Trung đoàn 88 và trận Đồi Độc Lập – Khi “Quân Tiên Phong” mở đường vào Điện Biên Phủ

Thời gian: Đêm 14 rạng sáng 15-3-1954, trong đợt 1 Chiến dịch Điện Biên Phủ.
1. SAU HIM LAM, ĐIỂM ĐÁNH TIẾP THEO LÀ ĐỘC LẬP

Chiều 13-3-1954, Him Lam bị tiến công.

Chỉ sau một đêm, trung tâm đề kháng Béatrice của quân Pháp bị tiêu diệt.

Nhưng thắng lợi ấy không có nghĩa trận chiến đã dễ dàng hơn.

Ngược lại.

Bộ Chỉ huy Pháp ở Điện Biên Phủ lập tức đoán rằng Đồi Độc Lập sẽ là mục tiêu tiếp theo.

Đó là một trung tâm đề kháng nằm cách trung tâm Mường Thanh khoảng 4km về phía bắc, án ngữ hướng Lai Châu – Điện Biên Phủ. Cụm cứ điểm có hệ thống công sự, chiến hào, hàng rào dây thép gai và các hỏa điểm được tổ chức khá vững chắc. Lực lượng phòng thủ chủ yếu là Tiểu đoàn 5 thuộc Trung đoàn bộ binh Algérie số 7, cùng một đại đội lính Thái và bốn khẩu cối 120mm.

Đối với quân Pháp, Đồi Độc Lập không đơn thuần là một ngọn đồi.

Nó là một cánh cửa phía bắc của tập đoàn cứ điểm.

Nếu Độc Lập mất, tuyến phòng thủ phía bắc sẽ bị thủng thêm một mảng lớn.

Vì vậy, ngay sau khi Him Lam thất thủ, quân Pháp khẩn trương củng cố Độc Lập, điều chỉnh hỏa lực pháo binh và chuẩn bị phương án chống một cuộc tiến công mới.

Còn bên kia chiến tuyến, một đơn vị đã từng vượt qua Biên giới, Hòa Bình, Tây Bắc và Thượng Lào đang tiến đến.

Đại đoàn 308 – “Quân Tiên Phong”.

2. VƯƠNG THỪA VŨ NHẬN NHIỆM VỤ

Trong đợt tiến công thứ nhất của Chiến dịch Điện Biên Phủ, Đại đoàn 308 được giao nhiệm vụ tiến công cứ điểm Độc Lập.

Nhưng 308 không đánh một mình.

Bộ Chỉ huy chiến dịch sử dụng:

• Trung đoàn 165, Đại đoàn 312 – hướng tiến công chủ yếu.

Người chỉ huy chung trận đánh là Đại đoàn trưởng Vương Thừa Vũ.

Đây là một điểm rất đáng chú ý.

Vương Thừa Vũ không chỉ đưa riêng 308 vào trận.

Ông phải tổ chức hiệp đồng giữa hai trung đoàn thuộc hai đại đoàn khác nhau, kết hợp bộ binh với pháo binh và đồng thời tính đến khả năng quân Pháp từ Mường Thanh đưa lực lượng ra phản kích.

Đó chính là kiểu tác chiến mà quân đội Việt Nam đang từng bước hoàn thiện trong Chiến dịch Điện Biên Phủ:

đánh một cứ điểm nhưng đồng thời phải nghĩ đến cả hệ thống xung quanh nó.

3. 16 GIỜ 45 PHÚT – GIỜ NỔ SÚNG KHÔNG THỂ THỰC HIỆN

Theo kế hoạch, trận đánh Độc Lập dự kiến bắt đầu vào 16 giờ 45 phút ngày 14-3.

Các đơn vị đã chuẩn bị.

Bộ binh chờ lệnh.

Pháo binh chuẩn bị chi viện.

Nhưng chiến trường không diễn ra đúng như trên bản kế hoạch.

Trời mưa.

Đường sá lầy lội.

Hai đại đội sơn pháo 75mm và hai đại đội cối 120mm vừa tham gia trận Him Lam chưa kịp cơ động đầy đủ từ trận địa cũ sang vị trí mới.

Giờ nổ súng đã đến.

