TRUNG ĐỘI TRƯỞNG DU KÍCH HOÀNG VĂN TỨ
Trong những năm tháng khói lửa của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, trên mảnh đất Bắc Giang kiên cường đã xuất hiện biết bao con người bình dị mà anh hùng. Một trong những người như thế là ông Hoàng Văn Tứ, Trung đội trưởng du kích làng Chi Lễ (thuộc xã Mỹ Thái, Lạng Giang) – người đã trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh chống càn đầy mưu trí và quả cảm, góp phần bảo vệ quê hương trong những năm tháng khốc liệt của lịch sử.
Ông Hoàng Văn Tứ sinh năm 1928 tại làng Chi Lễ – một vùng quê yên bình nhưng sớm trở thành chiến địa khi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ. Là một thanh niên giàu lòng yêu nước, ông tham gia đội du kích của làng từ rất sớm, được huấn luyện quân sự và giáo dục chính trị để trở thành một chiến sĩ cách mạng.
Khi thực dân Pháp mở rộng chiếm đóng ở khu vực Phủ Lạng Thương (nay là thành phố Bắc Giang), tình hình chiến sự ngày càng căng thẳng. Trước sự tin tưởng của tổ chức và nhân dân, chàng trai trẻ Hoàng Văn Tứ được giao nhiệm vụ Trung đội trưởng du kích làng Chi Lễ. Dưới sự chỉ huy của ông, trung đội du kích gồm hơn 20 chiến sĩ – tất cả đều là những người nông dân chân đất của làng – đã trở thành lực lượng nòng cốt bảo vệ quê hương.
Trang bị của họ vô cùng thiếu thốn: chỉ có một khẩu súng Zóp, một khẩu súng Pạc Hoọc cũ cùng vài quả lựu đạn, còn lại chủ yếu là giáo mác, gậy gộc. Thế nhưng, trong lòng họ luôn cháy bỏng tinh thần “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”.
Những năm 1949–1950, thực dân Pháp mở nhiều cuộc càn quét lớn vào vùng Bắc Giang, xây dựng hàng loạt đồn bốt và lập ra “Vành đai trắng” nhằm cắt đứt liên lạc giữa vùng tự do với chiến khu Việt Bắc. Những ngôi làng yên bình bỗng trở thành chiến trường, nơi người dân vừa sản xuất vừa chiến đấu.
Dưới sự chỉ huy của Trung đội trưởng Hoàng Văn Tứ, làng Chi Lễ được xây dựng thành “làng kháng chiến”. Nhân dân cùng du kích rào làng, đào hầm bí mật, xây dựng hệ thống giao thông hào và bố trí bẫy chống địch. Ba căn hầm lớn được đào sâu dưới rặng tre, trong đó có hầm dài tới 40 mét có thể chứa hàng chục người. Đây vừa là nơi trú ẩn của dân, vừa là căn cứ chiến đấu khi giặc càn vào làng.
Mỗi khi quân Pháp kéo đến, Trung đội trưởng Hoàng Văn Tứ lại chia lực lượng thành các tổ nhỏ, lợi dụng địa hình bờ tre, bờ ruộng để đánh du kích. Có khi họ nổ súng nghi binh một hướng để thu hút sự chú ý của địch, trong khi tổ khác bí mật tiếp cận, ném lựu đạn rồi nhanh chóng rút lui. Những trận đánh nhỏ nhưng táo bạo ấy khiến quân Pháp nhiều lần phải rút lui trong tức tối.
Trong hàng chục trận đánh mà ông Hoàng Văn Tứ từng chỉ huy, ký ức sâu đậm nhất là trận chống càn ngày 2/2/1950 – một trận chiến vừa bi tráng vừa đau thương của du kích làng Chi Lễ.
