TRỞ VỀ SAU NỬA THẾ KỶ – CÂU CHUYỆN VỀ CHIẾC VÍ CỦA NGƯỜI LÍNH TRẺ (4)
Nguyễn Văn Nam sinh năm 1947 tại một ngôi làng nhỏ ven sông ở Nam Định. Năm 1966, khi vừa tròn 19 tuổi, anh viết đơn nhập ngũ. Ngày lên đường, mẹ anh dúi vào tay con chiếc ví da cũ, còn cha anh chỉ nói một câu ngắn gọn:“Đi rồi, nhớ giữ gìn cái ví như giữ lòng mình.”
Trong chiếc ví ấy có tấm ảnh nhỏ của gia đình, mảnh giấy ghi địa chỉ và một lá thư của mẹ.
Anh Nam được biên chế vào đơn vị bộ binh, chiến đấu ở chiến trường Quảng Trị – nơi được gọi là “cối xay thịt”. Những lá thư anh gửi về quê không dài, nhưng luôn có câu:
Mẹ cứ yên tâm. Con còn cái ví mẹ cho, là con còn bình an.
Theo đồng đội kể lại, anh Nam là người hiền lành nhưng gan dạ. Trong các trận đánh ác liệt ở Thành cổ Quảng Trị năm 1972, anh luôn xung phong vào vị trí hiểm nguy nhất để cứu thương, chuyển đạn.
Ngày 18/7/1972, trong một trận pháo kích bất ngờ, anh Nam hy sinh. Chiến sự khốc liệt khiến đơn vị không thể đưa thi hài anh về hậu cứ, chiếc ví – kỷ vật của mẹ – cũng mất dấu từ đó.
Năm 2023, tại một triển lãm ở Washington (Hoa Kỳ) về kỷ vật chiến tranh Việt Nam, tình nguyện viên của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam bất ngờ phát hiện một chiếc ví da nhỏ trưng bày trong tủ kính, bên trong còn nguyên:
Tấm ảnh phai màu của một gia đình Việt
Một mảnh giấy ghi: “Nguyễn Văn Nam – Nam Định”
Lá thư của mẹ anh với lời dặn dò
Kỷ vật được lưu giữ bởi một cựu binh Mỹ tên John Willis – người đã tham gia chiến trường Quảng Trị năm 1972. Ông nhặt được chiếc ví sau trận đánh và giữ lại như một vật nhắc nhớ mình đã sống sót.
Nay tuổi đã cao, ông nói:
“Tôi muốn chiếc ví trở về với gia đình người lính. Tôi chưa từng quên gương mặt những chàng trai Việt Nam mà tôi đã đối mặt năm ấy.”
Tháng 4/2024, chiếc ví được trao lại cho gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Nam trong buổi lễ trang trọng tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Khi mở ví, bà Nguyễn Thị Hiền – em gái liệt sĩ – ôm mặt khóc nức nở:
“Anh con đi 52 năm rồi… hôm nay mới lần đầu được chạm lại thứ anh mang theo…”
Cựu binh John Willis cũng bật khóc. Ông đứng lặng rất lâu trước bàn thờ liệt sĩ. Không còn kẻ thù – chỉ còn những con người từng chịu đau thương giống nhau.
Người mẹ của liệt sĩ đã mất từ lâu. Chiếc ví – món quà bà trao cho con trai tuổi mười chín – cuối cùng đã trở về.
Câu chuyện chiếc ví trở về không chỉ là hành trình tìm lại một kỷ vật.
Nó là:
Sự gặp gỡ giữa hai số phận từng đứng ở hai chiến tuyến
Lời nhắc về sự tàn khốc của chiến tranh và khát vọng hòa bình
Tình người vượt lên quá khứ, vượt lên đau thương
Khi gấp lại chiếc ví, bà Hiền nói một câu khiến tất cả phải lặng đi:
“Chiến tranh đem anh tôi đi, nhưng lòng nhân hậu đem anh tôi trở về.”
