Trong lòng đất thép Địa đạo Củ Chi

Bà Phạm Thị Năm từng sống và chiến đấu trong hệ thống địa đạo Củ Chi suốt nhiều năm. Khi kể lại, bà hay cười: “Sống dưới đất mà vẫn thấy trời.”

Địa đạo không chỉ là nơi trú ẩn, mà là cả một thế giới thu nhỏ. Có bếp Hoàng Cầm, có nơi nghỉ, có kho lương thực. Nhưng không gian chật hẹp, tối và thiếu không khí.

“Ban ngày không dám lên,” bà kể. “Chỉ nghe tiếng bom rung trên đầu.”

Có những ngày, đất rung liên hồi vì bom. Bụi đất rơi xuống tóc, xuống vai. Mọi người ngồi im, không ai nói gì, chỉ nghe tiếng tim mình đập.

Một lần, một đoạn địa đạo bị sập sau trận bom lớn. Một nhóm du kích bị kẹt bên trong. Bà Năm cùng đồng đội phải đào suốt nhiều giờ để cứu người.

“Khi kéo được họ ra, ai cũng kiệt sức,” bà nhớ lại. “Nhưng không ai bỏ ai.”

Trong những lúc hiếm hoi yên tĩnh, bà cùng các đồng đội kể chuyện quê, hát khe khẽ. Có người mang theo một mảnh gương nhỏ, mỗi lần soi lại cười: “Không biết mình còn giống mình không nữa.”

Sau chiến tranh, bà trở lại địa đạo. Nơi từng tối tăm nay đã thành di tích, có ánh đèn cho khách tham quan.

“Ngày xưa tụi tôi sống ở đây, không nghĩ có ngày người ta đến xem,” bà nói. “Nhưng nếu họ hiểu được một phần thôi, cũng đáng.”