Trợ lý của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc

Theo tiến sĩ Hoàng, cuộc gặp giữa Võ Nguyên Giáp và lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tại Thúy Hồ là “cuộc gặp lịch sử giữa 2 con người vĩ đại, 2 tài năng xuất chúng của cách mạng Việt Nam, nên ngay từ đầu đã có sự đồng cảm, gần gũi, chân tình, gắn bó”.

Ông Hoàng cũng đánh giá, việc tiếp xúc, trở thành trợ lý của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và tham gia huấn luyện cán bộ là một trong 4 hoạt động chính của ông Võ Nguyên Giáp trong một năm rưỡi hoạt động ở Trung Quốc.

Từ thời khắc đó, Nguyễn Ái Quốc là người thầy có ảnh hưởng to lớn trong cuộc đời và sự nghiệp của Võ Nguyên Giáp; còn Võ Nguyên Giáp may mắn được làm việc bên cạnh, có điều kiện học tập, trau dồi, trưởng thành và được Người tin tưởng, trao nhiều trọng trách về quân sự, chính trị, ngoại giao...

Tiến sĩ Hoàng viết, trong cuộc gặp hôm đó, Nguyễn Ái Quốc hỏi Võ Nguyên Giáp về tình hình cách mạng trong nước, Mặt trận Dân chủ; khẳng định việc đồng chí sang đây hoạt động là đáp ứng yêu cầu cách mạng đang cần; nói về cuộc chiến tranh chống Nhật của Trung Quốc, thái độ hai mặt của Tưởng Giới Thạch trong việc hợp tác với Đảng Cộng sản Trung Quốc chống Nhật; về mưu đồ “Hoa quân nhập Việt” của bọn Tưởng và toan tính của bọn Việt Nam Quốc dân Đảng bám gót quân đội Tưởng để trở về Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp, khi đó là Bộ trưởng Bộ Nội vụ, trong ngày 2.9.1945

Ảnh Võ An Ninh

Võ Nguyên Giáp tranh thủ hỏi về vấn đề Liên hiệp các dân tộc bị áp bức Á Đông - nhiệm vụ mà Hoàng Văn Thụ căn dặn trước lúc sang Trung Quốc. Trả lời câu hỏi, Nguyễn Ái Quốc nói: "Vẫn rất cần, nhưng điều kiện tổ chức thì hiện nay chưa chín nên chưa đặt ra", và nói thêm "các đồng chí ra được thế này là tốt. Vài ngày nữa sẽ bố trí công tác cho các đồng chí”.

Thời gian sau đó, để chuẩn bị đội ngũ cán bộ cho phong trào cách mạng trong nước, Nguyễn Ái Quốc giới thiệu các ông Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng và Cao Hồng Lãnh đi học Trường Quân chính Diên An (tỉnh Thiểm Tây, Trung Quốc), đồng thời nhấn mạnh phải tranh thủ học tập về quân sự.

Tiếp đó, Nguyễn Ái Quốc đánh máy một tờ giấy ký tên Hồ Quang, giới thiệu Võ Nguyên Giáp, lấy bí danh Dương Hoài Nam và Phạm Văn Đồng, lấy bí danh Lâm Bá Kiệt với Biện sự xứ của Bát lộ quân Quế Dương và Ban Giám hiệu ở Diên An. Chuyến đi do phía Trung Quốc tổ chức, nhờ một chiếc xe chở thuốc từ Côn Minh đi Quế Dương. Xe của Trung Hoa Quốc dân Đảng nhưng lái xe lại là một đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc. Đi mất 3 ngày thì đến Quý Dương, nhưng sau đó hủy cuộc đi Diên An vì tình hình cách mạng thay đổi.

Sau thời gian ở Quế Lâm, cuối năm 1940, Võ Nguyên Giáp cùng những người khác trở về Tĩnh Tây (tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc). Ông được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tin tưởng giao nhiệm vụ cùng với Phạm Văn Đồng, Phùng Chí Kiên... khẩn trương lập kế hoạch, biên soạn chương trình, bài giảng, tổ chức lớp huấn luyện cán bộ.

Đầu tháng 1.1941, lớp huấn luyện cán bộ được tổ chức tại đồn Niệm Quang (thôn Linh Quang, hương Cát Bàn, H.Tịnh Tây) gồm 43 người (trong đó có 3 giáo viên) mà lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc gọi đây là “43 con chim đại bàng” chuẩn bị tung cánh bay về Việt Nam làm cách mạng. Các bài giảng cho lớp huấn luyện, sau này được Tổng bộ Việt Minh bổ sung xuất bản thành sách Con đường giải phóng, dùng làm tài liệu huấn luyện cán bộ của Mặt trận Việt Minh, trang bị những kiến thức cơ bản về một số vấn đề cách mạng Việt Nam.

Sau ngày lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước (28.1.1941), Võ Nguyên Giáp cùng một số người khác ở lại Tĩnh Tây, kết hợp nhiều lần qua lại Pác Bó (Cao Bằng, Việt Nam) cho đến cuối tháng 11.1941 thì chuyển hẳn về nước hoạt động theo yêu cầu của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc.

Theo tiến sĩ Hoàng, thời gian ở Trung Quốc, dưới sự dìu dắt và chỉ đạo trực tiếp của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, đồng chí Võ Nguyên Giáp triển khai nhiều hoạt động, đóng góp có ý nghĩa quan trọng cho sự nghiệp cách mạng Việt Nam.

“Tất cả những nội dung ấy không chỉ có ý nghĩa tạo thêm hành trang cho bg nghiệp cách mạng của Võ Nguyên Giáp mà còn tạo nên sức mạnh tổng hợp, làm tiền đề quan trọng cho Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thắng lợi”.