hình quá gay gắt, mất mùa, nghèo đói, địch khủng bố bắn giết tù đày, nhà cửa dân bị đốt, thảm cảnh rất khốn cùng. Cách mạng tạm thời thoái trào.
Hai Miêng đau lòng rời quê hương lánh sang Đồng Tháp Mười. Đầu năm 1942, khi đã tạm ổn, ông về Cần Thơ móc nối lại cơ sở cũ, cùng đồng chí Huỳnh Hữu Phước tổ chức cuộc họp rút kinh nghiệm vạch mặt tội ác kẻ thù, đồng thời bàn cách tăng cường giáo dục dân để ổn định tư tưởng sẵn sàng chịu khó, chịu khổ che giấu, nuôi chứa cách mạng.
Đầu năm 1943 trong cuộc họp Tỉnh uỷ Cần Thơ tại Phú Hữu (Châu Thành), Trần Vĩnh Miêng được bổ sung Tỉnh uỷ viên và được phân công móc nối gầy dựng cơ sở. Ông đổi địa bàn hoạt động, xây dựng chi bộ tại các xã Đức Mỹ, Nhị Long, Mỹ Cẩm (Càng Long), Vĩnh Xuân, Trà Côn, Tam Ngãi, An Phú Tân (Cầu Kè), phát triển được một số đảng viên và thành lập được các chi bộ ở Mỹ Cẩm, Nhị Long (Càng Long), Hiếu Phụng, Hiếu Thành (Vũng Liêm). Tình hình đi lại khó khăn, hoạt động tuyên truyền cũng gặp nhiều trở ngại. Dân gặp cán bộ rơi nước mắt : " Nếu các anh dám ở, bà con dám nuôi ". Hai Miêng đến địa bàn mới bám vào nông dân xây dựng lại cơ sở, chuẩn bị thực lực cho mùa bội thu, đó là khởi nghĩa cướp chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám.
Sau đêm 9/3/1945, Nhật đảo chánh hất cẳng thực dân Pháp, chính quyền bù nhìn Trần Trọng Kim lên thay, tuyên bố ân xá tù chính trị. Khí thế quần chúng đang lên, lực lượng tù chính trị về kết hợp lực lượng địa phương tạo thành phong trào cách mạng, với khí thế sôi nổi chưa từng có. Một số hội tề ác ôn lo lắng co đầu rút cổ. Còn những người hội tề có tinh thần dân tộc tìm cách bắt mối liên hệ cách mạng như chủ Hợi (Lê Thái Hợi, thầy giáo sau làm hương chủ ở xã Hiếu Thành - Vũng Liêm), chủ Ưng (ở Trà Côn), bộ Gương (Thới Hoà). Đồng chí Hai Miêng trước tình thế thuận lợi liền tổ chức mít tinh lớn ở Ngã Tư Nhà Đài có hàng ngàn đồng bào tham dự. Đồng chí Nguyễn Văn Thiệt mới ở tù về và ông Lê Thái Hợi là người có uy tín đứng lên nói chuyện ổn định quần chúng, kêu gọi mọi người đứng về phía Việt Minh, đánh đổ đế quốc giành độc lập.
Huyện uỷ Cầu Kè được thành lập. Đồng chí Nguyễn Thành Thơ làm Bí thư, và các đồng chí Đặng Văn Nhâm, Nguyễn Văn Khiêm làm uỷ viên. Huyện uỷ Cầu Kè chịu hệ thống chỉ đạo của Liên Tỉnh uỷ Hậu Giang. Từ chiều ngày 17/8/1945 cuộc họp khẩn cấp tại Vĩnh Xuân do đồng chí Trần Vĩnh Miêng Tỉnh uỷ viên chỉ đạo Cầu Kè đã thống nhất lập phương án khởi nghĩa. Suốt hai ngày 18/8, 19/8/1945, ở các xã trong toàn huyện Cầu Kè, quần chúng mang tầm vông vót nhọn, giáo , mác biểu dương khí thế cách mạng. Cuộc mít tinh liền sau đó tại sân banh Cầu Kè có trên 3000 đồng chí tham dự. Đồng chí Đào Trí Huệ thay mặt Uỷ ban khởi nghĩa tuyên bố xoá bỏ chính quyền thực dân, công bố thành lập chính quyền cách mạng do Trần Vĩnh Miêng làm Chủ tịch, năm Phó chủ tịch và một uỷ viên thư ký. Chính quyền còn non trẻ nhưng trước yêu cầu bức xúc phải tiến hành bắt tay ngay công việc ổn định quần chúng, trị an xóm ấp và chuẩn bị đối phó địch tái chiếm.
