TRUNG TƯỚNG ĐẶNG QUÂN THỤY - CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA

ua từng lời ông kể, dường như những hình ảnh, sự kiện trong thời kỳ mở chiến dịch Điện Biên Phủ vẫn rõ nét, sục sôi trong tâm trí người lính già.

Lăn lộn tận chiến hào

Rẽ vào con ngõ rợp mát bóng cây trên phố Tôn Thất Thiệp (quận Ba Đình, Hà Nội), cái nắng chớm hè oi ả dường như tan biến. Trước ngôi nhà cổ kính của Trung tướng Đặng Quân Thụy, cây hồng xiêm xòe tán rộng, cây roi trĩu trịt hoa và thoang thoảng hương thơm. Ông đón chúng tôi với nụ cười tươi và câu nói đầy chất lính: "Các bạn rất đúng giờ!" Căn phòng khách được bài trí nhẹ nhàng với những tủ sách san sát và bức tranh chạm đồng "Mã đáo thành công".

Năm nay đã ở tuổi 92 nhưng Trung tướng Đặng Quân Thụy vẫn giữ được phong thái nhanh nhẹn, đĩnh đạc của một vị tướng từng xông pha trận mạc. 

Là người trực tiếp tham gia nhiều chiến dịch ở những chiến trường ác liệt nhất trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và cả các cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc, nhưng trong trí óc còn minh mẫn của ông, Điện Biên Phủ là phần ký ức đặc biệt, khó mờ phai. Bởi vậy mặc dù 66 năm đã trôi qua nhưng từng công việc, diễn biến ở Điện Biên Phủ ông vẫn nhớ khá rõ ràng và đầy đủ.

Trong cuốn sách ảnh tổng kết về cuộc đời trận mạc của mình, riêng chiến dịch Điện Biên Phủ, Trung tướng Đặng Quân Thụy đã tổng kết lại 8 việc chính ông đã làm. Là cán bộ tác chiến, ông cũng lăn lộn tận chiến hào với các chiến sĩ, từ chiến trường Lào đến đồi Him Lam, đồi A1, sân bay Mường Thanh...

Bằng giọng trầm ấm, ông giới thiệu cho chúng tôi bức ảnh đen trắng chụp ông lúc tháp tùng Đại tướng - Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp thị sát mặt trận. Người con rể ông cũng hồ hởi góp chuyện và bật mí là những người trong ảnh nay chỉ còn duy nhất mình ông. Trung tướng Đặng Quân Thụy lặng lẽ nhìn ảnh và chậm rãi nhắc tên từng người: ông Kim Hùng - Trưởng ban Quân báo đại đoàn 316, ông Vũ Lăng - Trung đoàn trưởng Trung đoàn 98 (Đại đoàn 316), Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp và ông - người lính trẻ năm ấy 26 tuổi.

Lão tướng họ Đặng gốc làng Hành Thiện, tỉnh Nam Định, làng khoa bảng vang danh đã đi vào câu ca "Đông Cổ Am, Nam Hành Thiện" nên dù trải bao trận mạc thì cốt cách thanh tao vẫn toát ra qua từng cử chỉ, lời nói.

Ông kiệm lời, dù là một trong những nhân chứng hiếm hoi của Điện Biên Phủ, lại ở cơ quan Chỉ huy sở tại mặt trận, ông chỉ kể những chuyện ông đã làm, đã chứng kiến. Chỉ nói những điều mình tận mắt thấy một cách có trách nhiệm, điều ấy khiến chúng tôi thêm kính trọng Trung tướng Đặng Quân Thụy.

Hồi hộp Him Lam

Trở về trực ban tác chiến tại Sở chỉ huy trên Mường Phăng, trưa ngày 7/5/1954, đồng chí Đặng Quân Thụy nhận được báo cáo của các đơn vị là trong các công sự của địch thấy xuất hiện nhiều cờ trắng. Ông nhanh chóng báo cáo với Bộ chỉ huy. Đại tướng Võ Nguyên Giáp lập tức ra lệnh tổng tấn công ngay, không chờ tới chiều tối như dự kiến.