Hôm đó, quân Pháp huy động khoảng một đại đội lính được trang bị đầy đủ vũ khí, chia làm hai mũi tấn công vào làng. Một mũi theo đường cái lớn tiến thẳng vào trung tâm, mũi còn lại vòng ra phía sau để bao vây. Trước thế giặc đông và mạnh, Trung đội trưởng Hoàng Văn Tứ bình tĩnh ra lệnh cho du kích chia thành ba tổ cơ động để vừa chiến đấu vừa bảo vệ dân làng.
Tiếng súng nổ vang khắp cánh đồng. Giặc bắn như vãi đạn, phóng hỏa đốt nhà cửa, cướp phá thóc lúa. Trong làn khói lửa mịt mù, những người du kích với vũ khí thô sơ vẫn kiên cường bám trụ, vừa đánh trả vừa dẫn người dân rút vào các hầm bí mật.
Nhưng một biến cố đau lòng đã xảy ra: trước đó có kẻ phản bội chạy sang làng “tề” khai báo bí mật về hệ thống hầm của du kích. Biết được nơi ẩn náu của lực lượng ta, quân Pháp dùng rơm và củi hun khói vào hầm nhằm buộc mọi người phải đầu hàng.
Trong không gian ngột ngạt, khói lửa dồn dập tràn vào từng ngăn hầm. Những người bên trong phải dùng bùn trộn rơm trát kín cửa để chống khói, rồi lại tiếp tục rút sang ngăn khác. Cuộc đấu trí giữa sự sống và cái chết diễn ra từng phút từng giây.
Giặc liên tục dùng loa kêu gọi đầu hàng. Nhưng đáp lại chúng chỉ là sự im lặng kiên cường. Không một ai chịu khuất phục.
Khi khói lửa tan đi, quân Pháp phát hiện trong hầm có 10 người đã hy sinh, trong đó có 5 chiến sĩ du kích – những người con trung kiên của làng Chi Lễ.
Đêm xuống, khi giặc rút lui, Trung đội trưởng Hoàng Văn Tứ cùng các đồng đội từ nơi ẩn nấp trở về. Họ lặng lẽ ôm lấy thi thể đồng đội trong nỗi đau xé lòng. Ngay trong buổi truy điệu đơn sơ giữa làng quê hoang tàn, toàn thể du kích và nhân dân đã cùng nhau thề: “Dù gian khổ, hy sinh đến đâu cũng quyết chiến đấu đến cùng để giữ làng, giữ nước.”
Sau khi hòa bình lập lại, ông Hoàng Văn Tứ tiếp tục cống hiến cho quê hương trong nhiều cương vị khác nhau: xã đội trưởng, Phó Chủ tịch rồi Chủ tịch Ủy ban hành chính xã. Suốt gần 40 năm công tác, ông luôn tận tụy phục vụ nhân dân và được nhân dân tin yêu.
Những đóng góp của ông được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Kháng chiến chống Pháp, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ và Huy hiệu nhiều năm tuổi Đảng. Nhưng với ông, phần thưởng lớn nhất vẫn là quê hương yên bình, là những thế hệ trẻ được lớn lên trong hòa bình.
Gần một thế kỷ đã trôi qua, nhưng ký ức về những ngày kháng chiến vẫn còn in đậm trong tâm trí người Trung đội trưởng năm xưa. Những trận đánh trong lũy tre làng, những đường hầm bí mật dưới lòng đất và cả sự hy sinh của đồng đội đã trở thành chứng tích sống động của tinh thần bất khuất của người dân quê hương.
Câu chuyện về ông Hoàng Văn Tứ không chỉ là câu chuyện của một con người, mà còn là biểu tượng của ý chí kiên cường của cả một thế hệ – những con người bình dị đã đứng lên bảo vệ đất nước bằng lòng dũng cảm và tình yêu quê hương sâu sắc.
Trong dòng chảy của lịch sử dân tộc, những con người như ông chính là ngọn lửa thắp sáng truyền thống anh hùng, để hôm nay và mai sau, mỗi người Việt Nam đều nhớ rằng: tự do và hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng máu, nước mắt và lòng quả cảm của biết bao thế hệ đi trước.