Khi Pháp tái chiếm Cầu Kè, Trà Ôn nhiều đồng chí rút xuống U minh điều lắng. Đồng chí Trần Vĩnh Miêng bám trụ hoạt động được quần chúng Cầu Kè, Vũng Liêm bảo bọc.
Tháng 8/1946, Trần Vĩnh Miêng gặp đồng chí Nguyễn Truyền Thanh (Ba Lê) tại Phú Hữu (Châu Thành - Cần Thơ) bàn kế hoạch liên hệ cơ sở cũ và thành lập Tỉnh uỷ lâm thời Cần Thơ. Đồng chí Ba Lê được cử làm Bí thư Tỉnh uỷ, đồng chí Trần Vĩnh Miêng làm Tỉnh uỷ viên và một số đồng chí khác. Khi nhập huyện Cầu Kè với Tam Bình (thuộc tỉnh Vĩnh Long) đồng chí Trần Vĩnh Miêng làm Thường Vụ huyện uỷ Càu Kè. Khi nhập hai tỉnh Vĩnh Long - Trà Vinh thành tỉnh Vĩnh Trà, đồng chí Trần Vĩnh Miêng được cử đi học lớp chính trị ở Cà Mau. Sau đó về bổ sung Tỉnh uỷ viên Vĩnh Long. Từ cuối năm 1954 đến cuối năm 1955, vùng đô thị vô vàn khó khăn, đồng chí Dịp Ngọc Côn, Trần Văn Hoà, Bí thư thị xã cũng như nhiều đồng chí cán bộ lần lượt bị địch ráo riết lùng bắt. Đồng chí Trần Vĩnh Miêng được phân công về thị xã Vĩnh Long làm Bí thư, sau đó chuyển về xây dựng cơ sở đảng ở Sài Gòn.
Do lăn lộn với phong trào gian khổ, phần tuổi cao sức yếu, từ năm 1960 đến 1975 đồng chí Trần Vĩnh Miêng được phân công dưỡng bệnh và làm công tác tổ chức ở tỉnh Cần Thơ. Sau ngày giải phóng ông đựơc quyết định nghỉ hưu ở quê nhà, xã Trà Côn.
ĐƯỢC MÙA
Đồng chí Trần Vĩnh Miêng sống qua 2 thế kỉ, từ cuối thế kỉ XIX và gần trọn thế kỉ XX. Cuộc đời từng trải và thời gian đã để lại dấu ấn như một dòng chảy. Từ nô lệ tủi nhục lầm than, trải qua 45 năm đấu tranh gian khổ nếm mật nằm gai, vận động nhân dân đi làm cách mạng; vinh dự được đứng vào hàng ngũ đảng để gánh vác trọng trách nặng nề hơn cho dân cho nước, với mục tiêu lý tưởng là giành độc lập tự do thống nhất Tổ quốc. Cuộc đời đồng chí rất may mắn đi suốt mấy chục năm chiến đấu chỉ bị địch bắt một lần, còn lại bao trở ngại nguy nan điều vượt qua. Như người đi gieo hạt, có lúa được mùa, có khi thất bát , nhưng kết quả cuối cùng là giải phóng quê hương, ước mơ trọn vẹn coi như được mùa lớn bội thu. Ngày 28/12/1988, sau cơn bệnh nặng, đồng chí từ trần, thọ 95 tuổi.
Bốn Huân chương kháng chiến, Huân chương độc lập, Huân chương giải phóng, Huân chương quyết thắng hạng cao, xứng đáng với công lao to lớn và thành quả của đảng viên cộng sản kiên cường Trần Vĩnh Miêng - Người suốt đời đi gieo hạt giống đỏ.
