TRÍ TUỆ TRAO TAY, ẤM NO VỀ BẢN: HÀNH TRÌNH VÔ SẢN HÓA KHOA HỌC CỦA VỊ GIÁO SƯ ANH HÙNG

Sinh ra trong một gia đình trí thức lớn (con trai của Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân), Nguyễn Lân Dũng sớm được thừa hưởng một nền giáo dục gia đình nghiêm cẩn và lòng yêu nước sâu sắc. Thay vì lựa chọn những ngành học thời thượng lúc bấy giờ, ông lại chọn một lối đi hoàn toàn mới mẻ và đầy thử thách tại Việt Nam vào những năm thập niên 1950: Ngành Vi sinh vật học.

Thời điểm đó, đất nước còn nghèo, chiến tranh rình rập, khái niệm "vi sinh vật" đối với người dân còn xa lạ như một câu chuyện viễn tưởng. Nhưng với góc nhìn của một nhà khoa học chiến lược, ông hiểu rằng: Đối với một đất nước nông nghiệp như Việt Nam, vi sinh vật chính là chìa khóa vàng để giải quyết các bài toán về năng suất, dịch bệnh và môi trường.

Đóng góp lớn nhất của Anh hùng Lao động Nguyễn Lân Dũng không chỉ nằm ở hàng trăm công trình nghiên cứu hay những cuốn sách chuyên khảo dày cộm, mà nằm ở chỗ ông đã mang khoa học ra khỏi phòng máy lạnh để lội xuống ruộng bùn cùng người nông dân.

• Vua nấm của Việt Nam: Ông là người đặt nền móng và đấu tranh kiên trì để biến nghề nuôi trồng nấm (nấm rơm, nấm sò, nấm linh chi...) trở thành một ngành kinh tế thực sự tại Việt Nam. Ông lặn lội đến từng làng quê, dạy người dân cách nhân giống, xử lý rơm rạ, thu hoạch nấm để xuất khẩu. Từ chỗ là phế phẩm nông nghiệp bỏ đi, rơm rạ qua tay ông đã biến thành "vàng đen" giúp nông dân xóa đói giảm nghèo.

Một triết lý sống vĩ đại: "Khoa học mà chỉ nằm trong thư viện hay phòng thí nghiệm là khoa học chết. Khoa học sống là phải làm cho nồi cơm của người nghèo đầy hơn, cuộc sống của họ hạnh phúc hơn."

Không chỉ là bạn của nhà nông, Giáo sư Nguyễn Lân Dũng còn là một người thầy vĩ đại trên bục giảng trường Đại học Quốc gia Hà Nội. Ông đã đào tạo ra hàng vạn cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ sinh học cho đất nước. Nhiều học trò của ông nay đã trở thành những nhà khoa học đầu ngành, tiếp nối ngọn lửa đam mê của thầy.

Bên cạnh đó, ông còn là một Đại biểu Quốc hội có tiếng nói sắc sảo, luôn thẳng thắn đấu tranh cho quyền lợi của nông dân, của giáo dục và khoa học nước nhà.

Với những đóng góp to lớn, bền bỉ và toàn diện cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, ông đã vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.

Hành trình của Anh hùng Lao động Nguyễn Lân Dũng là minh chứng cho thấy: Sự hy sinh vì Tổ quốc thời bình không cần phải là những tiếng nổ vang trời, mà đôi khi chỉ là sự kiên trì tích tụ từng giọt chất xám, là những chuyến xe đò gieo giống về các vùng quê xa xôi. Ông chính là biểu tượng cho thế hệ trí thức Việt Nam: Uyên bác nhưng giản dị, cao quý nhưng luôn đặt mình ở dưới nhân dân để phục vụ.