TRUNG TƯỚNG CAO VĂN KHÁNH (Sinh năm 1917)

Sinh ra tại Thừa Thiên – Huế trong một gia đình quý tộc trí thức triều Nguyễn, Cao Văn Khánh sớm được hun đúc cả nền học vấn Tây học lẫn Nho học. Ông đỗ Cử nhân Luật, một con đường rộng mở cho sự nghiệp quan trường hay trí thức đô thị đương thời, nhưng lại chọn nghề dạy học, làm thầy giáo trường tư và được mời chấm thi tại những ngôi trường danh tiếng như Quốc học Huế, Đồng Khánh. Từ bục giảng, ông bất ngờ rẽ sang con đường binh nghiệp khi tham gia phong trào Hướng đạo sinh, nơi ông bộc lộ rõ năng lực tổ chức, chỉ huy và một cá tính mạnh mẽ. Cách mạng đã tìm đến và khuyên ông theo học Trường Võ bị Thanh niên tiền tuyến Huế – cái nôi đào tạo lớp sĩ quan đầu tiên của nước Việt Nam mới, mở ra bước ngoặt lớn trong cuộc đời trí thức trẻ.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 bùng nổ, Cao Văn Khánh cùng đồng đội tham gia khởi nghĩa giành chính quyền ở Huế. Từ một trí thức luật khoa, ông nhanh chóng trở thành Trung đội trưởng, rồi Đại đội trưởng Giải phóng quân tại cố đô. Ngày 23/9/1946, trong dòng người Nam tiến sục sôi khí thế, ông cùng đơn vị vào Nam chiến đấu, đảm nhiệm cương vị Tham mưu trưởng mặt trận Nha Trang – Khánh Hòa, sau đó là Khu trưởng Quân sự Khu 5. Tối 19/12/1946, cùng với Tướng Nguyễn Chánh, chính ông là người ra lệnh nổ súng tại Đà Nẵng, mở đầu cuộc kháng chiến toàn quốc ở Liên khu 5. Năm 1949, khi Đại đoàn 308 – Đại đoàn Quân tiên phong được thành lập, ông được điều ra Việt Bắc giữ chức Đại đoàn phó, gắn tên tuổi mình với các chiến dịch lớn như Sông Thao, Biên giới 1950 và đặc biệt là Điện Biên Phủ. Tại đây, trong bối cảnh Bộ chỉ huy thay đổi phương châm tác chiến, Cao Văn Khánh trực tiếp chỉ huy cánh quân mở đường sang Lào, đánh vào tuyến sông Nậm Hu, cắt đường tiếp viện và rút chạy của quân Pháp – một nhiệm vụ nặng nề nhưng có ý nghĩa quyết định, góp phần siết chặt vòng vây quanh tập đoàn cứ điểm. Sau chiến thắng, ông tổ chức lễ cưới với bác sĩ quân y Nguyễn Thị Ngọc Toản ngay trong hầm De Castries, một đám cưới “độc nhất vô nhị” gắn liền với chiến thắng lịch sử.

Trong kháng chiến chống Mỹ, từ năm 1966, Cao Văn Khánh giữ cương vị Tư lệnh B5 – Trị Thiên Huế, chiến trường ác liệt bậc nhất. Ông trực tiếp tham gia chỉ huy các chiến dịch lớn như Khe Sanh (1968), Đường 9 – Nam Lào (1971), Quảng Trị (1972), Tây Nguyên (1974). Người lính Trị Thiên gọi ông là “ông thầy tướng” – một vị chỉ huy điềm tĩnh, trí tuệ, mạch lạc trong tư duy, quyết đoán nhưng thận trọng, không phô trương ồn ào, luôn giữ vững thế trận trong những thời khắc cam go. Năm 1974, ông được điều về Bộ Tổng Tham mưu, giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng, cùng Trung tướng Hoàng Văn Thái trực tiếp giúp việc cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp, góp phần chuẩn bị quyết định cho cuộc Tổng tiến công mùa Xuân 1975. Thành tích của ông rất đồ sộ với nhiều huân chương cao quý, song tên tuổi lại ít khi được nhắc đến; trong những bức ảnh của Bộ Tổng Tham mưu, ông luôn hiện diện nhưng hiếm khi được xướng danh. Sự trầm lặng ấy khiến cuộc đời ông nhiều phần khuất lấp, thậm chí từng xuất hiện những đồn đoán vô căn cứ về lý lịch gia đình. Bốn mươi năm sau ngày ông qua đời, con gái ông – PGS.TS Cao Bảo Vân, nguyên Viện phó Viện Pasteur TP.HCM – đã dành mười năm biên soạn một công trình hơn 800 trang, tái dựng đầy đủ và chân thực “hồi ức lịch sử” về người cha, một vị tướng trí thức thầm lặng nhưng có đóng góp lớn lao cho lịch sử dân tộc.

Nguồn: Báo điện tử Trung ương Hội Nông dân Việt Nam