Trong cõi bất diệt của người anh hùng

Tuổi thơ cơ cực và ý chí vươn lên

Nguyễn Xuân Lực sinh ra tại xã Song Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Tuổi thơ của ông là chuỗi ngày lam lũ, không được cắp sách đến trường mà phải đi ở cho địa chủ, chịu cảnh roi vọt, áp bức. Chính những tháng ngày ấy đã hun đúc trong ông ý chí phản kháng và khát vọng đổi đời.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chàng trai trẻ tình nguyện gia nhập đội vũ trang địa phương. Hai năm sau, ông dự tuyển vào quân đội nhưng vì thân hình gầy yếu nên bị loại. Không nản chí, đến lần thứ ba, ông giấu đá trong người cho đủ cân nặng để được nhập ngũ. Câu chuyện ấy đã trở thành một chi tiết vừa xúc động vừa thể hiện quyết tâm sắt đá của người thanh niên yêu nước.

Trong quân ngũ, ông vừa chiến đấu vừa học văn hóa nhờ sự chỉ bảo của đồng đội. Ông chiến đấu trong Trung đoàn chủ lực 101, Đại đoàn Bình – Trị – Thiên. Ở trận Thanh Hương, với cương vị Trung đội trưởng, ông chỉ huy đơn vị tiêu diệt một xe bọc thép và hàng chục tên địch. Trận đánh này được nhà văn Nguyễn Khắc Thứ khắc họa trong thiên ký sự “Trận Thanh Hương”. Sau đó là các trận Xuân Bồ, Xuân Tùng… những đòn sấm sét xuân hè 1954 ở Bình – Trị – Thiên góp phần chi viện cho mặt trận Điện Biên Phủ.

Năm 1956, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và vinh dự được chụp ảnh cùng Hồ Chí Minh – một dấu mốc thiêng liêng trong cuộc đời người lính.

Người con của quê hương Can Lộc

Ngày 5/8/1964, khi đang là Trung đoàn trưởng và về quê nghỉ phép, ông chứng kiến những trận ném bom đầu tiên của không quân Mỹ xuống Vinh và cầu Bến Thủy. Giữa khói lửa mịt mù, ông bình tĩnh trấn an dân làng, hướng dẫn cách đào hầm hào, ngụy trang tránh bom.

Trước lúc trở lại đơn vị, ông lặng lẽ trao toàn bộ số tiền còn lại cho một gia đình nghèo trong xóm, dặn mua gạo cho các cháu nhỏ. Người phụ nữ ái ngại hỏi: “Rồi chú lấy chi đi đường?”. Ông cười hiền: “Tôi ra quốc lộ đón xe, tối nay là đến đơn vị rồi”.

Không ai biết chuyến đi ấy là để ông vào chiến trường miền Nam – một hành trình sinh tử.

Ba Kiên của đất thép Củ Chi

Khi Trung đoàn 101 hành quân vào Nam, ông lấy bí danh Nguyễn Xuân Kiên, rồi sau đó là Ba Kiên – cái tên gắn liền với vùng đất Củ Chi. Trung đoàn mang phiên hiệu Q16, đứng chân ở vùng giáp ranh Sài Gòn, đối đầu trực diện với những sư đoàn thiện chiến nhất của Mỹ và quân đội Sài Gòn.

So sánh lực lượng, địch vượt trội nhiều lần. Nhưng Q16 có một sức mạnh vô song: nhân dân. Ba Kiên và ban chỉ huy đã vận dụng sáng tạo chiến thuật bám đất, bám dân, khai thác hệ thống địa đạo Củ Chi để tổ chức tác chiến linh hoạt. Tên tuổi Ba Kiên trở thành nỗi ám ảnh với đối phương và là niềm tự hào của quân dân vùng “đất trắng”.

Trong Chiến dịch Mậu Thân 1968, Q16 tiến công từ Củ Chi vào sân bay Tân Sơn Nhất. Hình ảnh người chiến sĩ bị thương vẫn hiên ngang tiến công giữa làn bom đạn đã truyền cảm hứng cho nhà thơ Lê Anh Xuân viết nên bài thơ bất hủ Dáng đứng Việt Nam. Còn nhà văn Nguyễn Trọng Oánh đã sống cùng đơn vị, theo chân Ba Kiên tới ngã tư Bảy Hiền, để rồi viết nên tiểu thuyết Đất trắng – một tác phẩm tiêu biểu của văn học chiến tranh cách mạng.

Anh hùng trong những điều giản dị

Nguyễn Xuân Lực không chỉ được nhớ đến bởi tài thao lược hay những chiến công lẫy lừng, mà còn bởi tình thương mộc mạc dành cho dân làng, cho đồng đội. Anh hùng, đôi khi không chỉ nằm ở những trận đánh lớn, mà còn ở cách sống đầy nghĩa tình giữa đời thường.

Thượng tá Nguyễn Xuân Lực là người hai lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – một vinh dự hiếm có. Nhưng hơn mọi danh hiệu, điều còn lại trong lòng nhân dân là hình ảnh Ba Kiên – người chỉ huy gan dạ, gắn bó máu thịt với nhân dân, sống và chiến đấu trọn vẹn cho lý tưởng.

Trong hành trình Đổi mới hôm nay, khi đất nước đang phát triển từng ngày, những câu chuyện về ông vẫn lặng lẽ nhắc nhở các thế hệ sau về một thời lửa đạn, về cõi bất diệt của những người anh hùng.