TRUNG TƯỚNG, ANH HÙNG LLVTND PHẠM TUÂN

NHÂN CHỨNG 3

TRUNG TƯỚNG, ANH HÙNG LLVTND PHẠM TUÂN

Từ cậu bé quê lúa đến người phi công bắn rơi B-52

1. Thông tin nhân chứng

· Họ và tên đầy đủ: Phạm Tuân

· Năm sinh: 1947, sinh ngày 14/2/1947.

· Nhân chứng trực tiếp tham gia chiến đấu; phi công tiêm kích; Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; Trung tướng Quân đội nhân dân Việt Nam.

· Quê quán: Xã Quốc Tuấn, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Một số hồ sơ hành chính hiện nay ghi quê quán theo đơn vị hành chính mới thuộc Hưng Yên; các tư liệu tiểu sử lâu nay xác định quê ông ở Kiến Xương, Thái Bình.

· Nơi ở hiện nay: Hà Nội, theo các tư liệu báo chí công khai gần đây.

· Dấu mốc nhân chứng: Trực tiếp tham gia chiến đấu trong Chiến dịch “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” tháng 12/1972; đêm 27/12/1972 điều khiển MiG-21 bắn rơi một máy bay B-52.

· Dấu mốc đặc biệt khác: Năm 1980 trở thành người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ trên tàu Soyuz 37.

2. Ảnh chân dung và ảnh liên quan

Ảnh đề xuất để tải:

· Chân dung Phạm Tuân trên Wikimedia Commons

· Ảnh Phạm Tuân bên máy bay MiG-21

3. Bài viết: “Chỉ vài giây trên bầu trời – câu chuyện của Phạm Tuân”

Có những thời khắc trong lịch sử chỉ kéo dài vài giây, nhưng khi nhìn lại, người ta có cảm giác những giây ngắn ngủi ấy đã được thời gian kéo dài thành cả một đời người.

Đối với Trung tướng Phạm Tuân, một trong những khoảnh khắc như vậy diễn ra vào đêm 27/12/1972. Khi ấy, ông còn là một phi công chiến đấu trẻ. Trên bầu trời đêm, dưới những tầng mây và giữa một đội hình máy bay hộ tống dày đặc, chiếc MiG-21 nhỏ bé của ông tìm cách tiếp cận B-52 – loại máy bay ném bom chiến lược mà phía Mỹ sử dụng trong cuộc tập kích đường không quy mô lớn vào miền Bắc Việt Nam.

Khoảng cách giữa một chiếc MiG-21 và B-52 khi ấy không chỉ được tính bằng kilomet. Đó còn là khoảng cách giữa sự sống và cái chết.

Phạm Tuân sau này nhiều lần kể lại trận đánh. Điều đáng chú ý là ông không nói về mình như một người hùng đứng ngoài lịch sử. Trong lời kể của ông, đó là một trận đánh mà ở đó người phi công chỉ có một nhiệm vụ: tìm được B-52, bắn trúng nó rồi trở về.

Nhưng để có được vài giây ấy là cả một quá trình chuẩn bị, thử nghiệm, thất bại và rút kinh nghiệm của cả một lực lượng.

Từ làng quê Thái Bình đến bầu trời

Năm 1965, khi vừa bước qua tuổi 18, Phạm Tuân nhập ngũ.

Con đường đến với nghề phi công của ông không phải ngay từ đầu đã rõ ràng. Ông từng kể rằng những lần đầu khám tuyển phi công không thành công vì các tiêu chuẩn sức khỏe khi ấy rất khắt khe. Sau đó ông được tuyển vào lực lượng Không quân và sang Liên Xô học tập. Tại đây, từ một người được đào tạo theo hướng kỹ thuật, ông có cơ hội tham gia tuyển chọn phi công và trở thành một trong số ít người được lựa chọn.

Năm 1967, ông tốt nghiệp trường phi công quân sự ở Liên Xô và trở về phục vụ trong lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam.

Nếu nhìn từ một ngôi làng ở Thái Bình, việc một thanh niên nông dân trở thành phi công chiến đấu đã là điều đặc biệt. Nhưng cuộc chiến lại đưa ông đến một thử thách còn lớn hơn: đối đầu với B-52.

