TRUNG TƯỚNG CAO VĂN KHÁNH – TỪ NGƯỜI THẦY DẠY TOÁN ĐẾN VỊ TƯỚNG TRẬN MẠC

1. Người thầy dạy Toán ở Huế

Cao Văn Khánh sinh ngày 1/5/1917 tại Huế, trong một gia đình trí thức yêu nước. Sau khi tốt nghiệp Trường Quốc học Huế, ông ra Hà Nội học tại Trường Đại học Đông Dương và lần lượt có bằng cử nhân Luật và cử nhân Toán học.

Sau khi tốt nghiệp, thay vì bước vào con đường làm quan trong bộ máy thuộc địa, ông trở về Huế dạy Toán tại một trường tư thục ở Phú Xuân do anh ruột là Cao Văn Chiển làm hiệu trưởng.

Ở đó, Cao Văn Khánh là một người thầy.

Những học trò từng học ông về sau vẫn nhớ một giáo viên nghiêm túc, chú trọng sự chính xác và tinh thần học tập. Có người sau này trở thành đồng đội của ông trong quân đội.

Điều đáng chú ý là những phẩm chất của người thầy ấy cũng theo Cao Văn Khánh vào cuộc đời binh nghiệp: coi trọng kiến thức, suy nghĩ có hệ thống và luôn chuẩn bị cho những công việc phía trước.

2. Từ lớp học đến Thanh niên Tiền tuyến

Năm 1945, tình hình đất nước thay đổi nhanh chóng.

Sau cuộc đảo chính Nhật lật đổ chính quyền Pháp ở Đông Dương tháng 3/1945, phong trào cách mạng phát triển mạnh. Tại Huế, tổ chức Thanh niên Tiền tuyến được thành lập.

Theo Báo Quân đội nhân dân, ông Tạ Quang Bửu, khi đó là một giáo viên dạy Toán ở Huế, đã vận động Cao Văn Khánh tham gia tổ chức này. Tháng 7/1945, Thanh niên Tiền tuyến được Việt Minh hóa.

Đó là bước chuyển lớn trong cuộc đời người thầy giáo.

Từ bảng đen và những bài toán, Cao Văn Khánh bắt đầu bước vào một công việc hoàn toàn khác: tổ chức lực lượng, huấn luyện và chuẩn bị cho một cuộc biến chuyển chính trị đang đến rất gần.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông cùng Phan Hạo được giao tổ chức Ban Giải phóng quân, xây dựng Giải phóng quân Thuận Hóa. Lực lượng ban đầu có 15 trung đội, sau phát triển lên 25 trung đội, với nhiều trung đội trưởng xuất thân từ Thanh niên Tiền tuyến.

3. Những khẩu súng đầu tiên của Giải phóng quân Thuận Hóa

Một trong những nhiệm vụ của lực lượng mới thành lập là tìm kiếm vũ khí để trang bị cho quân đội cách mạng.

Cao Văn Khánh từng chỉ huy một đơn vị Giải phóng quân đưa xe vào kho quân sự của Nhật ở Mang Cá, thu được nhiều súng đạn, quân trang, quân dụng và đưa về trang bị cho các trung đội Giải phóng quân Thuận Hóa.

Đó là những ngày đầu mà lực lượng cách mạng phải tự xây dựng quân đội trong điều kiện thiếu thốn.

Cao Văn Khánh lúc này chưa phải một vị tướng.

Ông là một trí thức vừa rời nghề giáo để bước vào một đội quân đang hình thành.

Nhưng những năm tháng đầu tiên ấy đã đặt nền móng cho một con đường binh nghiệp kéo dài hơn ba thập niên.

4. Từ người chỉ huy đến nhà giáo quân sự

Sau nhiều năm chiến đấu trong kháng chiến chống Pháp, đến tháng 10/1954, Cao Văn Khánh trở về Hà Nội và được giao nhiệm vụ Cục trưởng Cục Quân huấn.

Ông được cử sang Liên Xô học tập. Khi trở về nước, ông giữ cương vị Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân Trần Quốc Tuấn, rồi được điều sang làm Phó tư lệnh Quân khu 3.

Đây là một nét rất riêng trong sự nghiệp Cao Văn Khánh.