Nhưng pháo chưa đến đủ.

Đó là một tình huống cực kỳ nguy hiểm.

Nếu bộ binh tiến công ngay mà không có hỏa lực cần thiết, họ sẽ phải đối mặt trực tiếp với hệ thống công sự và hàng rào của Độc Lập.

Nếu chờ quá lâu, quân Pháp sẽ có thêm thời gian củng cố.

Vương Thừa Vũ phải lựa chọn.

4. “ĐÁNH CHẮC, TIẾN CHẮC” TRƯỚC MỘT CỨ ĐIỂM ĐÃ CẢNH GIÁC

Sau khi trao đổi với Đại đoàn phó Đàm Quang Trung, chỉ huy trận đánh quyết định chưa đưa bộ binh xung phong ngay.

Pháo binh 105mm bắt đầu bắn vào các vị trí của quân Pháp, phá công sự và uy hiếp hệ thống phòng thủ.

Còn bộ binh tiếp tục chờ sơn pháo 75mm và cối 120mm tới vị trí.

Đây là một chi tiết rất đáng kể.

Bởi trận Độc Lập diễn ra trong thời điểm phương châm “đánh chắc, tiến chắc” đang được thực hiện rất cụ thể.

Không phải cứ đến giờ là phải xung phong bằng mọi giá.

Nếu điều kiện hỏa lực chưa bảo đảm, phải điều chỉnh thời gian.

Nếu cửa mở chưa đủ, phải chờ.

Nếu cách đánh chưa chắc thắng, phải chuẩn bị thêm.

Chiến tranh không chỉ là lòng dũng cảm.

Nó còn là khả năng kiên nhẫn chờ đúng thời điểm để giảm cái giá phải trả.

Đến khoảng 2 giờ sáng 15-3, sơn pháo 75mm và cối 120mm mới tới nơi.

Mọi thứ đã sẵn sàng.

Và 3 giờ 30 phút sáng, lệnh tiến công được phát ra.

5. 3 GIỜ 30 PHÚT – CỬA MỞ ĐƯỢC ĐÁNH

Pháo binh ta đồng loạt bắn vào Độc Lập.

Sau những loạt pháo, bộ binh bắt đầu tiến lên.

Các chiến sĩ bộc phá áp sát hàng rào dây thép gai.

Phía trước họ là những lớp vật cản dày.

Phía sau là pháo địch.

Hai bên đều biết rằng:

Ai phá được cửa mở trước, người đó sẽ có cơ hội đưa lực lượng xung kích vào bên trong.

Trên hướng chủ yếu, Trung đoàn 165 tiến công từ phía đông nam.

Đây là hướng được tổ chức để đột phá sâu vào hệ thống phòng thủ.

Trung đoàn 88 của 308 đánh từ hướng đông bắc và đồng thời bố trí lực lượng chặn quân cứu viện từ Mường Thanh.

Trận đánh bắt đầu trong bóng tối.

Pháo sáng của quân Pháp được sử dụng.

Pháo từ Mường Thanh bắn tới.

Những tiếng nổ liên tục xé toang màn đêm.

Nhưng bộ binh vẫn tiếp tục tiến.

6. TRUNG ĐOÀN 165 ĐỘT PHÁ

Trên hướng chủ yếu, Trung đoàn 165 nhanh chóng tạo được cửa mở.

Các đơn vị xung kích tiến sâu vào bên trong.

Những mục tiêu quan trọng lần lượt bị đánh chiếm.

Khu thông tin của địch bị uy hiếp.

Trận địa cối bị tiến công.

Sở chỉ huy cứ điểm bị đặt trước nguy cơ bị bao vây.

Quân Pháp bắt đầu chống trả quyết liệt.

Hỏa lực từ Mường Thanh bắn vào khu vực chiến đấu.

Nhưng điều đó không thể ngăn các mũi xung kích tiếp tục tiến vào.

Ở phía bên kia, Trung đoàn 88 đang gặp một vấn đề khác.

Cửa mở bị chệch hướng.

7. TRUNG ĐOÀN 88 VÀ NHỮNG HÀNG RÀO CUỐI CÙNG

Trung đoàn 88 đã phá được hơn 100m hàng rào thép gai.