"Đầu tháng giêng năm 1954, tôi nhận nhiệm vụ đi lập đài quan sát trận địa địch, cùng anh em trinh sát pháo binh và công binh leo lên một ngọn núi cao. Đường rất khó đi, phải nhờ dân giúp mới lên đến đỉnh. Lúc ấy thật sự tôi chưa hình dung hết quy mô trận đánh tương lai. Song tôi biết mình sẽ tham dự một cuộc chiến lớn và tin tưởng quân ta sẽ thắng", Trung tướng Đặng Quân Thụy bồi hồi nhớ lại.

Trên đỉnh núi, qua ống nhòm pháo rõ đến 10km, tổ tác chiến tiền phương thấy trong lòng chảo Điện Biên quân Pháp nhảy dù nhiều, chúng phát quang các đồi cây, đốt nhà dân và đào hầm để chuẩn bị trận địa. Theo dõi ngày đêm, tổ công tác ghi chi tiết từng vị trí trú xe tăng, để hầm pháo của quân địch vào bản đồ quân báo.

Niềm tin chiến thắng bắt nguồn từ mùa hè 1953, khi Bộ Tổng tham mưu lập một tổ nghiên cứu 24 người trong rừng lim căn cứ Định Hóa (Thái Nguyên) để "chuẩn bị lý luận đánh tập đoàn cứ điểm". Bộ tiên đoán địch sẽ phòng ngự theo mô hình tập đoàn cứ điểm, địch đóng thành nhiều cứ điểm, trong ngoài liên kết và có chi viện của pháo binh, của máy bay. Điểm nhấn quan trọng là khi một cứ điểm bị tấn công thì các cứ điểm khác hỗ trợ rất nhanh.

Rút kinh nghiệm từ trận đánh tập đoàn cứ điểm Nà Sản năm trước không thành công, với rất nhiều sơ đồ và các sa bàn được xây dựng, anh em trong ban nghiên cứu rút ra phương án tác chiến: Phải đánh tập hợp để phá thế liên hoàn, có nghĩa là phải áp dụng cả ba kiểu đánh bóc vỏ, đánh thọc sâu và đánh phản kích nhiều lần, đồng thời phải kiềm chế pháo binh. Khi đánh một cứ điểm phải kiềm chế chi viện của cứ điểm bên cạnh.

Cách đánh tập đoàn cứ điểm đã được thảo ra, Bộ Tổng tham mưu triển khai tập huấn cán bộ và cho diễn tập thực địa. Các đơn vị đã chia thành quân xanh quân đỏ, tập trận giả, thử những tình huống mấu chốt khi đánh tập đoàn cứ điểm. Từ đó, các đơn vị đều được phổ biến cách đánh này.

Điện Biên Phủ nóng dần lên với từng nước cờ được tính toán thận trọng của hai bộ thống soái giữa mùa đông buốt giá. Người cán bộ tác chiến cũng không đứng ngoài những tháng ngày cân não này. Đúng vào lúc căng thẳng đó thì tháng 1/1954, Tiểu đoàn trưởng Đặng Quân Thụy nhận được tin vợ vừa sinh con trai đầu lòng ở Thái Nguyên.

Vợ của ông là bà Nguyễn Thị Ban, quê Hưng Yên và bằng tuổi chồng. Bà Ban từ khi còn là nữ sinh Trường Đồng Khánh đã hăng hái tham gia các hoạt động tuyên truyền cách mạng.

Khi Đặng Quân Thụy chiến đấu ở nhiều chiến dịch thì bà Ban cũng tham gia kháng chiến, vừa làm y tá, vừa làm phiên dịch và hoạt động văn nghệ phục vụ bộ đội. Trước khi nghỉ hưu, bà là dược sĩ cao cấp của ngành Quân y. Tình yêu của ông bà nảy nở trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp và một đám cưới chiến trường được tổ chức năm 1950.

Sau đám cưới, đôi vợ chồng trẻ vẫn đằng đẵng xa nhau cho đến năm 1954, họ mới sinh con đầu lòng. Lần đầu được làm cha, dù trong lòng mong muốn được về thăm vợ con, nhưng tình hình chuẩn bị cho chiến dịch rất khẩn trương nên ông đành gác lại.