Ông không chỉ trưởng thành từ chiến trường mà còn trở lại với công việc đào tạo.

Người từng đứng trước bảng đen ở Huế giờ đây đứng trước những lớp sĩ quan quân đội, truyền lại kiến thức và kinh nghiệm chiến đấu cho một thế hệ cán bộ mới.

Một bài viết trên Báo Quân đội nhân dân dẫn lại hồi ức của học trò cũ Lê Văn Khánh: ngay cả khi đã trở thành người chỉ huy, Cao Văn Khánh vẫn thường đặt câu hỏi về những bước phát triển tiếp theo của chiến dịch, buộc cấp dưới phải suy nghĩ trước về những việc chưa xảy ra.

Đó cũng là một biểu hiện của tư duy tham mưu mà ông mang theo suốt cuộc đời quân ngũ.

5. Người chỉ huy trên những chiến trường ác liệt

Trong kháng chiến chống Mỹ, Cao Văn Khánh lần lượt có mặt ở nhiều chiến trường quan trọng.

Các nguồn của Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông từng hoạt động và chỉ huy tại Nam Bộ, Tây Nguyên, Khe Sanh, Đường 9 – Nam Lào, Quảng Trị – Thừa Thiên. Ông từng giữ cương vị Phó tư lệnh Chiến dịch Đường 9 – Nam Lào.

Từ một người thầy dạy Toán, ông trở thành một trong những cán bộ chỉ huy cấp cao trực tiếp trải qua nhiều chiến trường lớn.

Đặc biệt, từ tháng 12/1972, Cao Văn Khánh được giao làm Tư lệnh Quân khu Trị Thiên. Đây là một địa bàn chiến sự đặc biệt ác liệt trong những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Những năm tháng ấy làm nên hình ảnh Cao Văn Khánh như một cán bộ vừa có năng lực chỉ huy, vừa có nền tảng kiến thức quân sự và văn hóa.

6. Từ chiến trường trở về Tổng hành dinh

Năm 1974, sau nhiều năm trực tiếp chỉ huy ở chiến trường, Cao Văn Khánh được điều về cơ quan Bộ Tổng tư lệnh.

Ông giữ cương vị Phó Tổng Tham mưu trưởng.

Tại đây, kinh nghiệm của một người từng trực tiếp chỉ huy ở nhiều chiến trường trở thành một phần trong công việc tham mưu chiến lược. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận ông là người tham gia phục vụ công tác chỉ đạo, chỉ huy của Tổng hành dinh trong Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, theo dõi tình hình phát triển của các hướng và các cánh quân trong chiến dịch.

Con đường từ người thầy giáo ở Huế đến cơ quan tham mưu cao nhất của quân đội vì thế đã đi qua một chặng đường rất dài.

Không phải con đường được hình thành chỉ bằng chức vụ.

Đó là quá trình tích lũy từ kiến thức, huấn luyện, chiến đấu, chỉ huy và tham mưu.

Lời kết

Cao Văn Khánh là một trường hợp đặc biệt của thế hệ sĩ quan trưởng thành từ những ngày đầu của cách mạng.

Ông bước vào đời với những tấm bằng Toán học và Luật học, từng là một người thầy ở Huế. Năm 1945, ông tham gia Thanh niên Tiền tuyến và từ đó bước vào con đường quân ngũ.

Sau đó là những năm tháng chiến đấu, huấn luyện, đào tạo sĩ quan, chỉ huy chiến trường và làm công tác tham mưu.

Từ người đứng trước bảng đen ở một lớp học nhỏ tại Huế, Cao Văn Khánh đã trở thành người chỉ huy đứng trong Tổng hành dinh vào những ngày cuối của cuộc chiến tranh.

Ông qua đời ngày 3/10/1980, ở tuổi 63.

Nhìn lại cuộc đời ông, có thể thấy một sự kết hợp đáng chú ý giữa tri thức của người thầy và kinh nghiệm của người lính.

Và chính sự kết hợp ấy đã tạo nên một Cao Văn Khánh vừa là nhà giáo quân sự, vừa là cán bộ chỉ huy, vừa là một vị tướng trưởng thành qua thực tiễn chiến trường.