Trịnh Tố Tâm - Hùm xám đèo Hải Vân

Trịnh Tố Tâm (1945 – 1997) là một trong những huyền thoại bất tử của Quân đội nhân dân Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Ông nổi tiếng với biệt danh "Vua mìn đèo Hải Vân" hay "Hùm xám đèo Hải Vân" và là người giữ kỷ lục độc nhất vô nhị trong toàn quân với 53 lần được phong tặng danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ. Năm 1971, khi mới 26 tuổi, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Đại tá, Anh hùng lực lượng Vũ trang Nhân dân Trịnh Tố Tâm. Ảnh: Báo Thanh Niên

Tiểu sử và hoàn cảnh

Trịnh Tố Tâm sinh ra tại xã Đồng Tân, huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Ông lớn lên trong thời kỳ chiến tranh leo thang ác liệt và sớm lên đường nhập ngũ, sau đó ông được điều động vào chiến trường Trị Thiên - Huế.

Địa bàn hoạt động chủ yếu của ông là đèo Hải Vân – tuyến giao thông huyết mạch mang tính sống còn nối liền Đà Nẵng và Thừa Thiên, nơi quân đội Mỹ và Việt Nam Cộng hòa liên tục vận chuyển binh lực, vũ khí, hàng hóa ngày đêm. Khác với những chiến sĩ cầm súng nã đạn trực diện, vũ khí gắn liền với tên tuổi Trịnh Tố Tâm là những quả mìn và nghệ thuật đánh bộc phá xuất quỷ nhập thần.

Đèo Hải Vân. Ảnh: Tạp chí kiến trúc

Câu chuyện lịch sử: Nỗi khiếp sợ trên đèo Hải Vân

Đèo Hải Vân với địa hình một bên là vách núi dựng đứng, một bên là vực sâu biển thẳm rất thuận lợi cho việc phục kích, nhưng cũng đòi hỏi lòng dũng cảm và sự mưu trí tột độ để tiếp cận hệ thống tuần tra dày đặc của địch.

Anh hùng LLVT nhân dân Trịnh Tố Tâm (ngoài cùng, bên trái) được Đại tướng Võ Nguyên Giáp trò chuyện, động viên. Ảnh: Báo Quân đội nhân dân

Từ năm 1967 đến 1970, Trịnh Tố Tâm đã biến con đèo này thành "tử địa" của các đoàn xe quân sự địch. Trịnh Tố Tâm không rập khuôn một cách đánh. Ông cùng đồng đội sáng tạo ra nhiều chiến thuật gài mìn hiểm hóc như: mìn định hướng, mìn giật, gài mìn liên hoàn (đánh chặn xe đi đầu rồi khóa đuôi xe đi cuối để tiêu diệt gọn cả đoàn). Có những đêm, ông dũng cảm luồn sâu qua nhiều lớp rào gác, bám sát các mục tiêu để đặt bộc phá ngay dưới gầm cầu, cống ngầm nhằm chặt đứt tuyến đường. Chỉ trong 3 năm bám trụ đèo Hải Vân, Trịnh Tố Tâm đã trực tiếp tham gia và chỉ huy 58 trận đánh. Dưới sự chỉ huy của ông, đơn vị đã tiêu diệt khoảng 1.500 tên địch (trong đó có hơn 700 lính Mỹ), phá hủy gần 100 xe quân sự các loại, đánh sập hàng chục cầu cống, nhiều lần làm tê liệt hoàn toàn tuyến hậu cần của đối phương. Nhờ những chiến công liên tiếp, ông liên tục được phong tặng các danh hiệu dũng sĩ. Bức ảnh nổi tiếng nhất về Trịnh Tố Tâm chụp lại cảnh ông mặc chiếc áo quân phục được đính kín huân, huy chương và huy hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ (che kín toàn bộ phần ngực trông như một chiếc "áo giáp sắt"). Đây là minh chứng có một không hai trong lịch sử quân đội.

Bức tượng Anh hùng lực lượng Vũ trang Nhân dân Trịnh Tố Tâm đặt tại trường THPT Ứng Hòa B (Hà Nội). Ảnh: Báo Dân Trí

Bước ra khỏi chiến tranh, ông mang trong mình chất độc da cam nhưng vẫn nỗ lực công tác, giữ nhiều trọng trách lớn trong bộ máy Nhà nước. Sự ra đi của ông ở tuổi 51 là một mất mát to lớn, nhưng di sản về "Vua mìn đèo Hải Vân" vẫn luôn sống mãi trong hàng triệu trái tim của người Việt Nam.