Trên lưng một người đàn bà lạ: từ một số phận đến một thế hệ

Đọc bản hồi ký do chính ông ngoại Lường Văn Giá viết, tôi không chỉ nhìn thấy các mốc đời mà còn hình dung được một tuổi thơ bị những lo toan cơm áo phủ kín. Cậu bé quê bản Lắc, Chiềng Cơi, đã phải trưởng thành sớm trong hoàn cảnh mà quyền lựa chọn của trẻ thơ gần như không có.

Có thể xem trên lưng một người đàn bà lạ như một lát cắt của đời ông Lường Văn Giá. Ông còn nhớ hình ảnh mình bị một phụ nữ xa lạ địu đi, khóc gọi mẹ nhưng không thể quay lại. Đó là một trong những ký ức sâu đậm nhất về buổi đầu phải rời gia đình ruột thịt. Nếu chỉ nhìn vào một dòng này, ta dễ bỏ qua cả những năm tháng trước và sau nó. Nhưng khi đặt trong hành trình từ tuổi thơ khó khăn, qua công tác và gia đình, chi tiết ấy giúp làm rõ một bước chuyển hoặc một nỗi niềm đã được ông ghi nhận.

Khi còn nhỏ, ông được đưa từ quê mẹ ở bản Lắc đến sống tại bản Pó, xã Chiềng Lương, huyện Mai Sơn. Mẹ ông hy vọng gia đình khá giả sẽ giúp con đỡ thiếu ăn, thiếu mặc, trong khi gia đình ruột thịt cũng đang chật vật. Nhưng nơi ở mới lại gắn với hàng loạt công việc: giã gạo, địu em, chăn trâu, chăn vịt và lấy củi. Đặt chi tiết đang kể bên cạnh hoàn cảnh ấy, tôi càng thấy rõ vì sao ông nhớ từng việc nhỏ.

Đặt mảnh ký ức này bên cạnh những chặng khác của cuộc đời ông, tôi thấy quá khứ không chỉ là những năm tháng xếp trên một dòng thời gian. Sự chia xa được đo bằng cảm giác của một đứa trẻ chứ không bằng chiều dài quãng đường. Những điều ông ghi chép có thể được đọc từ nhiều góc độ, nhưng đều dẫn về hình ảnh một người gắn bó với cội nguồn, trách nhiệm và tình thương. Cách hiểu ấy khiến tôi trân trọng hơn bản viết mà ông đã để lại cho gia đình.

Với tôi, câu chuyện này giúp hình dung rõ hơn cuộc đời ông trước khi trở thành người lính. Đằng sau những mốc lịch sử là một đứa trẻ biết đói, biết nhớ mẹ và biết trân trọng người đã sẻ chia. Những trang hồi ký ông để lại khiến con cháu có thêm lý do để biết ơn sự bình yên và yêu thương trong đời sống hôm nay.