Khi “pháo đài bay” xuất hiện

Trong chiến tranh, B-52 được coi là một trong những biểu tượng đáng sợ nhất của sức mạnh không quân Mỹ. Những chiếc máy bay khổng lồ này có khả năng mang lượng bom lớn, hoạt động ở độ cao cao và thường được bảo vệ bởi các máy bay tiêm kích.

Trong khi đó, MiG-21 của Việt Nam có kích thước nhỏ hơn rất nhiều.

Vấn đề không đơn giản là “máy bay nào mạnh hơn”. Đối với phi công Việt Nam, câu hỏi là làm thế nào để một chiếc tiêm kích nhỏ có thể tìm được B-52 giữa hệ thống gây nhiễu, đội hình máy bay hộ tống và hỏa lực phòng không của đối phương.

Quân chủng Phòng không – Không quân đã chuẩn bị phương án đánh B-52 từ khá sớm. Các phi công phải nghiên cứu đặc điểm bay, cách tổ chức đội hình và cách nhận diện mục tiêu. Những lần xuất kích đầu tiên trong tháng 12/1972 cho thấy việc tiếp cận B-52 bằng MiG-21 cực kỳ khó khăn.

Đêm 18/12/1972 là một trong những lần Phạm Tuân trực tiếp đối mặt với B-52.

Ông cất cánh từ sân bay Nội Bài. Trong quá trình tiếp cận, ông nhìn thấy những chiếc F-4 hộ tống. Khi bật radar, màn hình bị nhiễu mạnh. Máy bay phải cơ động thoát ly. Khi trở về, sân bay cũng đang trong tình trạng bị đánh phá. Chiếc MiG-21 hạ cánh xuống đường băng đầy hố bom, rồi bị lật. Phạm Tuân thoát ra an toàn. Đó là thất bại, nhưng cũng là một bài học.

Một người lính có thể thất bại trong một trận đánh, nhưng điều quyết định là sau thất bại ấy họ học được gì.

Một đêm khác

Đêm 27/12/1972, Phạm Tuân được lệnh xuất kích từ sân bay Yên Bái.

Khác với lần trước, phương án tổ chức trận đánh đã được cải tiến. Các sở chỉ huy và radar được bố trí ở những vị trí thuận lợi hơn. Phi công được dẫn đường từ mặt đất, tiếp cận mục tiêu theo phương án bí mật. Những chiếc MiG-21 được đưa vào trận chiến với mục tiêu rõ ràng: tìm B-52 và tận dụng thời cơ rất ngắn để tấn công.

Khoảng 22 giờ 20 phút, Phạm Tuân cất cánh.

Theo tài liệu của Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông được sở chỉ huy và radar dẫn đường trực tiếp bảo đảm, vượt qua hàng rào máy bay F-4 để tiếp cận đội hình B-52. Khi đến khu vực Mộc Châu – Sơn La, ông tiếp cận được mục tiêu và phóng hai quả tên lửa. Một chiếc B-52 bốc cháy. Đây là chiếc B-52 đầu tiên bị Không quân Việt Nam bắn rơi trong chiến dịch 12 ngày đêm.

Những tài liệu khác ghi lại lời kể của chính Phạm Tuân rằng khi đã tiếp cận, ông tiếp tục rút ngắn khoảng cách rồi mới phóng tên lửa. Ông thấy rõ hai quả tên lửa trúng mục tiêu trước khi nhanh chóng thoát. Điều đáng nhớ là sau khi bắn, trận đánh chưa kết thúc.

Những chiếc F-4 hộ tống lập tức truy đuổi.

Phạm Tuân phải đưa chiếc MiG-21 thoát khỏi khu vực nguy hiểm và trở về sân bay Yên Bái. Ông hạ cánh an toàn.

Ở mặt đất, chiến công ấy lập tức trở thành tin đặc biệt.

Nhưng bản thân người phi công lại nhìn nó rất khác.