Nhưng các đơn vị xung kích vẫn chưa vào được bên trong cứ điểm.

Nếu không chỉnh hướng, thời gian sẽ mất đi.

Và trong một trận đánh công kiên, thời gian cũng đồng nghĩa với thương vong.

Giữa lúc đó, Tiểu đội trưởng Nguyễn Văn Ty nhận ra sai lệch.

Ông lấy lô cốt địch làm điểm chuẩn, trực tiếp điều khiển các chiến sĩ bộc phá tiếp tục phá những lớp hàng rào còn lại.

Bộc phá lại nổ.

Một khoảng trống được mở ra.

Các chiến sĩ xung kích của Tiểu đoàn 29, Trung đoàn 88 lập tức tiến vào.

Họ gặp các đơn vị của Trung đoàn 165 bên trong cứ điểm.

Từ đây, hai hướng tiến công bắt đầu phối hợp đánh vào hệ thống phòng thủ còn lại.

Địch chống trả bằng súng bộ binh, cối và pháo.

Những trận giằng co diễn ra ở từng ụ súng, từng căn hầm, từng đoạn chiến hào.

Đây không còn là một cuộc đấu pháo.

Đây là một trận chiến giành từng mét đất.

8. 6 GIỜ 30 PHÚT – ĐỒI ĐỘC LẬP THUỘC VỀ “QUÂN TIÊN PHONG”

Sau hơn ba giờ chiến đấu kể từ khi bộ binh bắt đầu xung phong, hệ thống phòng thủ Độc Lập cơ bản bị đánh tan.

Khoảng 6 giờ 30 phút sáng 15-3, Trung đoàn 165 và Trung đoàn 88 hoàn toàn chiếm lĩnh cứ điểm.

Tiểu đoàn 5 Algérie bị tiêu diệt.

Gần 483 quân Pháp bị loại khỏi vòng chiến đấu và gần 200 người bị bắt theo tài liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Trong số tù binh có hai tiểu đoàn trưởng của đơn vị phòng thủ, đều bị thương và bị bắt tại trận.

Một nguồn của Hà Nội ghi nhận tổng số quân Pháp bị diệt và bắt ở Độc Lập là hơn 600; các con số khác nhau tùy cách tính lực lượng và thời điểm thống kê.

Điều chắc chắn là:

Một trong những trung tâm đề kháng mạnh nhất ở phía bắc Điện Biên Phủ đã bị xóa sổ.

Và chỉ sau một đêm, cánh cửa phía bắc của tập đoàn cứ điểm đã mở rộng thêm một khoảng rất lớn.

9. VƯƠNG THỪA VŨ VÀ TRẬN ĐÁNH KHÔNG CHỈ CÓ MỘT NGỌN ĐỒI

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của trận Độc Lập là Vương Thừa Vũ không chỉ phải quan tâm đến việc chiếm được cứ điểm.

Ngay khi trận đánh đang diễn ra, quân Pháp từ Mường Thanh tổ chức lực lượng ra phản kích.

Theo tài liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Đờ Cát đưa một tiểu đoàn bộ binh cùng 6 xe tăng tiến ra nhằm cứu viện Độc Lập. Nhưng lực lượng này bị pháo binh và bộ phận diệt viện của Đại đoàn 308 chặn đánh, phải rút lui về phía Bản Kéo; một xe tăng bị bắn hỏng.

Đây chính là lý do nhiệm vụ của 308 có ý nghĩa lớn.

Một bộ phận đánh cứ điểm.

Một bộ phận ngăn quân cứu viện.

Hai việc phải diễn ra gần như đồng thời.

Nếu Độc Lập bị đánh chiếm nhưng quân cứu viện có thể tiến vào giải vây, trận đánh chưa thể coi là kết thúc.

Vì vậy, thắng lợi của Độc Lập không chỉ nằm ở những người lính đã vượt qua hàng rào.

Nó còn nằm ở những đơn vị đã đứng bên ngoài, chặn những lực lượng đang tìm cách tiến vào.

