TRỞ LẠI CHIẾN TRƯỜNG NĂM XƯA

Chiếc xe dừng lại dưới chân ngọn đồi. Ông Nguyễn Văn Thành không bước xuống ngay. Ông ngồi im trong xe, hai bàn tay đặt lên đầu gối, đôi mắt nhìn qua lớp kính phía trước. Con đường ngày xưa đã khác. Rộng hơn. Phẳng hơn. Hai bên đường là những hàng cây xanh và những căn nhà mới. Không còn những hố bom. Không còn những đoạn đường đất lầy lội. Không còn những bụi cây rậm rạp nơi năm xưa ông và đồng đội từng cúi mình đi qua. Nhưng ông Thành vẫn nhận ra.

-Đúng chỗ này rồi.

Người con trai ngồi cạnh hỏi:

- Ba chắc không?

Ông gật đầu.

- Ba không quên được.

Ông mở cửa xe. Chậm rãi bước xuống. Đã hơn năm mươi năm kể từ lần cuối ông đứng ở nơi này.

Năm mươi năm. Một nửa đời người. Nhưng chỉ cần đặt chân xuống mảnh đất cũ, ký ức lập tức trở về. Rõ ràng đến lạ. Ông Thành nhắm mắt.  Trong đầu ông vang lên tiếng gọi của một người bạn: "Thành ơi! Đi thôi!" Ông mở mắt. Trước mặt không còn ai. Chỉ có gió.

Năm ấy, ông Thành mới hai mươi mốt tuổi. Quê ông ở miền Tây. Cha, mẹ làm ruộng. Gia đình không giàu nhưng luôn cố gắng cho con cái ăn học. Ngày nhận giấy gọi lên đường, Thành ngồi rất lâu trước hiên.

Mẹ hỏi:

- Con sợ không?

Thành cười:

- Có chứ má.

Mẹ nhìn con.

- Vậy sao con vẫn đi?

Thành im lặng.

Một lúc sau anh nói:

- Vì ai cũng sợ thì ai bảo vệ quê hương?

Mẹ không trả lời. Bà chỉ lấy chiếc khăn rằn đặt vào tay con.  Mang theo. Thành nhận chiếc khăn.  Con đi rồi sẽ về.

Mẹ nhìn anh.  Má chờ.

Hai tiếng ấy theo Thành suốt những năm tháng sau này. Má chờ.

Đơn vị của Thành đóng ở một vùng rừng núi. Những ngày đầu, anh chưa quen. Ban ngày hành quân. Ban đêm nghỉ tạm. Có hôm trời mưa. Có hôm nắng gắt. Có hôm cả đội phải di chuyển liên tục. Người bạn thân nhất của Thành là Hùng. Hùng lớn hơn Thành hai tuổi, quê ở miền Trung. Tính tình vui vẻ. Hễ có cơ hội là Hùng kể chuyện quê.  Quê tôi có một cây đa rất lớn.

Thành hỏi:

- Lớn cỡ nào? To hơn cái chòi này.  Xạo.  Không tin thì sau này về tôi dẫn ông xem.

Thành cười:

- Nhớ nhé.

Hùng vỗ vai bạn.

- Nhất định.

Hai người thường nói về ngày trở về. Hùng muốn về cưới cô gái tên Mai. Thành muốn về phụ mẹ sửa lại căn nhà.

Một đêm, Hùng hỏi:

- Thành.  Gì?  Nếu tôi không về thì sao?

Thành cau mày.

- Đừng nói vậy.  Tôi hỏi thật. Thành im lặng.

Hùng cười:

- Nếu tôi không về, ông nhớ nói với Mai rằng tôi vẫn nhớ cô ấy.

Thành gắt:

- Tự ông về mà nói.

Hùng cười lớn.

- Ừ.  Tôi sẽ về. Cả hai đâu biết có những lời nói tưởng như đùa lại trở thành lời gửi gắm cuối cùng.

Nơi họ đóng quân có một con đường nhỏ chạy qua chân đồi. Đó là con đường quan trọng. Ban ngày ít người đi. Ban đêm thỉnh thoảng có những đoàn quân đi qua. Thành từng đi trên con đường ấy hàng trăm lần. Anh nhớ từng gốc cây. Từng khúc cua. Từng con suối. Từng tảng đá. Có những đêm trời tối, Thành đi trước. Hùng đi phía sau. Hai người không nói. Chỉ nghe tiếng bước chân.

