.Trị An nguồn sáng đất phương Nam

Nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy lợi (nay là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), TS Vũ Trọng Hồng, bồi hồi, xúc động kể lại: “Ngày 30-4-1984, công trình Thủy điện Trị An khởi công (thi công móng đập tràn). Ngày 14-11-1985, tôi là Phó vụ trưởng Vụ Xây dựng cơ bản của Bộ Thủy lợi, được Bộ trưởng Bộ Thủy lợi Nguyễn Cảnh Dinh gọi lên phòng làm việc, bảo: “Phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Đỗ Mười (nay là Phó thủ tướng Chính phủ) giao nhiệm vụ cho Bộ Thủy lợi đảm đương vai trò chính xây dựng công trình Thủy điện Trị An.

Vì thế, Bộ trưởng Nguyễn Cảnh Dinh quyết định cử tôi vào làm Phó tổng giám đốc Liên hiệp Xí nghiệp Thủy lợi 4, đóng tại TP Hồ Chí Minh để tham gia xây dựng Thủy điện Trị An. Sau đó, tôi lên đường vào TP Hồ Chí Minh. Tối đó, Tổng giám đốc Lương Viên giao cho tôi trực tiếp phụ trách Phòng Kế hoạch-Kỹ thuật của Liên hiệp 4. Ở Trị An, ban ngày nhiệt độ khá cao, thế nhưng ban đêm chỉ khoảng 20^oC. Nếu đổ bê tông vào ban đêm sẽ rất tốt, bảo đảm chất lượng công trình.
Sau nhiều ngày nghiên cứu, khảo sát tại công trường, tôi nhận thấy một vấn đề lớn đối với xây dựng công trình là làm sao đổ được đá để ngăn sông. Trước khi ngăn sông phải thi công xong đập tràn. Chúng tôi đã phải giải bài toán về nguồn nguyên liệu để đổ bê tông. Đá, sỏi, cát khai thác trên sông được sử dụng để trộn bê tông. Trên công trường Thủy điện Trị An, bình quân có 8.000-10.000 cán bộ, công nhân, cao điểm nhất đạt đến 19.000 người (năm 1987).

Cán bộ, công nhân đều nỗ lực với quyết tâm đưa nhà máy vào phát điện sớm nhất để góp phần giải được “cơn khát điện” lúc đó. Trong xây dựng công trình thủy điện, một trong những hạng mục khó khăn nhất là đắp đập, ngăn sông. Việc chỉ huy ngăn sông do đồng chí Cao Tầm, Phó tổng giám đốc Liên hiệp Thủy lợi 4 phụ trách. Hôm đó, lực lượng đắp đập, ngăn sông thả 4-5 khối tứ diện bằng bê tông, mỗi khối nặng 10 tấn, nhưng đều bị nước cuốn trôi. Trước tình hình đó, Ban chỉ huy công trường giao cho tôi chỉ huy phần việc ngăn sông.

Theo tính toán của tôi, nếu vận tốc dòng chảy 5m/s thì thả khối tứ diện sẽ không trôi, với điều kiện phải thả nhanh kết hợp trút xen kẽ loại đá 4cm x 6cm xuống cùng các khối tứ diện. Để bảo đảm việc thả nhanh, đúng thời gian, chúng tôi dùng xe ô tô ben đổ trực tiếp khối tứ diện và đá 4cm x 6cm. Với cách làm này, chỉ hơn 2 tiếng đồng hồ, chúng tôi đã ngăn dòng sông Đồng Nai thành công...”.

Ngày 30-4-1988, Tổ máy số 1, Thủy điện Trị An chính thức vận hành và hòa vào lưới điện. Tháng 11-1988, Tổ máy số 2 đưa vào vận hành. Tháng 4-1989, Tổ máy số 3 phát điện. Tháng 9-1989, Tổ máy số 4 phát điện. Công trình Thủy điện Trị An hoàn thành trong niềm phấn khởi, hân hoan không chỉ của cán bộ, công nhân trên công trường mà còn cả người dân các tỉnh, thành phố Nam Bộ.

Ông Vũ Trọng Hồng cho biết thêm: “Một điểm đặc biệt mà ít người biết đến là công trình Thủy điện Trị An được xây dựng theo phương thức Nhà nước và nhân dân cùng làm. Tôi còn nhớ và ghi chép trong sổ tay: Để xây dựng công trình Thủy điện Trị An, ngoài kinh phí do ngân sách nhà nước đầu tư, có khoảng 300 triệu đồng do nhân dân miền Nam và TP Hồ Chí Minh đóng góp. Hình ảnh các tiểu thương ở chợ Bến Thành sẵn sàng tháo từng chiếc nhẫn vàng, đôi khuyên tai, rồi những người không có vàng thì đóng góp tiền để xây dựng công trình thủy điện này, thế mới biết, khi lòng dân đã ủng hộ, họ sẵn sàng đem tài sản, của cải, công sức để dựng xây đất nước...”.

Hiện nay, Nhà máy Thủy điện Trị An do Công ty Thủy điện Trị An (Tập đoàn Điện lực Việt Nam) quản lý, khai thác, vận hành. Công trình Thủy điện Trị An mang ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong phát triển kinh tế, phục vụ nhu cầu dân sinh khu vực TP Hồ Chí Minh-Biên Hòa và vùng châu thổ sông Đồng Nai, góp phần giữ vững ổn định an ninh, chính trị, xã hội thời kỳ sau giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.