TRI ÂN VỊ ANH HÙNG DÂN TỘC

Trước lúc hy sinh vì nghĩa lớn của dân tộc, Nguyễn Hữu Huân vẫn lạc quan, bình thản và sáng tác câu đối, tỏ rõ ý chí kiên cường, bất khuất của mình: “Hữu chí nan thân, không uổng bách niên chiêu vật nghị/ Duy công bất tựu, diệc quyên nhất tử báo quân ân”; có nghĩa là “Có chí khó giương ra, luống để trăm năm mang miệng thế/ Dầu công không đạt được, cũng liều một chết báo ơn vua”. Những vần thơ ấy toát lên khí phách hiên ngang của vị anh hùng kiên trung đánh giặc giữ đất, trọn đời với nước non.

Sau khi ông tử tiết, 2 người con gái của ông là Nguyễn Thị Vạn và Nguyễn Thị Tánh đứng ra lập mộ trên một gò nhỏ thuộc làng Tịnh Giang (nay là ấp Hòa Quới, xã Hòa Tịnh, huyện Chợ Gạo, tỉnh Tiền Giang). 

Theo Bảo tàng tỉnh Tiền Giang, lúc đầu, mộ được đắp bằng đất; sau đó, xây lại bằng đá xanh theo lối voi phục với tấm bia mộ khá lớn có chạm khắc câu đối và bài thơ tuyệt mạng của ông. Phần đá của ngôi mộ rộng 4 m2; núm mộ gồm có 2 phiến đá lớn ghép lại, trên có chạm hoa văn hình xoáy trôn ốc. 

Bia mộ gồm ba phiến đá: Chân bia có chạm hoa văn dây lá; thân bia rộng 1 m, cao 0,72 m, dày 0,4 m, đỉnh bia có chạm hoa văn hình mây và sóng nước.

Để tưởng nhớ đến công lao Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân, tỉnh Tiền Giang đã xây dựng đền thờ bên cạnh phần mộ của ông (xã Hòa Tịnh, huyện Chợ Gạo). Vào năm 1985, dựng tượng đài Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân với chất liệu bằng đá hoa cương, cao hơn 7 m, phần đế cao 4 m, được đặt tại ngã ba sông Mỹ Tho - kinh Bảo Định (thuộc phường 1, TP. Mỹ Tho), nơi xưa kia, giặc Pháp đã đưa ông xuống tàu để chở về quê nhà hành hình. Đền thờ và lăng mộ của Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa Quốc gia vào tháng 6-1987. 

Hằng năm, Lễ giỗ Anh hùng dân tộc Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân được tổ chức rất trang trọng vào ngày 14 và 15-4 âm lịch và đông đảo nhân dân đến dâng hương, tưởng niệm.

Sự nghiệp cứu nước tuy chưa thành, nhưng cuộc khởi nghĩa và tấm lòng kiên trung, son sắt với sự nghiệp cứu nước mãi là một mẫu mực về lòng yêu nước, tinh thần chiến đấu chống giặc ngoại xâm kiên cường, bất khuất trong lịch sử đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam. 

150 năm trôi qua, biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, khí phách kiên cường, bất khuất của vị anh hùng dân tộc Nguyễn Hữu Huân vẫn luôn ngời sáng, sống mãi với non sông, đất nước.