Thỉnh thoảng Hùng hỏi:

- Còn xa không?

Thành đáp:

- Sắp rồi.

Hùng cười:

- Ông lúc nào cũng nói sắp rồi. Một ngày nọ, đơn vị nhận nhiệm vụ. Mọi người chuẩn bị từ sáng. Thành kiểm tra lại ba lô. Hùng ngồi bên cạnh lau đôi giày.

Anh hỏi:

- Thành, ông có thư nhà chưa?  Chưa.  Tôi có.  Mai gửi.

Thành cười:

- Nhớ giữ cho kỹ.

Hùng gật đầu.

- Ừ.

 Đó là buổi sáng bình thường. Không ai nghĩ đó là lần cuối họ cùng chuẩn bị cho một chuyến đi.

Sau nhiệm vụ hôm ấy, Hùng không trở về. Thành nhận tin vào chiều muộn. Anh đứng bất động. Một người đồng đội đặt tay lên vai.  Thành...

Anh không nói. Chỉ cúi xuống. Trong tay anh vẫn là chiếc khăn rằn.

Hùng từng nói: "Sau này về tôi dẫn ông về quê." Nhưng Hùng không còn cơ hội. Thành giữ lời hứa với bạn theo cách duy nhất anh có thể. Anh giữ tên Hùng trong cuốn sổ. Giữ những câu chuyện về Hùng trong ký ức. Và sau chiến tranh, anh tìm về quê Hùng. Anh gặp Mai. Anh kể cho cô nghe về những ngày cuối cùng của Hùng. Mai không khóc trước mặt Thành.

Cô chỉ hỏi:

- Anh ấy có nhắc đến tôi không?

Thành gật đầu.

- Có.  Anh ấy nói gì?

Thành mỉm cười.

- Anh ấy nói nhất định sẽ về. Mai cúi đầu. Đó là lần đầu Thành thấy một người có thể khóc mà không phát ra tiếng.

Sau ngày đất nước thống nhất, Thành trở về quê. Anh lấy vợ. Có con. Làm nhiều công việc khác nhau. Cuộc sống dần ổn định. Nhưng anh không bao giờ quên chiến trường cũ. Thỉnh thoảng, khi nghe một bài hát cũ, anh lại nhớ. Khi thấy một người mặc quân phục, anh lại nhớ. Khi cầm chiếc khăn rằn, anh lại nhớ. Có những đêm Thành nằm mơ. Anh thấy mình trở lại tuổi hai mươi. Thấy Hùng ngồi bên bếp lửa. Thấy cả đơn vị cười nói. Rồi tỉnh dậy. Căn phòng tối. Không còn tiếng đồng đội.

Một ngày, con trai Thành nói:

- Ba, con muốn đưa ba trở lại nơi ngày xưa.

Thành im lặng.

- Để làm gì? Ba đã kể cho con nghe nhiều lần. Con muốn nhìn nơi ba từng sống.

Thành nhìn con.

- Con chắc chứ? Dạ.

Ông gật đầu.

- Vậy đi. Chuyến đi bắt đầu từ sáng sớm. Càng gần chiến trường cũ, Thành càng ít nói. Những con đường hiện đại nối dài. Những cây cầu mới. Những ngôi nhà mới. Nhưng trong lòng ông, con đường năm xưa vẫn còn nguyên.

Khi bước xuống xe, Thành đứng rất lâu.

Con trai hỏi:

- Ba nhận ra không?

Ông chỉ tay.

- Kia từng là con đường. Còn chỗ kia? Một con suối. Còn ngọn đồi này? Ngày xưa ba và chú Hùng từng ở đây.

Con trai nhìn quanh.

- Bây giờ khác quá ba.

Thành cười.

- Ừ.  Khác nhiều lắm.

Ông bước chậm lên con dốc. Mỗi bước chân như kéo theo cả một quãng đời.

Thành dừng trước một cây cổ thụ. Ông đặt tay lên thân cây.  Cây này ngày xưa có rồi.

