TRIỆU QUANG PHỤC

Trong lịch sử kháng chiến bảo vệ nhà nước Vạn Xuân giữa thế kỷ VI, Triệu Việt Vương (Triệu Quang Phục) là vị anh hùng dân tộc kiệt xuất đã sáng tạo nên nghệ thuật chiến tranh du kích đầm lầy độc đáo bậc nhất thời cổ trung đại. Giữa lúc vận nước hiểm nghèo trước sự tấn công của đại quân nhà Lương, ông đã lấy vùng đầm Dạ Trạch hiểm yếu làm căn cứ, kiên trì đánh bại quân xâm lược và giữ vững nền độc lập cho đất nước hơn hai mươi năm.

Theo ghi chép trong bộ chính sử Đại Việt sử ký toàn thư (Ngoại kỷ, Quyển IV – Kỷ nhà Tiền Lý) và tư liệu tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Triệu Quang Phục là người huyện Chu Diên (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), con trai của Thái phó Triệu Túc – vị công thần đầu tiên theo giúp Lý Bí dựng cờ khởi nghĩa. Ông nổi tiếng là người có sức khỏe uy dũng và mưu lược sâu sắc, khi Lý Nam Đế lên ngôi năm 544 đã phong ông làm Tả tướng quân, đứng đầu hàng võ tướng của triều đình Vạn Xuân.

Năm 545–546, khi tướng nhà Lương là Trần Bá Tiên đem đại quân sang xâm lược khiến quân Vạn Xuân phải liên tiếp rút lui từ Long Biên lên hồ Điển Triệt rồi động Khuất Lão (Phú Thọ), Lý Nam Đế vì tuổi cao và lâm bệnh nặng đã quyết định trao lại toàn bộ binh quyền cùng trọng trách đánh giặc giữ nước cho Tả tướng quân Triệu Quang Phục. Nhận mệnh lớn lúc thế giặc đang mạnh như chẻ tre, Triệu Quang Phục đã thể hiện tầm nhìn chiến lược xuất sắc khi không đối đầu trực diện mà rút toàn bộ hai vạn quân về đóng tại đầm Dạ Trạch (thuộc huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên ngày nay).

Đại Việt sử ký toàn thư mô tả đầm Dạ Trạch là một vùng đầm lầy rộng mênh mông, cỏ cây um tùm che lấp, bùn lầy ngập sâu khiến người ngựa rất khó đi lại, ở chính giữa có bãi đất cao có thể đóng quân và cấy lúa. Lợi dụng địa hình hiểm yếu ấy, ban ngày Triệu Quang Phục ra lệnh cho toàn quân dập tắt hết khói lửa, im hơi lặng tiếng như không có người; đến đêm tối mới cho quân dùng thuyền độc mộc lướt nhẹ trên cỏ nước bất ngờ tập kích các trại quân Lương để cướp lương thực, vũ khí rồi rút ngay trước khi trời sáng, nên nhân dân tôn gọi ông là Dạ Trạch Vương (Vua đầm Dạ Trạch).

Cuộc chiến đấu bền bỉ tại đầm Dạ Trạch kéo dài suốt bốn năm (546–550) đã làm cho đạo quân viễn chinh của Trần Bá Tiên và Dương Sàn rơi vào cảnh mỏi mệt, thiếu lương và hoang mang tột độ. Năm Canh Ngọ (550), nắm bắt thời cơ nhà Lương có loạn Hầu Cảnh khiến Trần Bá Tiên phải rút về Bắc, Triệu Quang Phục xưng là Triệu Việt Vương, tung toàn bộ lực lượng phản công quyết liệt, chém chết tướng giặc Dương Sàn và thu phục lại thành Long Biên, khôi phục hoàn toàn nền độc lập cho nước Vạn Xuân đến năm 571.

Câu chuyện về Triệu Việt Vương và căn cứ đầm Dạ Trạch trong lịch sử dân tộc là bài học mẫu mực về nghệ thuật quân sự “lấy yếu chống mạnh, lấy ít địch nhiều” và triệt để phát huy địa lợi quê hương. Từ những chiếc thuyền độc mộc xuất quỷ nhập thần trên đầm Dạ Trạch năm xưa, thế hệ hôm nay học được bản lĩnh kiên trì vượt khó và tư duy linh hoạt sáng tạo trước mọi thử thách lớn lao.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

• Đại Việt sử ký toàn thư, Ngoại kỷ, Quyển IV – Kỷ nhà Tiền Lý (Mục Triệu Việt Vương). Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chuyên mục “Nhân vật lịch sử”. https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/2003/nhan-vat-lich-su

• Chuyên trang Lịch sử Việt Nam – Người Kể Sử, chuyên mục “Nhân vật”. https://nguoikesu.com/nhan-vat