Trở lại bản Pó cùng con cháu năm 2010: điều còn lại trong trang hồi ký

Khi đọc phần sau của bản hồi ký, tôi hiểu thêm một góc khác của ông Lường Văn Giá: người cha, người ông trong gia đình đông con cháu. Những phần thưởng và chức vụ được ghi lại bên cạnh các câu chuyện rất đời thường. Có lẽ bởi thế, trang viết vừa mang dấu ấn một thời lịch sử, vừa gần gũi với mỗi người trong nhà.

Khi lần theo ký ức về trở lại bản pó cùng con cháu năm 2010, tôi đặc biệt chú ý cách ông chọn chi tiết để ghi lại. Ngày 13/3/2010, ông cùng chín gia đình con cháu thăm lại bản Pó, xã Chiềng Lương, nơi ông từng sống thời niên thiếu. Ông thắp hương tưởng nhớ gia đình nuôi và nhắc lại đạo lý sống bao dung. Điều được lưu trên trang giấy không phải một câu chuyện được tô vẽ cho hấp dẫn, mà là cách chính ông nhớ và muốn người sau hiểu trải nghiệm của mình. Đọc chậm từng câu, tôi cảm nhận rõ hơn sức nặng của những điều giản dị ấy.

Cuối hồi ký, ông nhắc những lần điều trị bệnh dạ dày, trong đó có giai đoạn tháng 12/1994 phải trải qua nhiều ca phẫu thuật. Ông cũng ghi lại sự giúp đỡ của gia đình, người quen trong việc chuyển về Hà Nội chữa trị. Những trang ấy nối tiếp thử thách của chiến tranh bằng thử thách trong đời sống, đồng thời làm nổi bật ý nghĩa của tình thân.

Một bản hồi ký gia đình không thay thế được hồ sơ lưu trữ của cơ quan hay tài liệu lịch sử. Tuy nhiên, nó lưu được giọng kể và thứ tự những điều người trong cuộc xem là quan trọng. Khi biên tập, tôi muốn giữ các thông tin như tên người, năm tháng, chức vụ, phần thưởng theo bản gốc, đồng thời không biến những chi tiết ngắn thành các sự kiện mà ông chưa từng mô tả.

Từ một kỷ niệm cụ thể, câu chuyện gợi ra câu hỏi rộng hơn về cách con người đối xử với nhau và gìn giữ tình nghĩa. Cuộc trở về giúp khép một vòng đời bằng sự thanh thản chứ không phải oán trách. Tôi không biết tất cả suy nghĩ của ông vào thời điểm đó, bởi hồi ký không kể hết từng phút, từng giờ. Điều tôi có thể làm là đọc cẩn thận, tôn trọng phần thông tin ông để lại và lắng nghe ý nghĩa nhân văn từ chính câu chuyện ấy.

Câu chuyện khép lại bằng lòng biết ơn. Tôi biết ơn ông đã dành thời gian ghi lại cuộc đời, biết ơn những người từng giúp đỡ ông và biết ơn một gia đình biết đùm bọc nhau. Nhờ những trang giấy ấy, các con cháu có thể hiểu hơn những gì ông đã trải qua mà không cần tưởng tượng thêm sự kiện.