Con trai ngạc nhiên:

- Ba nhớ thật sao? Nhớ. Ba từng ngồi đây.

Ông chỉ xuống một khoảng đất.

- Hùng ngồi bên kia. Hai đứa nói chuyện gì?

Thành cười.

- Nói chuyện về tương lai. Chú Hùng muốn gì?  Muốn về quê cưới vợ.  Ba muốn gì? Ông im lặng. Rồi cười.  Ba muốn về nhà.  Ba có tiếc điều gì không?

Thành nhìn con.

- Có.  Điều gì?  Giá như ngày ấy ba và Hùng được sống cùng nhau đến già.

Ông nhìn xuống con đường.

- Nhưng chiến tranh không cho người ta lựa chọn.

Con trai nắm lấy tay ông.

- Ba có giận chiến tranh không?

Ông gật.  Có.  Nhưng ba không giận những người đã phải chiến đấu.  Bởi vì họ cũng chỉ muốn quê hương mình được bình yên.

Trước khi trở về, Thành đến nghĩa trang liệt sĩ. Ông mang theo một bó hoa. Không nhiều. Chỉ vài nhành hoa trắng. Ông tìm đến phần mộ của Hùng. Đứng trước bia mộ, ông không nói gì.

Một lúc lâu sau, ông mới lên tiếng:

- Hùng à. Tôi về rồi. Gió thổi qua hàng cây.

Ông cười.

- Tôi đưa con trai tôi đến đây.  Nó lớn rồi.  Nó muốn biết nơi chúng ta từng sống.

Ông cúi xuống đặt bó hoa.

- Tôi vẫn nhớ lời ông.  Ông nói sẽ dẫn tôi về quê ông.  Không kịp nữa.

Thành lau nước mắt.  Nhưng hôm nay tôi đã trở lại.

Khi Thành chuẩn bị rời nghĩa trang, một người phụ nữ lớn tuổi bước đến.

Bà nhìn ông.  Bác là anh Thành phải không?

Ông ngạc nhiên.

- Vâng.

Bà cười.

- Tôi là Mai. Thành đứng sững. Người phụ nữ trước mặt chính là cô gái năm xưa. Cô gái Hùng từng nhắc đến. Giờ đây mái tóc đã bạc. Gương mặt có nhiều nếp nhăn. Nhưng ánh mắt vẫn giống như trong ký ức. Thành không biết nói gì. Mai nhìn phần mộ.  Tôi đến thăm anh ấy mỗi năm.

Thành gật đầu.

- Tôi cũng vậy. Hai người đứng cạnh nhau. Không cần nói nhiều. Có những người chỉ cần đứng bên một nấm mộ là đã hiểu nhau.

Mai hỏi:

- Anh còn nhớ Hùng không?

Thành cười.

- Làm sao quên được? Anh ấy hay nói gì?

Thành đáp:

- Nói rất nhiều.

Mai cười.

- Đúng. Anh ấy thích kể chuyện lắm.

Thành nhìn ngôi mộ.

- Hùng hay nói sau này sẽ đưa tôi về quê.

Mai khẽ cười.

- Anh ấy cũng từng nói với tôi như vậy. Hai người cùng cười. Rồi cùng im lặng. Chiều xuống. Thành quay lại ngọn đồi. Ông đứng trên cao nhìn xuống. Ngày xưa nơi đây chỉ có rừng và đất. Hôm nay là những con đường. Những mái nhà. Những cánh đồng xanh. Có tiếng trẻ con chơi đùa. Có tiếng xe chạy. Có những người đi làm về. Thành nhìn rất lâu.

Ông nói:

- Hùng à. Ông thấy chưa? Nơi này thay đổi rồi. Đẹp hơn nhiều. Gió thổi qua.

Ông mỉm cười.

- Cuối cùng chúng ta cũng giữ được điều mình mong muốn.

Con trai Thành lấy điện thoại ra.

- Ba đứng đây con chụp một tấm.

Thành lắc đầu:

- Thôi.  Ba đứng đi. Ông miễn cưỡng đứng cạnh tấm bia tưởng niệm. Con trai chụp ảnh. Tách. Một bức ảnh mới. Trong ảnh là một ông già tóc bạc đứng trên ngọn đồi. Phía sau là con đường rộng và những hàng cây xanh.

