Trang chủ Công bố giới thiệu tài liệu Hình tượng Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Viết Xuân qua ca khúc “Cùng anh tiến quân trên đường dài”

Hình tượng Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Viết Xuân đại diện cho thế hệ trẻ Việt Nam yêu nước trong đấu tranh chống Mỹ cứu nước. Tinh thần dũng cảm, ý chí kiên cường với khẩu hiệu “Nhằm thẳng quân thù, bắn” của anh đã trở thành nguồn cổ vũ to lớn đối với các thế hệ cán bộ, chiến sĩ, được phản ánh trong nhiều loại hình nghệ thuật, đặc biệt là âm nhạc cách mạng.

Năm 1967, Trung ương Đoàn mở cuộc vận động sáng tác bài hát cho thanh niên nhân dịp kỷ niệm ngày thành lập Đoàn. Trong số những bài hát được ban tổ chức tuyển chọn để phổ biến rộng rãi trong thanh niên thời ấy có bài “Cùng anh tiến quân trên đường dài” của nhạc sĩ Huy Du (phổ thơ Xuân Sách). Giai điệu vừa thiết tha vừa trầm hùng, khắc họa rõ nét tấm gương dũng cảm trong chiến đấu của Anh hùng Nguyễn Viết Xuân, đồng thời góp phần lan tỏa những giá trị bền vững về lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và lý tưởng cách mạng qua nhiều thế hệ, đặc biệt trong thời kỳ kháng chiến. Hiện nay, bản thảo ca khúc “Cùng anh tiến quân trên đường dài” đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, phông Lưu trữ cá nhân của nhạc sĩ Huy Du.

Cùng với sự thành công của ca khúc “Cùng anh tiến quân trên đường dài”, nhạc sĩ Huy Du còn có nhiều đóng góp quan trọng khác cho nền văn học nghệ thuật Việt Nam với nhiều tác phẩm tiêu biểu ca ngợi Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, quê hương, đất nước và con người Việt Nam trong các giai đoạn lịch sử. Với những đóng góp quan trọng đó, nhạc sĩ Huy Du đã được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật năm 2000 cho các tác phẩm tiêu biểu như “Bế Văn Đàn sống mãi”, “Đường chúng ta đi”, “Anh vẫn hành quân”, “Cùng anh tiến quân trên đường dài”, “Nổi lửa lên em”.

Bản thảo ca khúc “Cùng anh tiến quân trên đường dài” của nhạc sĩ Huy Du, sáng tác năm 1967. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, phông Nhạc sĩ Huy Du, hồ sơ 06, tờ 01-02.

Ở phần mở đầu ca khúc “Cùng anh tiến quân trên đường dài” đã thể hiện hình tượng người anh hùng thông qua một số câu hát tiêu biểu, phản ánh khí thế hành quân, ý chí chiến đấu và sức lan tỏa tinh thần cách mạng.

“Qua núi qua sông qua đồng lúa chín,
          Ta nghe xao xuyến tiếng gọi thiết tha”.

Câu hát đã tái hiện không gian hành quân rộng lớn qua nhiều địa hình, sự chuyển dịch liên tục: “qua núi”, “qua sông”, “qua đồng lúa chín thể hiện bối cảnh chung của cuộc chiến đấu. “Tiếng gọi thiết tha” là biểu hiện của tiếng gọi Tổ quốc, qua đó làm nổi bật lên hình ảnh người chiến sĩ cách mạng Nguyễn Viết Xuân với tinh thần sẵn sàng lên đường chiến đấu.

Phần giữa của ca khúc:

“Nguyễn Viết Xuân, lời anh nói thiết tha,
          Theo làn gió bay xa, như khúc ca giục giã”.

Câu hát khẳng định vai trò và tầm ảnh hưởng của Nguyễn Viết Xuân đối với đồng đội và các thế hệ chiến sĩ. Lời nói của anh có sức lan tỏa rộng rãi, trở thành nguồn cổ vũ, động viên tinh thần chiến đấu trong toàn quân.

Ngoài ra, hình tượng người anh hùng được nhấn mạnh qua câu hát:

“Nguyễn Viết Xuân, trận địa khắp nơi nơi,
          Anh lại đứng bên tôi, nhằm quân thù mà bắn”.

Sự hiện diện của Nguyễn Viết Xuân trên mọi trận địa, mang ý nghĩa anh luôn sống mãi trong lòng người chiến sĩ. Hình ảnh “Anh lại đứng bên tôi” cho thấy anh luôn đồng hành với các chiến sĩ như tiếp thêm ý chí và nghị lực chiến đấu. Đặc biệt câu hát “Nhằm quân thù mà bắn” không chỉ tái hiện hành động chiến đấu quyết liệt mà còn thể hiện rõ ý chí kiên cường và tinh thần dứt khoát của người chiến sĩ cách mạng.

Đến phần cuối ca khúc:

“Trận địa đây, đất nước của mình đây,
          Lời anh vẫn vang lên hùng tráng.
          Kể từ nay, sông núi hay biển khơi,
          Còn in dấu chân anh đời đời”.

Đoạn kết này một lần nữa lại khẳng định về ý nghĩa và giá trị lịch sử của hình tượng người anh hùng. Hình ảnh “dấu chân anh đời đời” mang tính biểu trưng, thể hiện sự ghi nhận của lịch sử và nhân dân đối với những đóng góp, hy sinh của anh cho Tổ quốc.

Ghi nhận những đóng góp và sự hy sinh đặc biệt xuất sắc của anh trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, năm 1966, Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Viết Xuân đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.