Trong ký ức của Phạm Tuân, trận đánh không phải một màn trình diễn anh hùng. Nó là một công việc đòi hỏi chính xác đến từng giây. Ông từng nói rằng trong khoảnh khắc ấy, người phi công gần như không có thời gian để suy nghĩ về sống hay chết. Mục tiêu duy nhất là bắn trúng B-52.

Điều gì làm nên chiến thắng?

Nếu chỉ kể câu chuyện Phạm Tuân bắn rơi B-52, người đọc có thể tưởng rằng đó là chiến công của một cá nhân.

Nhưng chính những lời kể của ông lại cho thấy điều ngược lại.

Phía sau một lần bóp cò là cả một hệ thống.

Có những người làm nhiệm vụ radar. Có người dẫn đường. Có người nghiên cứu chiến thuật. Có những kỹ thuật viên chăm sóc máy bay. Có lực lượng phòng không bảo vệ sân bay. Có những đơn vị tên lửa chiến đấu trên mặt đất. Và phía sau tất cả là nhân dân Hà Nội, Hải Phòng, Thái Nguyên cùng nhiều địa phương khác đang sống giữa bom đạn.

Trong 12 ngày đêm cuối tháng 12/1972, quân và dân miền Bắc đã bắn rơi 81 máy bay, trong đó có 34 B-52 theo các thống kê chính thức của Việt Nam.

Bởi vậy, khi nói về chiến công của mình, Phạm Tuân thường nhấn mạnh đến tập thể.

Chiếc MiG-21 số hiệu 5121 về sau trở thành một hiện vật đặc biệt. Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam xác nhận chiếc máy bay này từng bắn hạ năm máy bay Mỹ, trong đó có một B-52 do Phạm Tuân điều khiển đêm 27/12/1972.

Ngày nay, chiếc máy bay nằm trong không gian bảo tàng.

Nó im lặng.

Không còn tiếng động cơ, không còn tiếng còi báo động, không còn những đường bay giữa đêm.

Nhưng đối với những người từng sống qua chiến tranh, nhìn vào chiếc MiG-21 ấy là nhìn thấy cả một thời đại.

Từ bầu trời chiến tranh đến vũ trụ

Năm 1980, ông trở thành người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Gorbatko trên tàu Soyuz 37. Chuyến bay kéo dài từ ngày 23 đến 31/7/1980.

Điều thú vị là nếu đặt hai hình ảnh cạnh nhau, chúng tạo thành một đường đời đặc biệt.

Một Phạm Tuân trẻ tuổi trong buồng lái MiG-21 giữa bầu trời đầy bom đạn.

Một Phạm Tuân sau đó trong bộ đồ vũ trụ, nhìn Trái Đất từ ngoài không gian.

Một người lính chiến đấu để bảo vệ bầu trời quê hương; rồi chính người lính ấy lại bay ra khỏi bầu trời, nhìn quê hương từ một khoảng cách mà trước đó rất ít người Việt Nam có thể hình dung.

Nhưng với ông, hai hành trình ấy không tách rời.

Cả hai đều đòi hỏi kỷ luật, lòng tin, khả năng làm việc tập thể và sự bình tĩnh trước những tình huống không thể quay lại.

Người lính sau chiến tranh

Sau những năm tháng chiến đấu và công tác trong quân đội, Phạm Tuân nghỉ hưu. Các bài viết về ông thường nhắc đến một điểm chung: ông có đời sống tương đối giản dị và thường dành thời gian kể lại những trải nghiệm của thế hệ mình cho thế hệ trẻ.

Đằng sau một tướng lĩnh ngày nay là một chàng trai quê lúa từng bước qua cánh cổng quân đội khi mới mười tám tuổi.

Và đằng sau những huy chương là những năm tháng mà không phải ai trong thế hệ ấy cũng sống sót để kể lại.

Phạm Tuân may mắn trở về.

Ông không chỉ trở về từ một trận đánh. Ông còn trở về từ một thời đại. Và bởi vậy, câu chuyện của ông không chỉ là câu chuyện về một chiếc MiG-21 và một chiếc B-52. Đó là câu chuyện về cách một con người rất bình thường có thể bước vào những thời khắc phi thường của lịch sử.