Con trai nhìn màn hình.

- Ba cười đi.

Thành cười.

- Ba đang cười mà.

Tối hôm ấy, về nhà, Thành lấy một bức ảnh cũ ra. Trong ảnh, ông và Hùng còn rất trẻ. Hai người đứng cạnh nhau. Áo quần bạc màu. Khuôn mặt rám nắng. Nhưng nụ cười rất tươi. Ông đặt bức ảnh cũ cạnh bức ảnh mới. Một bên là tuổi hai mươi. Một bên là tuổi ngoài bảy mươi. Thành nhìn rất lâu.

Rồi ông nói:

- Hùng, tôi già rồi.

Ông cười.

- Nhưng ông vẫn trẻ trong ảnh.

Con trai ngồi bên cạnh.

- Ba có muốn trở lại lần nữa không?

Thành suy nghĩ.

- Có. Khi nào? Khi nào chân ba còn đi được. Để làm gì?

Thành nhìn bức ảnh.

- Để nhớ. Và để kể cho các con nghe. Rằng nơi này từng có những người trẻ như chúng ta. Họ từng sống. Từng mơ ước. Từng yêu thương. Và từng hy sinh.

Đêm đó, Thành ngủ rất ngon. Lần đầu tiên sau nhiều năm, ông không mơ thấy chiến tranh. Ông chỉ mơ thấy mình và Hùng đi trên một con đường. Hai người vẫn trẻ.

Hùng hỏi:

- Thành, còn xa không?

Ông trả lời:

- Sắp rồi.

Hùng cười:

- Ông lúc nào cũng nói sắp rồi. Hai người cùng đi. Phía trước là một ngôi nhà. Có ánh đèn. Có tiếng người gọi. Có tiếng trẻ con cười. Thành tỉnh dậy. Ngoài cửa sổ, trời vừa sáng. Ông mỉm cười. Có lẽ sau hơn năm mươi năm, cuối cùng ông cũng đã đưa người bạn của mình trở về.

Có những chiến trường đã trở thành cánh đồng. Những con đường từng đầy dấu chân người lính nay đã trở thành đường làng. Những nơi từng vang tiếng bom đạn nay có tiếng trẻ em đến trường. Thời gian đã phủ lên tất cả một màu xanh. Nhưng ký ức thì không biến mất. Nó nằm trong những tấm ảnh cũ. Trong những cái tên trên bia mộ. Trong chiếc khăn rằn đã bạc. Trong câu chuyện mà người lính già kể cho con cháu. Và trong những lần trở lại. Ông Thành trở lại chiến trường xưa không phải để tìm lại chiến tranh. Ông trở lại để tìm những người bạn đã nằm lại. Tìm lại tuổi trẻ của mình. Và quan trọng hơn, để nhìn thấy điều mà ông và đồng đội từng mơ ước: Một quê hương không còn tiếng súng.

Một buổi sáng bình yên. Những cánh đồng xanh. Những con đường rộng mở. Những đứa trẻ được đến trường. Những gia đình được sống bên nhau. Ông đứng trên đỉnh đồi lần cuối trước khi ra về. Gió thổi nhẹ. Ông nhìn xuống vùng đất năm xưa. Chúng tôi về rồi. Không có tiếng trả lời. Chỉ có tiếng lá cây xào xạc. Nhưng ông biết những người nằm lại có lẽ đã nghe thấy. Ông quay lưng bước xuống đồi. Bước chân chậm hơn trước. Nhưng lòng nhẹ nhõm. Bởi sau hơn nửa thế kỷ, ông đã thực hiện được một lời hứa. Ông đã trở lại. Trở lại nơi tuổi trẻ từng đi qua. Trở lại nơi những người bạn đã gửi lại một phần đời mình. Và trở lại để nói với họ rằng: Đất nước hôm nay đã bình yên. Những ước mơ năm xưa, cuối cùng, đã nở hoa trên chính mảnh đất mà họ từng chiến đấu để bảo vệ. Đó có lẽ là món quà đẹp nhất dành cho những người của thời hoa lửa.