Trên quê hương Củ Chi, mẹ Nguyễn Thị Mằng sinh ra và lớn lên, cũng là nơi mẹ tiễn chồng và hai con trai tham gia cách mạng, thực hiện cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại.

Nguyễn Thị Mằng (1922–2015)

Mẹ Nguyễn Thị Mằng sinh năm 1922 ở Nhuận Đức, Củ Chi, nơi mà trong cuộc kháng chiến chống Mỹ không còn mảnh đất nào, gốc cây nào, lùm bụi nào, nhà cửa nào không mang vết của nhiều lần bom đạn. Trên bầu trời Củ Chi cả ngày lẫn đêm không lúc nào ngớt tiếng máy bay tuần tra, ném bom. Trên quê hương này, mẹ sinh ra và lớn lên, cũng là nơi mẹ tiễn chồng và hai con trai tham gia cách mạng, thực hiện cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại.

Mẹ có ba người con: hai trai, một gái. Trong năm 1962, chồng mẹ là Nguyễn Văn Nhưng và hai con là Nguyễn Văn Chiếu, Nguyễn Văn Nguyệt cùng một lúc lên đường tham gia kháng chiến. Mẹ ở nhà với người con gái út, sớm hôm cày cấy, cuốc tỉa làm vườn nuôi nhau. Nhớ chồng, nhớ con, nhiều lúc mẹ băng qua đồng Láng Đĩa mà thăm. Nhà mẹ có người đi cách mạng, thế là bị địch luôn rình mò theo dõi. Chúng bảo mẹ kêu gọi chồng con về theo “quốc gia”, có cơm ăn, tiền nhiều. Mẹ chẳng màng. Hết dỗ dành đến hăm he, đe dọa, mẹ một mực trả lời: “Tôi không biết chồng, con đi đâu, nhờ mấy ông biết gọi về dùm với.” Nói vậy chớ lòng mẹ lo lắm, mẹ mong sao trời đất phù hộ cha, con nó bình yên mà hoạt động. Một lần, trong đêm mẹ mừng rỡ khi chồng về thăm. Đó là những giây phút hạnh phúc nhưng cũng thật ngắn ngủi, chồng mẹ lại lặng lẽ ra đi về căn cứ, để mẹ cứ ngày đêm trông chờ...dâng cao, mẹ không bao giờ vắng mặt, cùng với chị em ở làng trong đoàn đi biểu tình. Nhiều lần, mẹ bị địch rượt đánh, lấy sơn vẽ lên áo, lên nón. Rút kinh nghiệm, lần sau mẹ đi mặc một lần ba cái áo. Địch vẽ áo này, mẹ cởi ra bỏ, đi tiếp cho đến còn lại cái áo cuối cùng để che thân. Rồi mẹ cùng con gái tham gia đào hầm địa đạo. Ngày lo làm ăn, tối đi tham gia khiêng đất, cả hai mẹ con hăng hái làm cứ nghĩ cho cha con nó núp mà tránh kẻ thù. Một lần, được tổ chức báo tin trên điểm tập quân, có đơn vị con mẹ về. Mẹ và con gái dắt nhau đi, đến nơi gặp nhiều bộ đội mà vắng con, mẹ buồn và khóc, bao nhiêu đồ đem theo như bánh trái, thuốc men mẹ gửi lại hết cho đồng đội của con mình.

Những năm 1965–1967, giặc Mỹ ra sức đánh phá vùng địa đạo Củ Chi, với mục đích tiêu diệt phong trào cách mạng tại đây. Chúng càn quét, ném bom, rải chất độc hóa học tàn phá thảm khốc làng mạc Củ Chi. Cùng chung số phận với bao dân lành, nhà mẹ bị địch đốt cháy rụi, hoang tàn. Mẹ phải lánh lên Đồng Nai sinh sống.

Ở sở cao su Mút Đỏ vùng Gia Kiệm, mẹ và con gái đi cạo mủ thuê để sống. Không ngờ mẹ gặp con trai mình là anh Chiếu đang hoạt động trong lực lượng trinh sát Huyện đội Định Quán. Trong một trận đánh giao thông, con trai mẹ và đồng đội gài mìn tiêu diệt được mấy tên địch ở vùng này. Thế là những kẻ tay sai cho địch báo gia đình mẹ là Cộng sản, tìm cách bắt mẹ. Mẹ lại một lần nữa, bôn ba nơi khác để sống. Mẹ dừng lại ở Túc Trưng (nay thuộc huyện Định Quán) và cùng con gái sống cho đến mãi sau này. Vất vả, cơ cực, nhưng mẹ thầm mong ngày gặp lại chồng, con. Tại đây, mẹ chứng kiến con trai mình hy sinh trong một trận đánh với kẻ thù vào tháng 5/1971. Kẻ thù lấy xác con mẹ đem để ở chợ, sân banhTúc Trưng dụ người thân đến nhận nhằm bắt luôn gia đình. Biết vậy, mẹ âm thầm vào buồng đóng cửa chặt lại mà khóc, vừa tủi, vừa đau thương, uất hận.

Mẹ lặng lẽ sống chờ ngày đất nước giải phóng. Đã mất đứa con trai, mẹ hy vọng sẽ gặp được chồng và đứa con trai còn lại. Đất nước thống nhất, mẹ hối hả chạy về Củ Chi chờ chồng, chờ con. Mẹ chờ cho đến khi nhận được tin: chồng mẹ là Nguyễn Văn Nhưng cùng với con là Nguyễn Văn Nguyệt đã hy sinh. Cả hai hy sinh mà không biết chôn cất nơi đâu. Chồng mẹ phục vụ ở đơn vị hậu cần Quân khu 7, hy sinh được đồng đội chôn cất nhưng thất lạc; con mẹ ở Sư đoàn 9 hy sinh trong một trận ném bom của kẻ thù, không tìm được xác.

Con gái út của mẹ, chị Gái lại an ủi, nâng dìu mẹ về Túc Trưng sống những năm tháng cuối đời. Mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994.

Mẹ qua đời vào ngày 12/7/2015.