Trịnh Kiểm và lời khuyên "Giữ chùa thờ Phật" của Trạng Trình

Trịnh Kiểm và lời khuyên "Giữ chùa thờ Phật" của Trạng Trình

Vào thế kỷ XVI, nhà Hậu Lê bị Mạc Đăng Dung cướp ngôi. Một đại thần yêu nước là Nguyễn Kim đã chạy vào Thanh Hóa, tìm hoàng tộc nhà Lê lập lại triều đình để chống lại nhà Mạc (gọi là thời Lê-Mạc phân tranh). Sau khi Nguyễn Kim mất, toàn bộ binh quyền rơi vào tay con rể ông là Thái sư Trịnh Kiểm.

Khi thế lực của họ Trịnh đã quá lớn mạnh, lấn át cả nhà vua, Trịnh Kiểm nảy sinh ý định phế truất vua Lê để tự mình bước lên ngai vàng, lập nên một triều đại mới. Tuy nhiên, ông vẫn lo sợ lòng dân chưa phục và các thế lực khác sẽ nổi dậy phản đối. Để chắc chắn, Trịnh Kiểm đã bí mật sai người lặn lội đến am Bạch Vân để xin lời khuyên của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm – bậc thầy tiên tri, nhà hiền triết vĩ đại nhất thời bấy giờ.

Nguyễn Bỉnh Khiêm không trả lời trực tiếp câu hỏi của sứ giả họ Trịnh. Ông dắt sứ giả ra thăm chùa, nhìn lên tượng Phật rồi nói một câu đầy ẩn ý với chú tiểu quét sân chùa:

"Giữ chùa thờ Phật thì được ăn oản, chứ đánh sập chùa đi thì không có oản mà ăn đâu."

Sứ giả đem câu nói đó về thuật lại cho Trịnh Kiểm. Là một người thông minh, Trịnh Kiểm ngay lập tức hiểu ra thâm ý của Trạng Trình: "Chùa" chính là triều đình nhà Lê, còn "Phật" chính là vua Lê. Nếu họ Trịnh lật đổ vua Lê để tự xưng vương (đánh sập chùa) thì sẽ bị mang danh phản nghịch, thiên hạ sẽ nổi lên hỏi tội; ngược lại, nếu tiếp tục tôn phò vua Lê làm bù nhìn (thờ Phật) thì họ Trịnh vẫn nắm thực quyền điều hành đất nước (được ăn oản) một cách chính danh.

Lời khuyên này đã định hình nên cục diện chính trị Việt Nam suốt hơn 200 năm sau đó với chế độ độc nhất vô nhị: Vua Lê - Chúa Trịnh.