Trí thức trong dòng chảy cách mạng

Trần Quang Đệ (1905 – 1997) sinh tại làng Mỹ Long, tổng Phong Nẫm, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là xã Mỹ Long, huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp). Ông là người thanh niên đầu tiên của đất Mỹ Long hiếu học, cầu tiến, du học Pháp. Là sinh viên nội trú các bệnh viện ở Paris, ông phải phấn đấu cực lực mới vượt qua kỳ thi tuyển khắt khe (lấy 80/1.200 người) để theo học về lâm sàng và phẩu thuật ở các bệnh viện Cochin, Saint - Antoine, Tenon… Đỗ bằng Tiến sĩ y khoa năm 1937, ông về nước, đảm trách chuyên khoa giải phẫu ở bệnh viện Lalung Bonnaire Sài Gòn (bệnh viện Chợ Rẫy ngày nay). Năm 1941, ông Trần Quang Đệ đắc cử Hội đồng thành phố Sài Gòn - Chợ Lớn. Ông quan tâm vấn đề dân chủ, dân sinh cho đồng bào ta, nhiệt tâm cùng trí thức tiến bộ tham gia phong trào đấu tranh cách mạng. Ông là một thành viên sáng lập Hội Truyền bá chữ Quốc ngữ Nam Kỳ (1944 - 1945), có nhiều đóng góp trên mặt trận mở mang dân trí, truyền bá tư tưởng yêu nước theo đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam và tham gia khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Sài Gòn. Tiếng súng Nam Bộ kháng chiến nổ ra (ngày 23/9/1945), bác sĩ Trần Quang Đệ gia nhập Trạm y tế dã chiến Tiền phương phục vụ cứu chữa thương binh ở mặt trận Sài Gòn - Chợ Lớn. Ông theo các đoàn y tế bám sát các đơn vị vũ trang, rút lần về Chợ Đệm, Bình Điền, An Phú Đông, Chiến khu Đ, miền Đông Nam Bộ và Chiến khu Đồng Tháp Mười. Năm 1947, trong chuyến đi công tác, ông bị giặc Pháp bắt tại Sa Đéc cùng bác sĩ Nguyễn Văn Nhã. Được trả tự do, ông về hoạt động hợp pháp ở Sài Gòn, thường xuyên vận động cung cấp thuốc men, dụng cụ, thiết bị y tế đưa vào chiến khu. Năm 1950 - 1951, ông qua Pháp học lấy bằng Thạc sĩ y khoa và được tấn phong Giáo sư y khoa Pháp. Về nước, ông phục vụ ở bệnh viện Chợ Rẫy và giảng dạy tại Đại học Y khoa Sài Gòn. Do hoàn cảnh gia đình, bác sĩ Trần Quang Đệ sang định cư và từ trần ở Pháp vào ngày 28/01/1997.