Trở lại công tác y tế sau năm 1954

Sau Hiệp định Genève năm 1954, đất nước tạm thời bị chia thành hai miền. Miền Bắc bước vào thời kỳ xây dựng lại kinh tế, xã hội và hệ thống các cơ quan nhà nước.

Trong lĩnh vực y tế, nhiệm vụ đặt ra rất lớn.

Chiến tranh đã để lại nhiều hậu quả. Người dân ở nhiều vùng có điều kiện chăm sóc sức khỏe hạn chế. Bệnh truyền nhiễm vẫn là vấn đề nghiêm trọng.

Phạm Ngọc Thạch trở lại giữ vị trí Thứ trưởng Bộ Y tế trong giai đoạn 1954–1958. Đây là thời kỳ ông có điều kiện tập trung nhiều hơn vào chuyên môn và tổ chức hệ thống y tế.

Một trong những vấn đề ông đặc biệt quan tâm là bệnh lao.

Lao là một căn bệnh nguy hiểm, có khả năng lây lan và gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe cộng đồng. Trong điều kiện y tế còn thiếu thốn, việc phòng chống lao đòi hỏi không chỉ bệnh viện mà còn phải có hệ thống phát hiện, điều trị và theo dõi người bệnh.

Phạm Ngọc Thạch nhìn nhận vấn đề từ góc độ toàn ngành.

Không thể chỉ xây thêm một vài bệnh viện rồi coi như giải quyết được bệnh lao.

Cần đào tạo cán bộ.

Cần nghiên cứu khoa học.

Cần xây dựng mạng lưới phòng chống bệnh.

Cần tuyên truyền để người dân hiểu cách phòng bệnh.

Và quan trọng nhất, cần có một tổ chức chuyên trách đủ năng lực.

Tư tưởng ấy cuối cùng dẫn tới việc thành lập Viện Chống lao Trung ương năm 1957.

Ngày 24 tháng 6 năm 1957, Chính phủ quyết định thành lập Viện Chống lao Trung ương và Phạm Ngọc Thạch trở thành Viện trưởng đầu tiên. Viện có nhiệm vụ nghiên cứu bệnh lao, tổ chức phòng chống lao và hỗ trợ Bộ Y tế chỉ đạo công tác này.

Như vậy, giai đoạn 1954–1958 không chỉ là thời kỳ Phạm Ngọc Thạch giữ chức quản lý.

Đây còn là thời kỳ ông xây dựng nền móng cho một hệ thống phòng chống lao có tổ chức.

Những việc được triển khai trong giai đoạn này về sau trở thành một phần quan trọng trong di sản y khoa của ông.