10. ĐỒI ĐỘC LẬP SỤP ĐỔ, BẢN KÉO BẮT ĐẦU RUNG CHUYỂN

Sau Him Lam ngày 13-3 và Độc Lập sáng 15-3, hệ thống phòng thủ phía bắc của quân Pháp gần như bị phá vỡ.

Còn lại Bản Kéo.

Nhưng Bản Kéo lại có một câu chuyện khác.

Thay vì tiếp tục dùng một trận công kiên lớn như kế hoạch ban đầu, Bộ Chỉ huy chiến dịch chuyển sang kết hợp hỏa lực với công tác binh vận, kêu gọi lực lượng người Thái trong đồn ra hàng.

Đến ngày 17-3, Tiểu đoàn Thái số 3 rút khỏi Bản Kéo và sau đó giương cờ trắng ra hàng.

Trung đoàn 36 của Đại đoàn 308 tiến vào chiếm Bản Kéo mà không phải mở một trận công kích lớn.

Như vậy, trong vòng năm ngày, từ 13 đến 17-3, phân khu Bắc của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ lần lượt bị phá vỡ.

Him Lam.

Độc Lập.

Bản Kéo.

Ba trung tâm đề kháng ở phía bắc không còn giữ được vai trò ban đầu.

11. MỘT ĐIỀU ĐẶC BIỆT Ở TRẬN ĐỘC LẬP

Nhìn lại trận đánh, có một chi tiết rất đáng nhớ.

Đồi Độc Lập không bị đánh chiếm chỉ bởi một đơn vị.

Trung đoàn 165 của Đại đoàn 312 giữ vai trò mũi chủ yếu.

Trung đoàn 88 của Đại đoàn 308 giữ vai trò mũi thứ yếu và chặn viện.

Pháo binh chi viện.

Các lực lượng công binh, bộc phá mở cửa.

Các đơn vị diệt viện ngăn phản kích.

Tất cả tạo thành một trận đánh hiệp đồng.

Và Vương Thừa Vũ, với tư cách người chỉ huy chung, phải điều hành toàn bộ hệ thống ấy.

Đó chính là một bước phát triển quan trọng của Đại đoàn 308.

Ngày trước, “Quân Tiên Phong” trưởng thành từ những trận vận động chiến.

Đến Điện Biên Phủ, họ phải học một thứ khó hơn:

đánh một cứ điểm trong một hệ thống cứ điểm, trong khi cùng lúc phải đối phó với pháo binh, xe tăng, không quân và lực lượng phản kích của đối phương.

12. NGUYỄN VĂN TY – NGƯỜI GIỮ CỬA MỞ TRONG ĐÊM ĐỘC LẬP

Trong một trận đánh lớn, lịch sử thường nhớ tên những người chỉ huy.

Nhưng chiến thắng lại được làm nên từ những người lính ở ngay cửa mở.

Một trong những cái tên được ghi nhận rõ nhất ở Đồi Độc Lập là Nguyễn Văn Ty, Tiểu đội trưởng thuộc Trung đoàn 88.

Khi cửa mở của đơn vị bị chệch hướng, ông lấy lô cốt địch làm chuẩn, trực tiếp chỉ huy tổ bộc phá phá nốt các lớp hàng rào cuối cùng, giúp lực lượng xung kích tiến vào.

Hồ sơ của Thông tấn xã Việt Nam ghi nhận Nguyễn Văn Ty sinh năm 1931, nhập ngũ năm 1949, sau này được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông hy sinh ngày 15-3-1954.

Đó là một trong những câu chuyện nhỏ nằm bên trong trận đánh lớn.

Vương Thừa Vũ ở sở chỉ huy.

Các trung đoàn trưởng điều hành đội hình.

Nhưng ở phía trước, những người như Nguyễn Văn Ty phải trực tiếp tìm từng khoảng trống trong hàng rào để mở đường cho cả đơn vị tiến vào.

Một cửa mở rộng vài mét có thể quyết định cả một trận đánh.

13. SAU ĐỘC LẬP – ĐƯỜNG VÀO MƯỜNG THANH ĐÃ GẦN HƠN

Chiến thắng Độc Lập tạo ra một thay đổi rất rõ về thế trận.

