Trên tàu Latouche-Tréville: Ngọn đèn dầu dưới hầm tàu tối

Bước chân lên con tàu Amiral Latouche-Tréville của hãng vận tải Hợp Nhất (Pháp), anh thanh niên Nguyễn Tất Thành lấy tên là Văn Ba và nhận công việc phụ bếp. Đây là một trong những công việc nặng nhọc, vất vả nhất trên tàu. Mỗi ngày của anh Ba bắt đầu từ lúc 4 giờ sáng, khi sương đêm còn buốt giá trên đại dương, và chỉ kết thúc khi đồng hồ đã điểm quá nửa đêm.

Hằng ngày, anh Ba phải quỳ gối lau chùi các boong tàu, quét dọn hành lang, rồi xuống hầm tàu hầm hập nóng nực để bốc vác than, nhóm lửa vào các lò súp lớn. Khi giờ ăn đến, anh phải bưng bê những khay thức ăn nặng trĩu lên các tầng cho hành khách và thủy thủ đoàn, sau đó lại thu dọn và rửa hàng trăm chiếc bát đĩa dính đầy dầu mỡ. Đôi bàn tay anh phồng rộp, rớm máu vì nước biển và các công việc nặng nhọc. Nhiều thủy thủ to khỏe người Pháp còn phải than trời vì kiệt sức, nhưng anh Ba vẫn nhẫn nại, chăm chỉ làm việc mà không một lời kêu ca.

Điều khiến mọi người trên tàu nể phục nhất chính là tinh thần học tập của anh phụ bếp người Việt. Sau một ngày dài lao động mệt lả, khi toàn bộ con tàu đã chìm vào giấc ngủ sâu, chỉ còn tiếng sóng vỗ ầm ập vào mạn thuyền, anh Ba lại ôm xấp giấy bút ra một góc khuất dưới hầm tàu. Người chong một ngọn đèn dầu nhỏ treo trên vách, cặm cụi lật giở từng trang sách tiếng Pháp.

Cứ gặp từ nào mới, anh lại nhờ những người thủy thủ Pháp tốt bụng giải thích, hoặc viết hẳn từ đó lên cánh tay để vừa làm việc vừa nhẩm thuộc lòng. Không chỉ học ngoại ngữ, anh Ba còn tranh thủ ghi chép lại những điều mắt thấy tai nghe tại các bến cảng mà con tàu đi qua, từ Singapore, Colombo đến Djibouti... Chính ngọn đèn dầu bền bỉ dưới hầm tàu năm ấy đã rọi sáng những bước đi đầu tiên, giúp Người tích lũy một vốn kiến thức văn hóa, xã hội đồ sộ để tự tin hòa nhập và đấu tranh trên trường quốc tế sau này.