Theo Báo Quân đội nhân dân, sau khi Độc Lập bị đánh chiếm, tuyến ngoại vi phía đông bắc và tây bắc của quân Pháp bị phá vỡ; phân khu trung tâm trở nên khó khăn hơn và phía bắc bị hở.

Đó chính là điều mà Bộ Chỉ huy chiến dịch hướng tới trong đợt 1:

không đánh ngay vào trung tâm Mường Thanh bằng một trận duy nhất, mà từng bước bóc các lớp phòng thủ bên ngoài.

Him Lam bị xóa.

Độc Lập bị xóa.

Bản Kéo tiếp tục sụp đổ.

Cánh cửa tiến xuống lòng chảo rộng dần.

Và từ đây, cuộc chiến sẽ chuyển sang một giai đoạn khác.

Đối phương vẫn còn rất mạnh.

Nhưng không gian phòng thủ đã bị thu hẹp.

LỜI KẾT

Đêm 14-3-1954, Đồi Độc Lập vẫn còn nằm trong tay quân Pháp.

Những hàng rào dây thép gai vẫn còn đó.

Những ụ súng và lô cốt vẫn còn đó.

Pháo binh từ Mường Thanh vẫn có thể bắn tới.

Nhưng ở bên ngoài, những người lính của “Quân Tiên Phong” đã nằm chờ.

Họ chờ pháo.

Chờ cửa mở.

Chờ thời điểm thích hợp.

Và rồi 3 giờ 30 phút sáng 15-3, lệnh tiến công vang lên.

Trung đoàn 165 đánh hướng chủ yếu.

Trung đoàn 88 của Đại đoàn 308 đánh hướng thứ yếu.

Bộc phá phá hàng rào.

Bộ binh tràn vào.

Pháo binh chế áp.

Lực lượng diệt viện chặn quân Pháp từ Mường Thanh.

Đến 6 giờ 30 phút, Đồi Độc Lập không còn là một trung tâm đề kháng của quân Pháp nữa.

Nó đã trở thành một phần của trận địa Điện Biên Phủ trong tay quân Việt Nam.

Với Vương Thừa Vũ, đây không phải trận đánh cuối cùng.

Với Đại đoàn 308, đây cũng chỉ mới là những ngày đầu.

Nhưng Đồi Độc Lập cho thấy một điều rất rõ:

“Quân Tiên Phong” đã trưởng thành đến mức có thể tổ chức một trận đánh hiệp đồng quy mô lớn, đánh chiếm cứ điểm, đồng thời ngăn chặn lực lượng cứu viện của đối phương.

Và chỉ vài ngày sau, họ lại tiếp tục tiến xuống.

Phía trước là Mường Thanh.

Phía trước nữa là những điểm cao phía đông.

Và phía xa hơn nữa là một trận chiến kéo dài suốt 56 ngày đêm.

Ảnh 1 – Pháo binh bắn vào Đồi Độc Lập: ảnh tư liệu được các nguồn lịch sử giới thiệu về trận đánh Đồi Độc Lập; hình ảnh thể hiện hỏa lực ta đánh vào khu trung tâm đề kháng trước khi bộ binh xung phong.

Ảnh 2 – Nguyễn Văn Ty: tư liệu về người tiểu đội trưởng Trung đoàn 88 đã trực tiếp chỉ huy tổ bộc phá mở cửa trong trận Đồi Độc Lập. Hồ sơ của Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ và TTXVN đều ghi nhận vai trò của ông trong trận đánh.

Ảnh 3 – Lá cờ “Quyết chiến, Quyết thắng” trên Đồi Độc Lập: ảnh tư liệu được Báo Nhân Dân giới thiệu về thời điểm quân ta chiếm lĩnh cụm cứ điểm.

Ảnh 4 – Sơ đồ trận đánh Đồi Độc Lập: tư liệu bản đồ giúp hình dung vị trí của Độc Lập ở phía bắc Mường Thanh và hai hướng tiến công của Trung đoàn 165 và Trung đoàn 88. Các nguồn lịch sử xác nhận 165 đảm nhiệm hướng chủ yếu, 88 đảm nhiệm hướng thứ yếu và chặn viện.